{"id":3205,"date":"2025-01-02T10:57:04","date_gmt":"2025-01-02T09:57:04","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3205"},"modified":"2025-01-02T10:57:04","modified_gmt":"2025-01-02T09:57:04","slug":"betonowy-wieszcz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3205","title":{"rendered":"Betonowy wieszcz"},"content":{"rendered":"\n

Wroc\u0142awianie<\/strong> zrealizuj\u0105<\/strong> projekt z czas\u00f3w II Rzeczpospolitej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z okazji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 180. rocznicy \u015bmierci wieszcza narodowego Adama Mickiewicza (+1855) dolno\u015bl\u0105skie \u015brodowisko naukowo-artystyczne ujawni\u0142o pomys\u0142 postawienia pomnika autora \u201ePana Tadeusza\u201d we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n

Projekt ma ogromn\u0105 szans\u0119 na realizacj\u0119, ale otoczony jest pewn\u0105 \u201ekl\u0105tw\u0105\u201d. W okresie mi\u0119dzywojennym w Wilnie przez 15 lat by\u0142 ju\u017c eksponowany model tego pomnika. Drewniana makieta w skali 1 do 1 uleg\u0142a zniszczeniu podczas silnej burzy w 1939 roku. Dlaczego elita II Rzeczpospolitej zwleka\u0142a z utrwaleniem w modernistycznym betonie urodzonego na tych ziemiach poety? Trzeba b\u0119dzie to zbada\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Formalnie Zbigniew Pronaszko, rze\u017abiarz, malarz i utalentowany artysta zaproponowa\u0142 wizj\u0119 betonowego monumentu, kt\u00f3ra wprawdzie zyska\u0142a uznanie, jednak wzbudza\u0142a dyskusj\u0119 jej modernistyczna bry\u0142a. Ten urodzony w 1885 roku w Debreczynie tw\u00f3rca studiowa\u0142 na wydziale malarstwa Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie. W 1917 roku wsp\u00f3lnie z bratem Andrzejem Pronaszko i Tytusem Czy\u017cewskim za\u0142o\u017cyli grup\u0119 artystyczn\u0105 Ekspresjoni\u015bci polscy. P\u00f3\u017aniej przemianowali si\u0119 na Formist\u00f3w. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 malarska zwi\u0105zana jest z formizmem i koloryzmem. W 1937 roku zosta\u0142a wyr\u00f3\u017cniona z\u0142otym medalem na mi\u0119dzynarodowej wystawie Sztuka i technika w Pary\u017cu. Od 1945 roku Zbigniew Pronaszko by\u0142 profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Artysta zmar\u0142 w 1958 roku w Krakowie nie doczekawszy si\u0119 realizacji swojego pomys\u0142u, chocia\u017cby w innej lokalizacji.<\/p>\n\n\n\n

100 lat zw\u0142oki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

30 pa\u017adziernika 1924 roku ods\u0142oni\u0119to w Wilnie wspomnian\u0105 makiet\u0119 pomnika. Projekt Zbigniewa Pronaszki w ostatecznej wersji mia\u0142 by\u0107 wykonany z betonu i to \u2013 zdaniem grupy lobbuj\u0105cej za wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 realizacj\u0105 we Wroc\u0142awiu projektu sprzed 100 lat \u2013 jest wa\u017cnym argumentem. Stolica Dolnego \u015al\u0105ska szczyci si\u0119 betonowymi konstrukcjami, kt\u00f3re s\u0105 rozpoznawalnym elementem architektury miasta. Przedwojenni niemieccy gospodarze wybudowali we Wroc\u0142awiu monumentaln\u0105 betonow\u0105 hal\u0119, kt\u00f3ra nazywana by\u0142a: hal\u0105 stulecia, ludow\u0105, kongresow\u0105. Z tego samego materia\u0142u wybudowano nowoczesne hale targowe oraz super modernistyczne osiedle \u0142\u0105cz\u0105ce funkcje \u017cycia i wypoczynku w jednym miejscu tzw. WUWA. Mi\u0119dzy tym w\u0142a\u015bnie osiedlem a Hal\u0105, na skraju parku przy ul. Mickiewicza wieszcz Adam ma otrzyma\u0107 swoje betonowe upami\u0119tnienie.<\/p>\n\n\n\n

