{"id":3085,"date":"2024-12-19T10:34:27","date_gmt":"2024-12-19T09:34:27","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3085"},"modified":"2024-12-19T10:34:27","modified_gmt":"2024-12-19T09:34:27","slug":"lwowskie-tradycje-bozonarodzeniowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3085","title":{"rendered":"Lwowskie tradycje bo\u017conarodzeniowe"},"content":{"rendered":"\n

Fragmenty prelekcji wyg\u0142oszonej 8.12.2024 w Klubie Piastowskim w Przewornie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

O wyj\u0105tkowo\u015bci Lwowa i \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia w tym mie\u015bcie Jerzy Janicki m\u00f3wi\u0142 tak: Mieszka\u0144com grodu nad Pe\u0142twi\u0105 wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce we Lwowie nawet metr jest d\u0142u\u017cszy, a kilogram ci\u0119\u017cszy. Tam wszystko by\u0142o wyj\u0105tkowe, ale ju\u017c Bo\u017ce Narodzenie we Lwowie na pewno by\u0142o d\u0142u\u017csze ni\u017c w innych regionach Polski, co wi\u0119cej \u2013 w tym pi\u0119knym polskim mie\u015bcie Pan Jezus rodzi\u0142 si\u0119 dwa razy<\/em>. To za spraw\u0105 kalendarza julia\u0144skiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego grekokatolicy i Ormianie obchodzili Bo\u017ce Narodzenie dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej. Wiele polskich rodzin \u015bwi\u0119towa\u0142o wtedy razem z nimi.<\/p>\n\n\n\n

Przygotowuj\u0105c dania wigilijne, k\u0142ad\u0119 zawsze na wierzchu broszur\u0119 pt. \u201eWilia lwowska\u201d wydan\u0105 w prze\u0142omowym roku 1989, zawieraj\u0105c\u0105 przepisy na \u201enajbardziej lwowskie\u201d, jak napisano we wst\u0119pie, potrawy wigilijne: barszcz i uszka do niego, pierogi, go\u0142\u0105bki, strudel z jab\u0142kami, karp sma\u017cony i w galarecie, kompot z suszu, tradycyjna kutia. Nie musz\u0119 sprawdza\u0107 receptur, ale ta zgrzebnie wydana broszurka za \u00f3wczesne 500 z\u0142, a zw\u0142aszcza jej tytu\u0142, o\u017cywia dodatkowo wyniesione z rodzinnego domu lwowskie sentymenty i wprowadza w uroczysty nastr\u00f3j. Okre\u015blenia \u201ewilia\u201d u\u017cywa\u0142 jeszcze m\u00f3j tata, o choince zawsze m\u00f3wi\u0142 \u201edrzewko\u201d, bo tak by\u0142o przyj\u0119te na wschodnich ziemiach Polski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tytu\u0142owe sformu\u0142owanie \u201elwowskie tradycje bo\u017conarodzeniowe\u201d potraktujmy umownie. Nie dotyczy\u0142y one bowiem tylko tego miasta, lecz szerzej: wschodnich ziem Rzeczpospolitej, wojew\u00f3dztwa lwowskiego i s\u0105siednich, gdzie tradycje, zwyczaje, charakterystyczne potrawy by\u0142y wsz\u0119dzie takie same, czy to w Twierdzy, na zach\u00f3d od Lwowa, gdzie maj\u0105 korzenie mieszka\u0144cy Przeworna, czy w Sanoku, z kt\u00f3rym opr\u00f3cz Lwowa jestem zwi\u0105zana rodzinnie. Powszechne by\u0142o na przyk\u0142ad przestrzeganie, aby w dniu wigilii jako pierwszy wszed\u0142 do domu m\u0119\u017cczyzna, a nie kobieta \u2013 \u201edziurawe nasienie\u201d mawia\u0142a moja mama, ostro reaguj\u0105c, kiedy w ferworze \u015bwi\u0105tecznych przygotowa\u0144 wpada\u0142am do jej mieszkania jako pierwsza z domownik\u00f3w. Wed\u0142ug dawnych ludowych wierze\u0144 najlepiej by\u0142o, gdy jako pierwszy przychodzi\u0142 do domu m\u0119\u017cczyzna z wiadrem wody, co wr\u00f3\u017cy\u0142o szcz\u0119\u015bcie, zdrowie, pomy\u015blno\u015b\u0107. Ponadto obowi\u0105zywa\u0142 zakaz prania, sprz\u0105tania, zamiatania. To pozosta\u0142o\u015bci dawnych wierze\u0144, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w i w wielu domach funkcjonuj\u0105 do dzi\u015b si\u0142\u0105 tradycji, nawet je\u015bli s\u0105 traktowane w spos\u00f3b \u017cartobliwy. Okres \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia jest szczeg\u00f3lnie nasycony odwiecznymi, przedchrze\u015bcija\u0144skimi wierzeniami, pozosta\u0142o\u015bciami zabieg\u00f3w o charakterze magicznym.<\/p>\n\n\n\n

