{"id":3445,"date":"2025-02-11T10:51:44","date_gmt":"2025-02-11T09:51:44","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3445"},"modified":"2025-02-11T10:51:44","modified_gmt":"2025-02-11T09:51:44","slug":"kolo-historii-albo-dramat-dziejow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3445","title":{"rendered":"Ko\u0142o historii \u2013 albo dramat dziej\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

i teatr<\/strong> rocznicowych obchod\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Persony: Wielki Boles\u0142aw i zatroskany biskup, chytry Litwin i Niemiec heretyk, Amerykanin i Gruzin, Anglik i nieobecny Polak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na konferencji w Ja\u0142cie w lutym 1945 jej trzej uczestnicy mieli przed sob\u0105 jeden w\u0142a\u015bciwie nierozwi\u0105zywalny problem \u2013 Polsk\u0119, od kt\u00f3rej wszystko si\u0119 w 1939 roku zacz\u0119\u0142o i nie mog\u0142o si\u0119 sko\u0144czy\u0107. Zatem prezydent najwi\u0119kszego, co do si\u0142 i \u015brodk\u00f3w, mocarstwa Franklin Delano Roosevelt, zwracaj\u0105c si\u0119 do \u201eUncle Joe\u201d, swego g\u0142\u00f3wnego partnera, rzek\u0142 z trosk\u0105 w g\u0142osie: \u201eMamy z Polsk\u0105 same k\u0142opoty przez ostatnie 500 lat\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Prorocze s\u0142owa! Bo i dzisiaj mamy wielu polityk\u00f3w, ju\u017c de nomine polskich, kt\u00f3rzy w \u015blad za swoim umi\u0142owanym przyw\u00f3dc\u0105, uwa\u017caj\u0105 \u017ce \u201ePolska to nienormalno\u015b\u0107\u201d. Andrzej Nowak, znakomity komentator naszych dziej\u00f3w, w pewnym stopniu na\u015bwietla nam ten problem, chocia\u017c jako \u017cywo, nie rozwi\u0105zuje go, pozostawiaj\u0105c to zadanie naszym \u201eelitom\u201d tj. politykom. Bo to nie tylko ostatnie 500 lat, ale tysi\u0105c lat \u015bwiat i Europa zmaga si\u0119 z \u201epolskim problemem\u201d. Ju\u017c zacny biskup z Merseburga Tietmar (975-1018) by\u0142 mocno tym zatroskany. W swoim \u201eThietmari merseburgiensis episcopi chronicon\u201d saski kronikarz uwa\u017ca\u0142, \u017ce porozumienie mi\u0119dzy synem Mieszka I a cesarzem Henrykiem II z 1018 roku nie ma szczeg\u00f3lnych widok\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma miejsca tutaj na szerszy historiozoficzny wyw\u00f3d, pozostawiam to na najbli\u017csz\u0105 okazj\u0119 w pobliskiej kawiarni. Ale oto \u201em\u0105drym dla przypomnienia, a idiotom dla nauki\u201d kilka dziejowych rocznicowych fakt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zbli\u017caj\u0105 si\u0119 \u015bwi\u0119ta Wielkiej Nocy \u2013 Zmartwychwstania Pa\u0144skiego \u2013 i wtedy w\u0142a\u015bnie (w 1025 roku by\u0142o to 18 kwietnia) minie 1000 lat od koronacji ksi\u0119cia Boles\u0142awa na kr\u00f3la Polski. Dokona\u0142 tego Hipolit arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski. Pomnik konny Boles\u0142awa I Chrobrego Wielkiego, wodza i w\u0142adcy, wzniesiony niedawno we Wroc\u0142awiu, opatrzono inskrypcj\u0105: \u201ePierwszy koronowany w\u0142adca Polski\u201d. Podobno pierwotny tytu\u0142 \u201epierwszy kr\u00f3l\u201d nie odpowiada\u0142 ekspertom z konsulatu Republiki Federalnej Niemiec. Po 15 latach wojny z kr\u00f3lem Niemiec i cesarzem Henrykiem II wywalczy\u0142 Boles\u0142aw suwerenno\u015b\u0107 swego pa\u0144stwa potwierdzon\u0105 zawartym w Budziszynie (niem. Bautzen, g\u00f3rno\u0142u\u017c. Budy\u0161in) 30 stycznia 1018 roku traktatem pokojowym.<\/p>\n\n\n\n