Kresowa wra\u017cliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Blisko 47% mieszka\u0144c\u00f3w Dolnego \u015al\u0105ska ma zwi\u0105zek z Kresami. Ich korzenie si\u0119gaj\u0105 Wilna, Lwowa, Kamie\u0144ca Podolskiego, Grodna, Stanis\u0142awowa, Zaleszczyk i innych ziem utraconych na wschodzie po II wojnie \u015bwiatowej. Na wroc\u0142awskim rynku stoi sprowadzony ze Lwowa pomnik Aleksandra Fredry. W pobli\u017cu Panoramy Rac\u0142awickiej znajduje si\u0119 pochodz\u0105cy tak\u017ce ze Lwowa pomnik Juliusza S\u0142owackiego, wzorowany na rze\u017abie z Krzemie\u0144ca na Wo\u0142yniu. Powojenni ekspatrianci cz\u0119sto zamiast osobistego maj\u0105tku przywozili z Kres\u00f3w uratowane z ko\u015bcio\u0142\u00f3w liczne obrazy Maryjne, kt\u00f3re do dzi\u015b czczone s\u0105 we wroc\u0142awskich i dolno\u015bl\u0105skich ko\u015bcio\u0142ach. Dlatego pomnik narodowego poety b\u0119dzie kolejnym obiektem wskazuj\u0105cym na kresowe korzenie cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w miasta nad Odr\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Stopa wieszcza<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie znaleziono dowod\u00f3w na pobyt Adama Mickiewicza we Wroc\u0142awiu. Ten bywalec salon\u00f3w w Petersburgu, Moskwie, w Pary\u017cu, Rzymie i Stambule nie zna\u0142 osobi\u015bcie miasta pi\u0119ciu rzek. Prawdopodobnie nie spacerowa\u0142 po tym grodzie. Natomiast we Wroc\u0142awiu znajduje si\u0119 r\u0119kopis dwunastu ksi\u0105g \u201ePana Tadeusza\u201d. Specjalnie dla tego woluminu utworzono osobne muzeum w centrum miasta, w kamienicy pierzei zachodniej wroc\u0142awskiego Rynku. Mickiewicz zna\u0142 i t\u0142umaczy\u0142 utwory wroc\u0142awianina Angelusa Silesiusa patronuj\u0105cego dzisiaj presti\u017cowej nagrodzie poetyckiej.<\/p>\n\n\n\n

Czy pomys\u0142odawcom uda si\u0119 zdoby\u0107 wszystkie zgody administracyjne? Czy znajd\u0105 \u015brodki prywatne lub pa\u0144stwowe na realizacj\u0119 dzie\u0142a? Czy czas b\u0119dzie sprzymierze\u0144cem, czy os\u0142abi zapa\u0142? Czy zadzia\u0142aj\u0105 niewidzialne mechanizmy przeciwne pomys\u0142owi, aby w mie\u015bcie o ponad tysi\u0105cletniej historii ustawi\u0107 pomnik urodzonego na Litwie, wi\u0119zionego przez carat polskiego emigranta, zmar\u0142ego w odleg\u0142ym Stambule? Jego s\u0142owa w wierszach, poematach, dramatach ci\u0105gle \u017cyj\u0105 w spu\u015bci\u017anie literackiej j\u0119zyka polskiego, oby te\u017c \u017cy\u0142y w sercach Polak\u00f3w. Czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podzielamy zapisane w Konradzie Wallenrodzie stwierdzenie:<\/em><\/p>\n\n\n\n

S\u0142odszy wyraz nad wszystko,<\/em><\/p>\n\n\n\n

wyraz mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3remu<\/em><\/p>\n\n\n\n

nie masz r\u00f3wnego na ziemi,<\/em><\/p>\n\n\n\n

opr\u00f3cz wyrazu \u2013 ojczyzna.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wroc\u0142awianie zrealizuj\u0105 projekt z czas\u00f3w II Rzeczpospolitej Z okazji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 180. rocznicy \u015bmierci wieszcza narodowego Adama Mickiewicza (+1855) dolno\u015bl\u0105skie \u015brodowisko naukowo-artystyczne ujawni\u0142o pomys\u0142 postawienia pomnika autora \u201ePana Tadeusza\u201d we Wroc\u0142awiu. Projekt ma ogromn\u0105 szans\u0119 na realizacj\u0119, ale otoczony jest pewn\u0105 \u201ekl\u0105tw\u0105\u201d. W okresie mi\u0119dzywojennym w Wilnie przez 15 lat by\u0142 ju\u017c eksponowany model tego… Czytaj dalej Betonowy wieszcz<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3206,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[375],"tags":[],"class_list":["post-3205","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-52","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3205"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3207,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3205\/revisions\/3207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}