Wieczna wam zgroza i wstyd<\/em>
\u017be gdy krzy\u017c t\u0142ukli carowie<\/em>
Broni\u0142 go \u2013 \u017byd.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Te obiady resursowe \/ Zakasuj\u0105 i czwartkowe, \/ Kt\u00f3re z czas\u00f3w Stanis\u0142awa \/ Dot\u0105d pami\u0119ta Warszawa.<\/em><\/p>\n\n\n\n S\u0142owa te skre\u015bli\u0142 Aleksander Kraushar (1843-1931), kt\u00f3ry przez wiele lat odwiedza\u0142 budynek Resursy Kupieckiej w Warszawie. Patrzy\u0142 na obiekt niemal codziennie, zd\u0105\u017caj\u0105c do bibliotek, w kt\u00f3rych przesiadywa\u0142 przez wiele godzin, szukaj\u0105c materia\u0142\u00f3w o starej Warszawie. Bibliofil, kolekcjoner, prawnik, by\u0142 varsavianist\u0105, mi\u0142o\u015bnikiem stolicy.<\/p>\n\n\n\n Warto w tym miejscu przytoczy\u0107 s\u0142owa jego c\u00f3rki, Zuzanny Rabskiej, zawarte w ksi\u0105\u017cce wspomnieniowej \u201eMoje \u017cycie z ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d: Poka\u017an\u0105 pozycj\u0119 w zbiorach Ojca stanowi\u0142y varsaviana, w drukach, rycinach, sztychach, planach, mapach, portretach i obrazach. Powi\u0119ksza\u0142 je przy ka\u017cdej sposobno\u015bci te zbiory irytuj\u0105c si\u0119, je\u015bli inny mi\u0142o\u015bnik dawnej Warszawy sprz\u0105tn\u0105\u0142 mu sprzed nosa u antykwariusza na \u015awi\u0119tokrzyskiej rzadki druk lub rycin\u0119. Czasem w drodze \u0142aski, zamienia\u0142 z innym zbieraczem obiekt, kt\u00f3ry mia\u0142 w dublecie. (\u2026) R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 upodoba\u0144 naukowych i literackich Ojca sprawia\u0142a, i\u017c przez jego gabinet przesuwa\u0142y si\u0119 liczne rzesze naukowc\u00f3w i studiuj\u0105cej m\u0142odzie\u017cy, poszukuj\u0105cych wiadomo\u015bci i rycin potrzebnych do pracy. Pami\u0119\u0107 Ojca, zw\u0142aszcza gdy chodzi\u0142o o zabytki dawnej Warszawy, by\u0142a niezawodna. Sz\u0142o si\u0119 \u201ejak w dym do pana mecenasa\u201d i ka\u017cdy znajdowa\u0142 to, co mu by\u0142o potrzebne. (\u2026) Nie odmawia\u0142 nikomu dokumentacji, o kt\u00f3r\u0105 proszono. Gdy ksi\u0105\u017cka z po\u017c\u0105dan\u0105 wzmiank\u0105 lub rycin\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 na g\u00f3rnej p\u00f3\u0142ce, przystawia\u0142 drabink\u0119 i niezawodnym ruchem r\u0119ki si\u0119ga\u0142 po ni\u0105. Przerzuciwszy kilka kartek wskazywa\u0142 palcem miejsce, gdzie owa wzmianka lub rycina si\u0119 znajdowa\u0142a.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u2013 A co, znalaz\u0142em? \u2013 wo\u0142a\u0142 uradowany, \u017ce pami\u0119\u0107 go nie zawiod\u0142a.<\/em><\/p>\n\n\n\n Bibliofilski na\u0142\u00f3g Kraushara powodowa\u0142, \u017ce \u015bciany jego gabinetu do pracy by\u0142y ob\u0142o\u017cone tysi\u0105cami ksi\u0105\u017cek i materia\u0142\u00f3w ikonograficznych. Sam by\u0142 autorem ponad 200 r\u00f3\u017cnych prac naukowych z historii. Jego \u201eumi\u0142owanym dzieckiem\u201d by\u0142a o\u015bmiotomowa monografia \u201eKr\u00f3lewskie Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk\u201d wydana w 1900 roku przez wydawnictwo Gebethnera i Wolfa. Do napisania i wydania tej pozycji zach\u0119ci\u0142o go przekonanie o konieczno\u015bci zrozumienia znaczenia nauki dla sprawy narodowej. Bo Aleksander Kraushar by\u0142 przede wszystkim patriot\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek wydawa\u0142 swoim sumptem zasilaj\u0105c biblioteki Warszawy. W m\u0142odo\u015bci do\u0142o\u017cy\u0142 swoj\u0105 cz\u0105stk\u0119 w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, bior\u0105c udzia\u0142 w Powstaniu Styczniowym.