Boles\u0142aw Chrobry \u017cy\u0142 58 lat, umar\u0142 wkr\u00f3tce po koronacji 17 czerwca 1025 roku. \u201eBlask tej korony jak\u0105 przywdzia\u0142 ju\u017c niemal na \u0142o\u017cu \u015bmierci \u2013 pisze Andrzej Nowak \u2013 ale tak\u017ce blask jego wcze\u015bniejszych niezwyk\u0142ych czyn\u00f3w, wspomnienie wspania\u0142ego Zjazdu Gnie\u017anie\u0144skiego roku 1000, tak wa\u017cnej dla Polski misji i m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci \u015bw. Wojciecha, niepokonanej ostatecznie woli zachowania suwerenno\u015bci wobec niemieckiego kr\u00f3lestwa, triumfu w Kijowie \u2013 to wszystko r\u00f3wnie\u017c zostawi\u0142 Boles\u0142aw w spadku kolejnym pokoleniom. (\u2026) I dla nast\u0119pnych pokole\u0144 Polak\u00f3w stawa\u0142 si\u0119 Boles\u0142aw tym w\u0142a\u015bnie, kim by\u0142 dla zachodniej Europy Karol Wielki: tw\u00f3rc\u0105 nietrwa\u0142ej mo\u017ce materialnie, ale porywaj\u0105cej idei wielko\u015bci, ale tak\u017ce pewnej wykraczaj\u0105cej poza wsp\u00f3lnot\u0119 etniczn\u0105 ca\u0142o\u015bci. (\u2026) Jaka mog\u0142aby by\u0107 misja, spajaj\u0105ca tak\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c Polska, ale przez Polsk\u0119 inicjowana ca\u0142o\u015b\u0107?\u201d<\/p>\n\n\n\n

W 2019 roku 11 listopada zosta\u0142em zaproszony, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci moich krewnych, na specjaln\u0105 uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119con\u0105 rocznicy Unii Lubelskiej. I\u017c ju\u017c Krolestwo polskie i Wielgie Ksi\u0119stwo litewskie jest jedno nierozdzielne i niero\u017cne cia\u0142o, a tak\u017ce niero\u017cna ale jedna a spolna Rzeczpospolita, ktora si\u0119 z dwu pa\u0144stw i narodow w jeden lud znios\u0142a i spoi\u0142a. <\/em>Odczytywano istotne fragmenty tego traktatu w j\u0119zyku polskim i litewskim, bo zebrali\u015bmy si\u0119 w pi\u0119knie odrestaurowanym pa\u0142acu Bali\u0144skich w Jaszunach (Ja\u0161i\u016bn\u0173 dvaras) w rejonie Solecznickim na Litwie. Uroczysto\u015b\u0107 zorganizowan\u0105 przez Solecznickie Centrum Kultury u\u015bwietni\u0142 koncert orkiestry symfonicznej litewskiego radia.<\/p>\n\n\n\n

Wspominani Jagiellonowie Zygmunt Stary (1467-1548) i jego syn Zygmunt August (1520-1572), tw\u00f3rca \u201eUnii Lubelskiej\u201d \u2013 prowadzili swoje narody szcz\u0119\u015bliwie, bo zachowuj\u0105c pok\u00f3j wewn\u0119trzny w swoich pa\u0144stwach i pomi\u0119dzy narodami i religiami \u2013 a w czasach wojen i rewolucji w Europie, wojen ch\u0142opskich i religijnych, dynastycznych awantur, zdzierstwa zarz\u0105dc\u00f3w i rabunk\u00f3w zdeprawowanych rycerzy-raubritter\u00f3w oraz pospolitego bandytyzmu. Mia\u0142 Kazimierz Jagiello\u0144czyk (1427-1492) trzyna\u015bcioro dzieci. Pi\u0119\u0107 c\u00f3rek wyda\u0142 dobrze za m\u0105\u017c (dwie zmar\u0142y w dzieci\u0144stwie), st\u0105d potomkowie wszystkich dom\u00f3w panuj\u0105cych w Europie s\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 po k\u0105dzieli Jagiellonami, albo nawet Gedyminowiczami. Czterech jego syn\u00f3w zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lami, Kazimierz \u2013 \u015bwi\u0119tym, za\u015b najm\u0142odszy \u2013 Fryderyk \u2013 biskupem krakowskim.<\/p>\n\n\n\n