Bardzo nie lubi\u0119 okre\u015blenia \u201emagiczne \u015bwi\u0119ta\u201d, jakie s\u0142yszy si\u0119 dzisiaj do\u015b\u0107 cz\u0119sto. \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia s\u0105 religijne, chrze\u015bcija\u0144skie, maj\u0105 by\u0107 b\u0142ogos\u0142awione i \u015bwi\u0119te, a nie magiczne. Ale faktem jest, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym okresie mamy wiele zwyczaj\u00f3w o takim charakterze. Ma to zwi\u0105zek z tym, \u017ce \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia od IV wieku s\u0105 obchodzone w okresie przesilenia zimowego, kt\u00f3ry od pradawnych czas\u00f3w, w wielu kulturach by\u0142 obchodzony w spos\u00f3b szczeg\u00f3lnie uroczysty. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 staro\u017cytny Egipt, w kt\u00f3rym \u015bwi\u0119towano odrodzenie s\u0142o\u0144ca, staro\u017cytn\u0105 Grecj\u0119 z narodzinami Dionizosa, Rzym, gdzie obchodzono w tym czasie Saturnalia, Persj\u0119 i kult boga Mitry, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 25 grudnia i od kt\u00f3rego, jak m\u00f3wi\u0105 znawcy tematu, chrze\u015bcijanie przej\u0119li dat\u0119 Bo\u017cego Narodzenia, wreszcie S\u0142owian, kt\u00f3rzy w dniach przesilenia zimowego obchodzili Szczodre Gody na cze\u015b\u0107 Swaro\u017cyca, syna boga S\u0142o\u0144ca. By\u0142 to wa\u017cny moment dla lud\u00f3w pierwotnych \u2013 najkr\u00f3tszy dzie\u0144 w roku, moment niepokoju i nadziei, obaw i oczekiwania na zwyci\u0119stwo jasno\u015bci nad ciemno\u015bci\u0105, na powr\u00f3t zamar\u0142ej przyrody do \u017cycia. St\u0105d takie nagromadzenie wierze\u0144 i sposob\u00f3w zaklinania rzeczywisto\u015bci, czego echem jest mi\u0119dzy innymi sk\u0142adanie \u017cycze\u0144, rozmaite sposoby przewidywania przysz\u0142o\u015bci, zakazy (na przyk\u0142ad suszenia w dniu Wigilii wypranych rzeczy, bo mo\u017cna tym sprowadzi\u0107 nieszcz\u0119\u015bcie), wr\u00f3\u017cby i \u015blady magicznych dzia\u0142a\u0144. Pocz\u0105tkowo Ko\u015bci\u00f3\u0142 zwalcza\u0142 te poga\u0144skie pozosta\u0142o\u015bci, potem wiele z nich wch\u0142on\u0105\u0142 i przetrwa\u0142y do dzi\u015b si\u0142\u0105 tradycji. Podobny synkretyzm religijny obserwuje si\u0119 obecnie w Afryce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak w nasze wschodnie strony. W dniu Wigilii na drzewku wieszano rozmaite pie\u015bcide\u0142ka, jak mawiano we Lwowie, r\u0119cznie wykonane ozdoby ze s\u0142omy i bibu\u0142ki, wielkiej urody u\u015bmiechni\u0119te anio\u0142ki, \u0142a\u0144cuchy, mocowano \u015bwieczki, wieszano jab\u0142ka, orzechy, cukierki. W wiejskich chatach by\u0142 zwyczaj stawiania w rogach izby snopk\u00f3w czterech zb\u00f3\u017c, u Rusin\u00f3w gospodarz wnosi\u0142 do chaty \u201ediducha\u201d, czyli udekorowany snopek zbo\u017ca. \u201eOp\u0142atek k\u0142adziemy na bia\u0142ym talerzyku\u201d \u2013 podaje wspomniana wy\u017cej broszura \u201eWilia lwowska\u201d. Koniecznie posmarowany miodem, co do dzisiaj jest praktykowane w rodzinach o wschodnich korzeniach. Przygotowywano te\u017c op\u0142atki r\u00f3\u017cowe dla zwierz\u0105t, z kt\u00f3rymi dzielono si\u0119 resztkami ze sto\u0142u po wieczerzy.<\/p>\n\n\n\n