<\/p>\n\n\n\n Pochodzi\u0142 z asymilowanej rodziny \u017cydowskiej. Jego ojciec, Herman Kraushar, pracowa\u0142 jako agent Gie\u0142dy Warszawskiej, a matka \u2013 Idalia de domo Apt, zajmowa\u0142a si\u0119 domem. W gimnazjum realnym, Aleksander Kraushar zdoby\u0142 solidne podstawy wykszta\u0142cenia. W ostatnich klasach gimnazjalnych uczniowie wraz z nauczycielami organizowali wycieczki, by lepiej pozna\u0107 geografi\u0119 i dzieje ojczyste: Nieraz z tobo\u0142kami na plecach odbywali\u015bmy z naszymi nauczycielami wycieczki po kraju, zwiedzali\u015bmy cukrownie i kopalnie Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego, a podczas marsz\u00f3w \u015bpiewali\u015bmy ch\u00f3rem \u017co\u0142nierskie piosenki. Za po\u015brednictwem naszych wychowawc\u00f3w stykali\u015bmy si\u0119 z prowodyrami ruchu narodowego, z Jurgensem, Wohlem, Krzemi\u0144skim, Asnykiem i Kurzyn\u0105.<\/em> W\u00f3wczas te\u017c Kraushar, jak sam przyznawa\u0142, \u201epo\u0142kn\u0105\u0142 bakcyla poezji\u201d. Sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy karmili si\u0119 potajemnie gaw\u0119dami Syrokomli i Pola, uczyli si\u0119 na pami\u0119\u0107 \u201eOjca Hilarego\u201d Wolskiego, \u201eDum\u201d Zaleskiego i Zmorskiego, zachwycali \u201eWiochn\u0105\u201d Lenartowicza, czytywali z zapa\u0142em \u201eSkarbczyk\u201d i \u201eKlejnoty poezji polskiej\u201d i rozchwytywali wydawnictwo groszowe \u201eMarii\u201d Malczewskiego.<\/em><\/p>\n\n\n\n B\u0119d\u0105c studentem Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej, Kraushar napisa\u0142 poemat liryczny \u201eGar\u015b\u0107 ziemi\u201d, kt\u00f3rego pierwsze strofy oddaj\u0105 ducha epoki \u00f3wczesnej m\u0142odzie\u017cy: On rzuci\u0142 ojc\u00f3w zagrody, \/ By w \u015bwiat wyruszy\u0107 nieznany \/ I mi\u0119dzy obce narody \/ Ponie\u015b\u0107 niewoli kajdany.<\/em><\/p>\n\n\n\n W trakcie studi\u00f3w prawniczych w Szkole G\u0142\u00f3wnej Kraushar uczestniczy\u0142 w wydarzeniach poprzedzaj\u0105cych wybuch Powstania Styczniowego. W swoich wspomnieniach pisa\u0142 o postawie student\u00f3w Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej podczas jednego ze spotka\u0144 w 1862 roku, na kt\u00f3rym wyra\u017cali oni sw\u00f3j sprzeciw wobec d\u0105\u017ce\u0144 wolno\u015bciowych: Zastanawiali\u015bmy si\u0119, co zyska\u0107 mo\u017ce kraj na przerwaniu spokojnej, organicznej pracy, na po\u015bwi\u0119ceniu krwi setek tysi\u0119cy m\u0142odzie\u017cy na o\u0142tarzu honorowej wprawdzie, ale bezskutecznej rozprawy z armatami, na utracie jedynej w kraju naukowej instytucji<\/em>. Ta postawa spowodowa\u0142a ostr\u0105 krytyk\u0119 w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w powstania, tak w \u201eKongres\u00f3wce\u201d, jak i w pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bciach ziem polskich b\u0119d\u0105cych pod zaborami.