{"id":3702,"date":"2025-03-10T14:46:52","date_gmt":"2025-03-10T13:46:52","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3702"},"modified":"2025-03-10T14:46:52","modified_gmt":"2025-03-10T13:46:52","slug":"conrad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3702","title":{"rendered":"Conrad"},"content":{"rendered":"\n

duch post-romantyczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wracamy raz jeszcze do Josepha Conrada (1857-1924), albowiem posta\u0107 jego i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 domaga si\u0119 wielu om\u00f3wie\u0144, odwo\u0142a\u0144 czy refleksji. Tak\u017ce przywo\u0142ania wypowiedzi pisarza, kiedy stajemy wobec w\u0105tpliwo\u015bci. I tak na przyk\u0142ad, sam Conrad przyzna\u0142, \u017ce to powie\u015bci Marryata (1792-1848) wp\u0142yn\u0119\u0142y na wyb\u00f3r jego morskiego zawodu, jego pasji dla morza\u2026 A co z wp\u0142ywem polskich autor\u00f3w? W latach m\u0142odzie\u0144czych pozna\u0142 przecie\u017c polskich poet\u00f3w romantycznych, kt\u00f3rzy odcisn\u0119li niezatarte pi\u0119tno na jego duszy. W tej kwestii wypada przytoczy\u0107 s\u0142owa pisarza z wywiadu, drukowanego w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d (18.04.1914) z okazji jego przyjazdu do Polski w roku 1914:<\/p>\n\n\n\n

Angielscy krytycy, m\u00f3wi\u0105c o mnie, zawsze podaj\u0105, \u017ce jest we mnie co\u015b niezrozumia\u0142ego, niepoj\u0119tego, nieuchwytnego. Wy jedni to nieuchwytne uchwyci\u0107 mo\u017cecie, niepoj\u0119te poj\u0105\u0107. To jest polsko\u015b\u0107. Polsko\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 wzi\u0105\u0142em do moich dzie\u0142 przez Mickiewicza i S\u0142owackiego. \u201ePana Tadeusza\u201d ojciec czyta\u0142 mi g\u0142o\u015bno i mnie kaza\u0142 czyta\u0107 sobie g\u0142o\u015bno. Nie raz, nie dwa razy. Wola\u0142em \u201eKonrada Wallenroda\u201d i \u201eGra\u017cyn\u0119\u201d. P\u00f3\u017aniej wola\u0142em S\u0142owackiego. Wiecie dlaczego? Bo on jest dusz\u0105 ca\u0142ej Polski. <\/em>Ostatnie zdanie Conrad uj\u0105\u0142 po francusku.<\/p>\n\n\n\n

Wiemy te\u017c, \u017ce kiedy m\u0142ody Korzeniowski opuszcza\u0142 Krak\u00f3w, wuj Bobrowski ofiarowa\u0142 mu na drog\u0119 kilka starych fotografii rodzinnych oraz \u201ePana Tadeusza\u201d. Pami\u0119tamy te\u017c, \u017ce Conrad nawet podczas swoich morskich wypraw nie rozstawa\u0142 si\u0119 z tym utworem, podobnie jak z dzie\u0142ami Szekspira. Po latach \u017ceglugi pokazywa\u0142 te mickiewiczowskie tomy, oprawne w czarne p\u0142\u00f3tno, odwiedzaj\u0105cym go w jego domu w Capel House (Kent). I tak wspomina go J.H. Retinger cytuj\u0105c s\u0142owa Conrada: Niczego nie ocali\u0142em z mojego dziedzictwa poza tymi sp\u0142owia\u0142ymi dagerotypami i t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3rej nie mog\u0142em si\u0119 do\u015b\u0107 naczyta\u0107 w czasie mych d\u0142ugich podr\u00f3\u017cy<\/em> (vide \u201eConrad and his Contemporaries\u201d).<\/p>\n\n\n\n