Zawsze pozostawiano wolne miejsce przy stole \u2013 dzisiaj przyjmuje si\u0119, \u017ce dla niespodziewanego go\u015bcia, dawniej by\u0142o ono przeznaczone dla duszy kogo\u015b bliskiego z rodziny, kto odszed\u0142 w minionym roku. Bo ten dzie\u0144 w dawnych czasach wi\u0105za\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ze \u015bwi\u0119tem zmar\u0142ych, o czym \u015bwiadcz\u0105 niekt\u00f3re potrawy, przede wszystkim kutia \u2013 typowa dla dawnych styp, uczt zadusznych.<\/p>\n\n\n\n

O kutii \u2013 najbardziej charakterystycznej potrawie wigilijnej w lwowskich stronach \u2013 Zygmunt Gloger napisa\u0142, \u017ce bez niej nie by\u0142o uczty wigilijnej ani u kmiecia, ani u magnata. We wspomnieniach lwowianina Witolda Szolgini przeczytamy: brak kutii nie wchodzi w og\u00f3le w rachub\u0119, a to, \u017ce musi by\u0107, jest poza wszelk\u0105 dyskusj\u0105<\/em> (\u201eTamten Lw\u00f3w\u201d, t. 5). Ka\u017cdy jej sk\u0142adnik zawiera g\u0142\u0119bok\u0105 symbolik\u0119: pszenica to \u017cycie i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107; mak to symbol \u015bmierci, wed\u0142ug legendy chrze\u015bcija\u0144skiej wyr\u00f3s\u0142 tam, gdzie spad\u0142y krople krwi Chrystusa, co ciekawe: na Rusi ziarna maku wk\u0142adano do kieszeni zmar\u0142ym, za\u015b w \u015bwi\u0119to \u0141ucji 13 grudnia i na Bo\u017ce Narodzenie obsypywano makiem obej\u015bcia, co mia\u0142o chroni\u0107 przed z\u0142ymi mocami. Mi\u00f3d to symbol m\u0105dro\u015bci, dobra i wtajemniczenia, orzechy \u2013 p\u0142odno\u015bci, pojednania i tajemnicy. Wszystko wi\u0119c mia\u0142o swoje ukryte, g\u0142\u0119bokie znaczenie. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w innych regionach Polski wyst\u0119puj\u0105 potrawy o tych samych sk\u0142adnikach, na przyk\u0142ad kluski z makiem, \u015bli\u017cyki na Wile\u0144szczy\u017anie, makie\u0142ki na \u015al\u0105sku. Kutia na wschodzie s\u0142u\u017cy\u0142a te\u017c do przewidywania plon\u00f3w w nadchodz\u0105cym roku \u2013 rzucano ni\u0105 o powa\u0142\u0119, co w okolicach Lwowa praktykowano jeszcze niedawno, je\u015bli si\u0119 przyklei\u0142a, wr\u00f3\u017cy\u0142o to urodzajny rok.<\/p>\n\n\n\n