<\/p>\n\n\n\n Kiedy jednak Powstanie wybuch\u0142o, wielu jego oponent\u00f3w zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 w walk\u0119. Kraushar by\u0142 jednym z nich. Przerwa\u0142 studia i podj\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dziennikarsko-kronikarsk\u0105, redaguj\u0105c dzia\u0142 \u201eWiadomo\u015bci z pola bitwy\u201d w organie firmowanym przez Rz\u0105d Narodowy \u2013 \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d. R\u00f3wnocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142redagowa\u0142 periodyk \u201ePrawda\u201d. Materia\u0142y podpisywa\u0142 pseudonimem \u201eAlkar\u201d. W jednym z numer\u00f3w \u201ePrawdy\u201d Kraushar w artykule \u201ePowstanie polskie i dyplomacja\u201d przestrzega\u0142 przed zbytni\u0105 nadziej\u0105 na pomoc dyplomatyczn\u0105 Zachodu. Ten i inne materia\u0142y, kt\u00f3re ukazywa\u0142y si\u0119 w \u201ePrawdzie\u201d, cz\u0119sto bardzo krytyczne wobec dzia\u0142a\u0144 Rz\u0105du Narodowego, spowodowa\u0142y zamkni\u0119cie pisma.<\/p>\n\n\n\n Wielkim wydarzeniem dla Kraushara by\u0142 nieudany zamach na namiestnika Kr\u00f3lestwa, gen. Berga 19 wrze\u015bnia 1863 roku. Spiskowcy zrzucili z poddasza pa\u0142acu Zamoyskich kilka bomb na przeje\u017cd\u017caj\u0105cy pow\u00f3z z carskim satrap\u0105, kt\u00f3ry jednak unikn\u0105\u0142 \u015bmierci. Rosyjscy \u017candarmi w odwecie spl\u0105drowali pa\u0142ac, wyrzucili na bruk sprz\u0119ty domownik\u00f3w, w tym fortepian Chopina. Mieszkaj\u0105cy w Pa\u0142acu Stanis\u0142aw Antoni Zamoyski, syn w\u0142a\u015bciciela Andrzeja Zamoyskiego, zosta\u0142 skazany na osiem lat ci\u0119\u017ckich rob\u00f3t, a pozostali mieszka\u0144cy przewiezieni do gmachu Cytadeli. Sam Andrzej Zamoyski przebywa\u0142 w tym czasie poza granicami kraju. To, czego nie rozgrabili \u017co\u0142dacy rosyjscy, spalono nieopodal pomnika Miko\u0142aja Kopernika.<\/p>\n\n\n\n Maj\u0105tek Zamoyskiego skonfiskowano. W pa\u0142acu najpierw znalaz\u0142 siedzib\u0119 s\u0105d wojskowy, a p\u00f3\u017aniej mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam siedziba Zarz\u0105du In\u017cynierii Warszawskiego Okr\u0119gu Wojskowego. Aleksander Kraushar, ilekro\u0107 przechodzi\u0142 ko\u0142o pa\u0142acu, pokazywa\u0142 go swojej c\u00f3rce, Zuzannie Rabskiej i wspomina\u0142: Przypatrz si\u0119 tym oknom \u2013 m\u00f3wi\u0142 z zawzi\u0119to\u015bci\u0105 tak niezwyk\u0142\u0105 u \u0142agodnego starca. \u2013 Za tymi oknami \u017cy\u0142 niegdy\u015b ten, kt\u00f3ry podtrzymywa\u0142 ducha narodowego w spo\u0142ecze\u0144stwie, krzewi\u0142 kult dla pe\u0142nej chwa\u0142y przesz\u0142o\u015bci i nie chcia\u0142 nigdy wej\u015b\u0107 w kompromis z w\u0142adzami caratu. Usadowi\u0142 si\u0119 tam obecnie s\u0105d wojenny, miejsce dekret\u00f3w \u015bmierci i katorg, ferowanych w ci\u0105gu p\u00f3\u0142wiecza przeciw bojownikom o wolno\u015b\u0107 i odrodzenie um\u0119czonej ojczyzny<\/em>.