Pomimo tej pe\u0142nej afektu deklaracji dla epopei Mickiewicza Conrad w rozmowie w roku 1914 wyzna\u0142, i\u017c wola\u0142 \u201eKonrada Wallenroda\u201d oraz \u201eGra\u017cyn\u0119\u201d. To zaskakuj\u0105ce wyznanie na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 nieporozumieniem, ale autor \u201eLorda Jima\u201d z pewno\u015bci\u0105 wiedzia\u0142, co m\u00f3wi. A badaczy tw\u00f3rczo\u015bci Conrada wyznanie to bynajmniej nie dziwi, albowiem motyw winy i zdrady stanowi jeden z czo\u0142owych motyw\u00f3w powie\u015bci Conrada. I \u2013 jak pisze Wit Tarnawski \u2013 wi\u0105\u017ce si\u0119 z g\u0142\u0119bokim prze\u017cyciem ich tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry musia\u0142 sam w sobie rozprawi\u0107 si\u0119 z zarzutem dezercji i sprzeniewierzenia si\u0119 ojczy\u017anie, postawionym publicznie (cho\u0107 nies\u0142usznie) przez Orzeszkow\u0105. A \u2013 zauwa\u017ca dalej Tarnawski \u2013 w dzie\u0142ach Mickiewicza galeria zdrajc\u00f3w prawdziwych czy pozornych, faktycznych czy potencjalnych jest r\u00f3wnie\u017c bogata: Wallenrod, Almanzor, ksi\u0105dz Robak, Litawor. W dodatku wina, zdrada i wyrzuty sumienia pojawia\u0142y si\u0119 nierzadko w poezji romantyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku Mickiewicza, tak\u017ce Conrada, to powtarzanie si\u0119 problemu zdrady mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do osobistych prze\u017cy\u0107. Kontynuuje Tarnawski: Zw\u0142aszcza Wallenrod wydaje si\u0119 bardzo osobist\u0105 koncepcj\u0105 poety, kt\u00f3ry w czasie pi\u0119cioletniego zes\u0142ania do Rosji, sam \u201epe\u0142zaj\u0105c milczkiem, jak w\u0105\u017c \u0142udzi\u0142 despot\u0119\u201d i kt\u00f3remu przez pewien czas mog\u0142a si\u0119 roi\u0107 rola Wallenroda. Pobyt w Rosji \u2013 na og\u00f3\u0142 swobodny i wygodny \u2013 musia\u0142, co wi\u0119cej, narzuci\u0107 Mickiewiczowi chwile powa\u017cnych niepokoj\u00f3w sumienia, czy nie sprzeniewierza si\u0119 ojczy\u017anie, a zapewne nie oszcz\u0119dzi\u0142 mu nawet zarzut\u00f3w serwilizmu wobec despoty \u2013 kt\u00f3re Boy potem podni\u00f3s\u0142 w jednym ze swoich odbr\u0105zowiaj\u0105cych artyku\u0142\u00f3w<\/em> (s. 205\/6).<\/p>\n\n\n\n

Postacie owych \u201ezdrajc\u00f3w\u201d czy pokutnik\u00f3w u Mickiewicza mog\u0142y z pewno\u015bci\u0105 wywiera\u0107 wielkie wra\u017cenie na wyobra\u017ani\u0119 Conrada, kt\u00f3ry sam boryka\u0142 si\u0119 z tym problemem przez ca\u0142e \u017cycie \u2013 s\u0105dzi te\u017c Tarnawski. Osobi\u015bcie nie stawia\u0142bym jednak znaku r\u00f3wnania pomi\u0119dzy sytuacj\u0105 takiego Wallenroda, a po\u0142o\u017ceniem egzystencjalnym Conrada, kt\u00f3ry przecie\u017c wybra\u0142 emigracj\u0119 w Anglii, a ta nie by\u0142a wrogo nastawiona wobec Polski. Atoli posta\u0107 Konrada Wallenroda musia\u0142a wywrze\u0107 znaczny wp\u0142yw na przysz\u0142ego autora \u201eLorda Jima\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Warto tu przypomnie\u0107 tez\u0119 Zawodzi\u0144skiego o motywach emigracji Conrada. Wed\u0142ug niej ch\u0142opiec, kt\u00f3remu Rosja wydar\u0142a ojczyzn\u0119 i zadr\u0119czy\u0142a rodzic\u00f3w, a kt\u00f3ry podobnie jak Alf w opowie\u015bci Wajdeloty mia\u0142 p\u00f3\u017aniej p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015bwiat z ukryt\u0105 w sercu my\u015bl\u0105 o pom\u015bcie. Zwraca si\u0119 te\u017c uwag\u0119 na to, \u017ce liczni zdrajcy i pokutnicy w powie\u015bciach Conrada nosz\u0105 pi\u0119tno wallenrodowskiej ponuro\u015bci. Dostrze\u017cono i to, \u017ce w \u201eWykoleje\u0144cu\u201d zjawiaj\u0105 si\u0119 dwa wersety z \u201eKonrada Wallenroda\u201d, a jeden z nich nawet powie\u015b\u0107 t\u0119 ko\u0144czy. Ale istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c analizy wychodz\u0105ce poza wallenrodowski kr\u0105g winy i zdrady. I tak, artyku\u0142 Jerzego \u0141ozi\u0144skiego pt. \u201eLord Jim a ksi\u0105dz Robak\u201d (\u201eWiadomo\u015bci\u201d 21.08.1949) snuje analogie mi\u0119dzy tymi dwoma postaciami:<\/p>\n\n\n\n