W Wigili\u0119 i w \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia zaczynali chodzi\u0107 pa\u0142a\u017cnicy, prosz\u0105c o datek. Ich okoliczno\u015bciowe recytacje znam z przekaz\u00f3w rodzinnych: \u201eNaj\u015bwi\u0119tsza panna syna porodzi\u0142a, na sianeczku po\u0142o\u017cy\u0142a. Pan Jezus nagu\u015bki prosi o pieluszki\u201d. Albo: \u201eGdy si\u0119 Chrystus rodzi i rano nadchodzi, \u0142adnie mu \u015bpiewajcie, par\u0119 groszy dajcie\u201d. We Lwowie by\u0142 zwyczaj chodzenia z bani\u0105 albo wertep\u0105. Bani\u0105 nazywano ogromn\u0105 kul\u0119 oblepion\u0105 papierem, ozdobion\u0105 wst\u0105\u017ckami, wertep\u0105 za\u015b nazywano rodzaj szopki, teatrzyk z kukie\u0142kami. Mi\u0119dzy ch\u0142opakami, kt\u00f3rzy chodzili z bani\u0105, zw\u0142aszcza na \u0141yczakowie, nierzadko dochodzi\u0142o do awantur i walk o teren dzia\u0142ania. Bo\u017conarodzeniowa atmosfera nie zawsze hamowa\u0142a lwowskie temperamenty.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku, cytuj\u0105c Janickiego, powiedzia\u0142am, \u017ce we Lwowie Pan Jezus rodzi\u0142 si\u0119 dwa razy. W mieszanych albo zaprzyja\u017anionych rodzinach wsp\u00f3lnie oczekiwano Jego przyj\u015bcia 24 grudnia, a nast\u0119pnie 6 stycznia. Oto jak wspomina\u0142 t\u0119 lwowsk\u0105 specyfik\u0119 Mieczys\u0142aw Opa\u0142ek na pocz\u0105tku XX wieku (\u201eO Lwowie i mojej m\u0142odo\u015bci. Kartki z pami\u0119tnika\u201d): Gdy u nas w domu nie pozosta\u0142a ju\u017c ze \u015bwi\u0105tecznego pieczywa ani okruszyna, u ciotki Katarzyny \u201epach\u0142o\u201d bakaliami i miodem. Po nale\u017cytym ugoszczeniu krewniak\u00f3w wuj zaczyna\u0142 kol\u0119dowa\u0107 i pierwsz\u0105 by\u0142a ruska kol\u0119da \u201eBoh predwycznyj nam narody\u0142sja\u201d, a potem polskie \u015bpiewanie<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Takie by\u0142y niegdy\u015b lwowskie obyczaje. Ca\u0142y ten \u015bwiat niestety zniszczy\u0142a wojna i pozostaje nam tylko piel\u0119gnowa\u0107 pami\u0119\u0107 o wsp\u00f3lnym z grekokatolikami i Ormianami kol\u0119dowaniu, o pa\u0142a\u017cnikach, o atmosferze rado\u015bci i lwowskich tradycjach. Obraz smutnych Wigilii z czas\u00f3w, kiedy ju\u017c wszystko si\u0119 ko\u0144czy\u0142o, znajdziemy we wspomnieniach lwowiak\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w ostatnich lat naszego Lwowa.<\/p>\n\n\n\n