Jagiellonowie kr\u00f3lowali na W\u0119grzech, w Czechach, w Polsce, na Litwie (jako wielcy ksi\u0105\u017c\u0119ta), ale Zygmunt zanim po \u015bmierci brata Aleksandra zosta\u0142 wyniesiony na tron Litwy i Polski w 1506 roku, musia\u0142 zaczeka\u0107 na \u015al\u0105sku na stanowisku namiestnika kr\u00f3la Czech W\u0142adys\u0142awa Jagiello\u0144czyka. Rezydowa\u0142 w G\u0142ogowie. Zasta\u0142 ziemie \u015bl\u0105skie w stanie op\u0142akanym, szerzy\u0142y si\u0119 wszelkie zarazy \u00f3wczesnej Europy z bandytyzmem na czele. Zygmunt poradzi\u0142 sobie ze wszystkimi patologiami. Rycerstwu rabuj\u0105cemu poddanych zaproponowa\u0142 haniebn\u0105 \u015bmier\u0107 na szubienicy. By\u0142a to propozycja nie do odrzucenia i od tej \u015bwiat\u0142ej polityki nie by\u0142o odwo\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

Przed Kr\u00f3lestwem Polskim i Wielkim Xi\u0119stwem Litewskiem namno\u017cy\u0142o si\u0119 ma\u0142ych i wielkich wrog\u00f3w, kt\u00f3rzy spiskowali na pot\u0119g\u0119 chc\u0105c urwa\u0107 cokolwiek z tego wielkiego dziedzictwa (ok. milion km2). Habsburgowie jako cesarze Rzeszy arcykatoliccy spiskowali ze schizmatyck\u0105 Moskw\u0105 do sp\u00f3\u0142ki z Zakonem Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Domu Niemieckiego, a Chanat Krymski tradycyjnie rabowa\u0142 pogranicza a nawet si\u0119ga\u0142 po dalsze terytoria, raz Litwy innym razem Polski, albo Moskwy.<\/p>\n\n\n\n

Polityka papieskiego Rzymu nie sprzyja\u0142a pa\u0144stwom polsko-litewskiej federacji, zainteresowana u\u017cyciem ich sil w wojnach z Port\u0105 Ottoma\u0144sk\u0105. Najgro\u017aniejszy by\u0142 zarysowuj\u0105cy si\u0119 sojusz moskiewsko-niemiecki w wydaniu cesarskim i zakonnym z poparciem papie\u017ca. Krzy\u017cacy odm\u00f3wili uznawania postanowie\u0144 traktatu toru\u0144skiego z 1466 roku. Moskwa przygotowa\u0142a 80-tysi\u0119czn\u0105 armi\u0119 i uzyskiwa\u0142a pomoc Habsburg\u00f3w, a mistrz krzy\u017cacki gwarantowa\u0142 przychylno\u015b\u0107, ale nie Polsce czy Litwie, do czego by\u0142 zobowi\u0105zany jako lennik, lecz Wasylowi III. Ten\u017ce ambitny \u201ecar wsieja Rusi\u201d spiskowa\u0142 na dodatek z Tatarami.<\/p>\n\n\n\n

Pod \u0141opusznem na Wo\u0142yniu w 1512 roku szczup\u0142e si\u0142y polsko-litewskie rozbi\u0142y wypraw\u0119 ordy\u0144c\u00f3w i uwolni\u0142y kilkana\u015bcie tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Chan Mengli Girej udawa\u0142 w li\u015bcie do kr\u00f3la, \u017ce cieszy si\u0119 z kl\u0119ski swoich niesfornych poddanych. Kr\u00f3l udawa\u0142, \u017ce mu wierzy. Ta gra toczy\u0142a si\u0119 dlatego, \u017ce Zygmuntowi zale\u017ca\u0142o bardzo na rzeczywistym przymierzu z Mengli Girejem. I tego dopi\u0105\u0142. W 1514 roku ruszy\u0142a wyprawa Wasyla III na Litw\u0119. Pad\u0142a twierdza smole\u0144ska. Wielkie Ksi\u0119stwo i Korona zdoby\u0142y si\u0119 na kolejny wysi\u0142ek finansowy i organizacyjny. Dow\u00f3dztwo po\u0142\u0105czonych wojsk obj\u0105\u0142 dumny prawos\u0142awny Rusin, hetman wielki litewski Konstanty Iwanowicz Ostrogski. Jak zauwa\u017cy\u0142 cytowany tutaj Andrzej Nowak \u201ejaka\u015b forma rozbioru grozi\u0142a ju\u017c w roku 1514 \u2013 i \u017ce \u015bwiadomym wysi\u0142kiem, odwag\u0105 jednych, m\u0105dro\u015bci\u0105 innych obro\u0144c\u00f3w pa\u0144stwa polsko-litewskiego uda\u0142o si\u0119 tamt\u0105 groz\u0119 przynajmniej zatrzyma\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zatrzymano inwazj\u0119 pod Orsz\u0105 8 wrze\u015bnia 1514 roku i ten dzie\u0144 obchodz\u0105 patrioci bia\u0142oruscy jako swoje \u015bwi\u0119to narodowe. Niemieccy sprzymierze\u0144cy Wasyla musieli si\u0119 obej\u015b\u0107 smakiem. Zygmunt rozmontowa\u0142 te\u017c sp\u00f3\u0142k\u0119 niemieckich ksi\u0105\u017c\u0105t, zakonnych \u201eraubritter\u00f3w\u201d i cesarza, dzia\u0142aj\u0105cych z przyzwoleniem papieskiej dyplomacji. Wyjmuj\u0105c z ich r\u0105k krzy\u017cacki zakon, jak\u017ce por\u0119czny sztylet do wbijania w plecy Korony Polskiej, Zygmunt zgodzi\u0142 si\u0119 na sekularyzacj\u0119 zakonu i powstanie pierwszego lutera\u0144skiego pa\u0144stwa, jako lenna Korony Polskiej.<\/p>\n\n\n\n