Zamazanie pi\u0119tna zdrady \u2013 oto zagadnienie \u201eLorda Jima\u201d. Uderza tu niezwyk\u0142e podobie\u0144stwo do dziej\u00f3w ha\u0144by Jacka Soplicy \u2013 bohatera epopei mickiewiczowskiej. Zbie\u017cno\u015b\u0107 ta by\u0107 mo\u017ce nie jest przypadkiem, gdy zwa\u017cymy, \u017ce \u201ePan Tadeusz\u201d zajmowa\u0142 zawsze jedno z miejsc g\u0142\u00f3wnych na p\u00f3\u0142kach biblioteki Conrada.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Poprawniej by\u0142oby tu ukaza\u0107 raczej wp\u0142yw mickiewiczowskiej epopei na Conrada od lat ch\u0142opi\u0119cych, kiedy to wsp\u00f3lna lektura dzie\u0142a wraz z ojcem przysz\u0142ego pisarza przenika\u0142a jakby przez osmoz\u0119 do duszy, a potem kontynuowa\u0142a swoj\u0105 akcj\u0119 podczas d\u0142ugich lat \u017ceglowania. \u0141ozi\u0144ski zwraca te\u017c uwag\u0119 na fakt, \u017ce zar\u00f3wno ksi\u0105dz Robak oraz lord Jim gin\u0105 ostatecznie od kuli, p\u0142ac\u0105c ruin\u0105 swych ju\u017c uczciwych zamierze\u0144 za dawne winy.<\/p>\n\n\n\n

Na tym nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 mickiewiczowskie tropy w tw\u00f3rczo\u015bci Conrada. Oto prof. Juliusz Kleiner por\u00f3wnuje ballad\u0119 \u201eCzaty\u201d do opowie\u015bci Conrada \u201eKarain\u201d (vide \u201eDziennik Literacki\u201d, 5.06.1949). Tarnawski z kolei widzi w postaci Babalacziego z \u201eWykoleje\u0144ca\u201d Conrada \u2013 Halbana, m\u015bciwego doradc\u0119 Wallenroda. Mniej oczywiste s\u0105 wp\u0142ywy \u201eGra\u017cyny\u201d, lecz Tarnawski dostrzega je w dw\u00f3ch powie\u015bciach. Posta\u0107 kobiety, kt\u00f3ra nak\u0142ania do dzia\u0142ania wahaj\u0105cego si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0119, wyst\u0119puje w \u201eLordzie Jimie\u201d (Klejnot i lord Jim) oraz w \u201eZwyci\u0119stwie\u201d (Lena i Heyst).<\/p>\n\n\n\n

S\u0105 jeszcze inne echa mickiewiczowskie u Conrada, wr\u00f3cimy do nich przy innej okazji. Ju\u017c teraz jednak mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce na kartach powie\u015bci Conrada przewija si\u0119 post-romantyczny duch Polaka, kt\u00f3rego wyobra\u017ani\u0119 ukszta\u0142towa\u0142y dzie\u0142a narodowych romantyk\u00f3w. I jest to oryginalny wk\u0142ad syna rodu Korzeniowskich do literatury Albionu.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

duch post-romantyczny Wracamy raz jeszcze do Josepha Conrada (1857-1924), albowiem posta\u0107 jego i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 domaga si\u0119 wielu om\u00f3wie\u0144, odwo\u0142a\u0144 czy refleksji. Tak\u017ce przywo\u0142ania wypowiedzi pisarza, kiedy stajemy wobec w\u0105tpliwo\u015bci. I tak na przyk\u0142ad, sam Conrad przyzna\u0142, \u017ce to powie\u015bci Marryata (1792-1848) wp\u0142yn\u0119\u0142y na wyb\u00f3r jego morskiego zawodu, jego pasji dla morza\u2026 A co z wp\u0142ywem… Czytaj dalej Conrad<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":93,"featured_media":3703,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[380],"tags":[],"class_list":["post-3702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-57","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/93"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3702"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3704,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3702\/revisions\/3704"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}