Profesor Ryszard Gansiniec, filolog klasyczny, pisa\u0142 24 grudnia 1944 roku do swojej \u017cony, kt\u00f3ra w tym czasie mieszka\u0142a z dzie\u0107mi w Strzy\u017cowie: Wi\u0119c \u0142ami\u0119 si\u0119 z tob\u0105 op\u0142atkiem, serce mam pe\u0142ne t\u0119sknoty do was (\u2026) \u0142ami\u0119 op\u0142atek, by\u015bmy si\u0119 spotkali wreszcie nie w Polszczy, ale w Polsce, by nasza Ojczyzna z tej wielkiej dziejowej pr\u00f3by wysz\u0142a zwyci\u0119sko i da\u0142a nam pracowa\u0107 dla jej dobra i chwa\u0142y; \u0142ami\u0119 op\u0142atek dla nieszcz\u0119snego Lwowa, by dalej zosta\u0142 klejnotem korony polskiej i nie poszed\u0142 w tym morzu dziczy na marne; \u0142ami\u0119 wreszcie op\u0142atek dla naszej przysz\u0142o\u015bci<\/em> (\u201eNotatki lwowskie 1944-1946\u201d).<\/p>\n\n\n\n

I wspomnienia Romana Aftanazego, kustosza Ossolineum, zapiski z 24 grudnia 1945 roku: Nasza instytucja [<\/em>Ossolineum], jako jedyna grupuj\u0105ca tak du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 Polak\u00f3w, mia\u0142a urz\u0105dzi\u0107 wili\u0119 na wz\u00f3r zesz\u0142orocznej. (\u2026) Obecny dyrektor nasz, dure\u0144 pierwszej klasy wprawdzie [<\/em>dyrektorem Ossolineum we Lwowie by\u0142 wtedy Paw\u0142o Gnyp, z wykszta\u0142cenia in\u017cynier mechanik], ale mo\u017cna u niego niejedno pewnymi metodami osi\u0105gn\u0105\u0107. Poniewa\u017c pochodzi on znad Zbrucza ze strony rosyjskiej, zna on nasze potrzeby religijne i przywi\u0105zanie do tradycji. Tote\u017c uda\u0142o si\u0119 kustoszowi nam\u00f3wi\u0107 go, by nam pozwoli\u0142 w dniu wigilijnym wcze\u015bniej p\u00f3j\u015b\u0107 do dom\u00f3w, a w pierwszy dzie\u0144 \u015bwi\u0105t do biura w og\u00f3le nie przychodzi\u0107. Prosi\u0142 tylko, by kilka os\u00f3b maskowa\u0142o prac\u0119. Zebrali\u015bmy si\u0119 tedy w po\u0142udnie wigilii Bo\u017cego Narodzenia w katalogu, gdzie kustosz prof. G[\u0119barowicz] wyg\u0142osi\u0142 do nas kr\u00f3tkie a serdeczne przem\u00f3wienie, dziel\u0105c si\u0119 nast\u0119pnie ze wszystkimi op\u0142atkami<\/em> (\u201eKustosz i samotnik\u201d).<\/p>\n\n\n\n

Profesor G\u0119barowicz zosta\u0142 we Lwowie, by ratowa\u0107 dobra naszej kultury narodowej.<\/p>\n\n\n\n

Lwowianie po wojnie ekspatriowani z rodzinnych stron zostali rozproszeni po ca\u0142ym kraju. Przywie\u017ali ze sob\u0105 pami\u0119\u0107 i wielopokoleniowe tradycje. Kutia ju\u017c nie jest przypisana wy\u0142\u0105cznie do wschodnich teren\u00f3w, kr\u00f3luje dzi\u015b na wigilijnych sto\u0142ach i na G\u00f3rnym i na Dolnym \u015al\u0105sku, na Pomorzu i w Wielkopolsce. Po niej oraz u\u017cywanych jeszcze czasami regionalizmach jak: nakaslik, cwibak, meszty, buchty, nemtudum, bradrura mo\u017cna rozpozna\u0107, gdzie utkn\u0119\u0142y rodzinne korzenie.<\/p>\n\n\n\n