<\/p>\n\n\n\n W pierwszych latach po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w pa\u0142acu znajdowa\u0142y si\u0119 biura MSZ. Wiekowy ju\u017c Aleksander Kraushar nie m\u00f3g\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 z t\u0105 sytuacj\u0105, \u017ce \u201epolski rz\u0105d usankcjonowa\u0142 t\u0119 grabie\u017c\u201d. Mieszcz\u0105ca si\u0119 w pa\u0142acu kawiarnia tylko raz zosta\u0142a odwiedzona przez starszego pana i to w czasie deszczu. Wzburzony niczego jednak nie zam\u00f3wi\u0142 i zruga\u0142 Bogu ducha winnego kelnera, kt\u00f3ry chcia\u0142 przyj\u0105\u0107 zam\u00f3wienie. Przy okazji zrelacjonowa\u0142 dzieje pa\u0142acu. Ko\u0144cz\u0105c za\u015b, wypali\u0142: I niech pan pami\u0119ta, \u017ce pieni\u0105dze, kt\u00f3re pobierasz pan za swoj\u0105 prac\u0119, nale\u017c\u0105 do spadkobierc\u00f3w Zamoyskich. Tak, tak, tylko do nich.<\/em> Po czym lokal opu\u015bci\u0142.<\/p>\n\n\n\n Kiedy w 1921 roku spadkobiercy Andrzeja Zamoyskiego upomnieli si\u0119 o pa\u0142ac, 80-letni historyk przygotowa\u0142 dokumenty, kt\u00f3re przekona\u0142y S\u0105d Apelacyjny, by odda\u0107 obiekt prawowitym w\u0142a\u015bcicielom. Pisa\u0142 w\u00f3wczas: Szcz\u0119\u015bliwy jestem, i\u017c do\u017cy\u0142em chwili, gdy mog\u0142em si\u0119 przyczyni\u0107 do wy\u015bwietlenia s\u0142usznej i szlachetnej sprawy. B\u0119dzie to moja ostatnia obrona, a zarazem korona dzia\u0142alno\u015bci prawniczej<\/em>. Od tej pory starszy pan zacz\u0105\u0142 odwiedza\u0107 kawiarni\u0119, kt\u00f3rej wcze\u015bniej unika\u0142.<\/p>\n\n\n\n Studia prawnicze Aleksander Kraushar uko\u0144czy\u0142 w 1867 roku, ju\u017c po upadku Powstania. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 prac\u0105 adwokack\u0105 i badaniem dziej\u00f3w. Koncentrowa\u0142 si\u0119 na kilku tematach, w tym \u2013 co oczywiste \u2013 na dziejach Warszawy. Opr\u00f3cz tego zajmowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce dziejami \u017byd\u00f3w w Polsce, zagadnieniami zwi\u0105zanymi z histori\u0105 kupiectwa, nauki oraz \u2026czarami na dworze Batorego. Poza tym pisa\u0142 wiersze i prowadzi\u0142 bogate \u017cycie towarzyskie wraz ze swoj\u0105 ma\u0142\u017conk\u0105 \u2013 Jadwig\u0105 de domo Bersohn.<\/p>\n\n\n\n Go\u015bci przyjmowali we wtorki (\u015brody by\u0142y dniem wizyt u Korzon\u00f3w, we czwartki za\u015b go\u015bci przyjmowa\u0142a Jadwiga \u0141uszczewska ps. Deotyma, poetka). U Kraushar\u00f3w bywa\u0142y znamienite postacie tamtych czas\u00f3w: Orzeszkowa, Asnyk, Rembowski, Jeske-Choi\u0144ski, K\u0119trzy\u0144ski, Korzon, Krzemi\u0144ski, Handelsman, Smole\u0144ski i wielu innych. Utrzymywano kontakty towarzyskie z Prusem, Bergsonem, Meyetem, Wohlem, \u017bmichowsk\u0105. Kontakty zaowocowa\u0142y powstaniem m.in. Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Historii w 1906 roku. Natomiast ma\u0142\u017conka Aleksandra Kraushara, znajdowa\u0142a dla siebie miejsce do dzia\u0142a\u0144 na polu edukacji. Przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci o\u015bwiatowej prowadzonej przez Cecyli\u0119 \u015aniegock\u0105 i razem organizowa\u0142y fundusze na prowadzenie tajnych komplet\u00f3w. A w czasie wakacji, gdy Krausharowie jechali na letnisko do rodziny w Woli Boglewskiej, Jadwiga tak\u017ce i tam prowadzi\u0142a elementarne nauczanie dla wiejskich dzieci.