Ale nie sta\u0142oby si\u0119 to, gdyby Habsburgowie nie rozbili wojsk francuskiego kr\u00f3la Franciszka w p\u00f3\u0142nocnych W\u0142oszech. Zygmunt chc\u0105c pokona\u0107 Zakon mia\u0142by przeciw sobie pot\u0119g\u0119 cesarstwa. Wobec tego skorzysta\u0142 z deprawacji \u00f3wczesnych \u201eor\u0119downik\u00f3w wiary\u201d czyni\u0105c z nich, a raczej pozwalaj\u0105c im wej\u015b\u0107 w rol\u0119 \u201epost\u0119powych rezydent\u00f3w Prus Ksi\u0105\u017c\u0119cych\u201d. 10 kwietnia 1525 roku na rynku krakowskim ju\u017c \u015bwiecki ksi\u0105\u017c\u0119 Albrecht Hohenzollern z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d lenny kr\u00f3lowi polskiemu i otrzyma\u0142 chor\u0105giew swego ksi\u0119stwa jako \u201eksi\u0105\u017c\u0119 w Prusach\u201d. Ksi\u0119ciem Prus ca\u0142ych zostawa\u0142 kr\u00f3l Polski.<\/p>\n\n\n\n

Za jaki\u015b czas p\u00f3\u0142nocna odnoga zakonu w Inflantach post\u0105pi podobnie staj\u0105c si\u0119 polsko-litewskim kondominium. Ju\u017c jako lenno wsp\u00f3lnej Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w \u2013 od czasu zawarcia Unii w 1569 roku \u2013 pod ber\u0142em Zygmunta Augusta. Polska i Litwa by\u0142y gotowe do wojny i do zbrojnego zako\u0144czenia \u201esprawy pruskiej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo pruskie jako pa\u0144stwo niemieckie przestanie istnie\u0107 w nies\u0142awie w 1945 roku zlikwidowane decyzj\u0105 Sprzymierzonych. Jak wiemy \u201eod 500 lat mamy z Polsk\u0105 same k\u0142opoty\u201d, ale patrz\u0105c doko\u0142a granic dzisiejszej Rzeczypospolitej nie widz\u0119 ani jednego pa\u0144stwa, z kt\u00f3rym graniczyli\u015bmy przed 1991 rokiem.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

i teatr rocznicowych obchod\u00f3w Persony: Wielki Boles\u0142aw i zatroskany biskup, chytry Litwin i Niemiec heretyk, Amerykanin i Gruzin, Anglik i nieobecny Polak. Na konferencji w Ja\u0142cie w lutym 1945 jej trzej uczestnicy mieli przed sob\u0105 jeden w\u0142a\u015bciwie nierozwi\u0105zywalny problem \u2013 Polsk\u0119, od kt\u00f3rej wszystko si\u0119 w 1939 roku zacz\u0119\u0142o i nie mog\u0142o si\u0119 sko\u0144czy\u0107. Zatem… Czytaj dalej Ko\u0142o historii \u2013 albo dramat dziej\u00f3w<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":3446,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[378],"tags":[],"class_list":["post-3445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-55","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3447,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3445\/revisions\/3447"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}