<\/p>\n\n\n\n Aleksander Kraushar by\u0142 zwolennikiem asymilacji \u017byd\u00f3w w Polsce. Pod koniec XIX wieku sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku idei narodowo\u2013demokratycznej, a w 1903 roku wraz z \u017con\u0105 przeszli na katolicyzm. Ich c\u00f3rka, Zuzanna, wysz\u0142a za m\u0105\u017c za publicyst\u0119 i teatrologa W\u0142adys\u0142awa Rabskiego. W 1922 roku Rabski zosta\u0142 pos\u0142em z listy Zwi\u0105zku Ludowo\u2013Narodowego. Ich c\u00f3rka, Aleksandra Stypu\u0142kowska po II wojnie \u015bwiatowej przez wiele lat by\u0142a zwi\u0105zana z Radiem Wolna Europa, w kt\u00f3rym wyst\u0119powa\u0142a pod pseudonimem Jadwiga Mieczkowska. Jej m\u0105\u017c \u2013 Zbigniew Stypu\u0142kowski by\u0142 tak\u017ce pos\u0142em w okresie II RP z listy Stronnictwa Narodowego, dzia\u0142a\u0142 w Obozie Wielkiej Polski razem z Romanem Dmowskim. W czasie II wojny \u015bwiatowej walczy\u0142 w NSZ. Ich syn Andrzej Stypu\u0142kowski bra\u0142 udzia\u0142 w Powstaniu Warszawskim w Zgrupowaniu Pu\u0142ku \u201eBaszta\u201d. Patriotyzm i zaanga\u017cowanie w sprawy publiczne to cecha cz\u0142onk\u00f3w tej rodziny na przestrzeni stu lat.<\/p>\n\n\n\n Ostatnie lata \u017cycia Kraushar po\u015bwi\u0119ci\u0142 na porz\u0105dkowanie swoich zbior\u00f3w. Postanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 z nich przekaza\u0107 bibliotece Sejmu \u015al\u0105skiego w Katowicach. R\u0119kopisy \u2013 pami\u0119tnik oraz korespondencja trafi\u0142y do zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej i podzieli\u0142y losy reszty zbior\u00f3w. Z\u0142o\u017cone w Podchor\u0105\u017c\u00f3wce w Alejach Ujazdowskich podczas obl\u0119\u017cenia Warszawy zosta\u0142y przeniesione do Biblioteki Ordynacji Krasi\u0144skich na Ok\u00f3lniku i sp\u0142on\u0119\u0142y w pa\u017adzierniku 1944 roku.<\/p>\n\n\n\n Aleksander Kraushar zmar\u0142 w swoim gabinecie 11 grudnia 1931 roku. Zosta\u0142 pochowany na Starych Pow\u0105zkach (kw. 51 rz. 1 m. 28-30). We wsp\u00f3lnym grobowcu zosta\u0142a pochowana tak\u017ce jego c\u00f3rka, Zuzanna Rabska i zi\u0119\u0107 \u2013 W\u0142adys\u0142aw Rabski. \u017byd oraz Polak-narodowiec we wsp\u00f3lnym grobowcu \u2013 to symbol koegzystencji dw\u00f3ch nacji na polskiej ziemi. Aleksander Kraushar by\u0142 jednym z ostatnich \u017cyj\u0105cych w II RP uczestnik\u00f3w Powstania Styczniowego.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W rocznic\u0119 wybuchu Powstania Styczniowego 1863 roku przybli\u017cam sylwetk\u0119 Aleksandra Kraushara, uczestnika tamtych wydarze\u0144, patrioty, mieszka\u0144ca Warszawy pochodz\u0105cego z asymilowanej rodziny \u017cydowskiej. Jego posta\u0107 stanowi swoisty symbol wsp\u00f3lnego celu mieszka\u0144c\u00f3w dawnych ziem Rzeczypospolitej, kt\u00f3rzy w warunkach zabor\u00f3w jednoczyli si\u0119, by walczy\u0107 o wyzwolenie Ojczyzny. Wszak w demonstracjach warszawskich poprzedzaj\u0105cych wybuch Powstania, Polacy i \u017bydzi wsp\u00f3lnie… Czytaj dalej By\u0142 jednym z ostatnich\u2026<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":3354,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[377],"tags":[],"class_list":["post-3353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-54","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3357,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3353\/revisions\/3357"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/A.Manasterski_Kolumna-Zygmunta.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/A.Manasterski_Zamek-Krolewski-w-Warszawie.-Zarys-historyczno-obyczajowy.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n