Feliks Koneczny, wybitny historyk, napisa\u0142: \u201eKo\u015bci\u0105 pacierzow\u0105 wszelkich cywilizacji jest tradycja\u201d. To zdanie u\u015bwiadamia, jak wa\u017cne jest nasze dziedzictwo, wszystkie \u015bwi\u0105teczne tradycje, zwyczaje, nawet zamierzch\u0142e wierzenia, ca\u0142e pi\u0119kno i duchowa g\u0142\u0119bia czasu Bo\u017cych Narodzin. Ludowe powiedzenie ujmuje to tak: Gdy zgin\u0105 pisanki i koladka (kol\u0119da), b\u0119dzie ju\u017c koniec \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Aby zako\u0144czy\u0107 lwowskim akcentem, si\u0119gnijmy jeszcze do Jerzego Michotka (\u201eTylko we Lwowie\u201d): Od jedenastu dni przygotowuj\u0119 si\u0119, by opowiedzie\u0107 Ci Czytelniku o Wigilii lwowskiej. Wypisa\u0142em stosy papieru o kutiach, barszczach, wydmuszkach, \u0142a\u0144cuszkach, w\u0142osach anielskich, \u015bwieczkach, przygotowaniach, nastroju\u2026 i oto siedz\u0119 bezbronny. Widz\u0119 tylko siebie, najm\u0142odsz\u0105 latoro\u015bl Michotk\u00f3w, wpatrzon\u0105 z zapartym tchem w niebo\u2026 \u017ceby nie przegapi\u0107! Tej pierwszej gwiazdy. Nos rozp\u0142aszcza mi si\u0119 o szyb\u0119 i oto\u2026Jest!!! Mam p\u0142uca pe\u0142ne powietrza, odwracam si\u0119 i\u2026 nabo\u017cnym szeptem m\u00f3wi\u0119 \u2013 Ju\u017c.<\/em><\/p>\n\n\n\n

A dalej ju\u017c nie mog\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wybacz mi, Czytelniku! Wybacz i zrozum mnie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Pos\u0142uchaj piosenki. Napisa\u0142em j\u0105, gdy serce mia\u0142em mniej utrudzone.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wigilie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kt\u00f3ra to z rz\u0119du Wigilia, kochani?
A ka\u017cda Wigilia, czy dobra, czy z\u0142a,
\u015alad pozostawia i co pozostanie,
To chro\u0144my przed zapominaniem
Jak d\u0142ugo tylko si\u0119 da.
Jak d\u0142ugo tylko si\u0119 da.
(\u2026)
A jak si\u0119 nie da\u2026 pami\u0119taj, rodaku:
Niech przemoc, niech niemoc, niech zn\u00f3w triumf z\u0142a\u2026
Polska niedole przetrwa\u0142a nie takie!
A Polak zostanie Polakiem
Jak d\u0142ugo\u2026 \u017cycie trwa!
Jak d\u0142ugo \u017cycie trwa!<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragmenty prelekcji wyg\u0142oszonej 8.12.2024 w Klubie Piastowskim w Przewornie O wyj\u0105tkowo\u015bci Lwowa i \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia w tym mie\u015bcie Jerzy Janicki m\u00f3wi\u0142 tak: Mieszka\u0144com grodu nad Pe\u0142twi\u0105 wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce we Lwowie nawet metr jest d\u0142u\u017cszy, a kilogram ci\u0119\u017cszy. Tam wszystko by\u0142o wyj\u0105tkowe, ale ju\u017c Bo\u017ce Narodzenie we Lwowie na pewno by\u0142o d\u0142u\u017csze ni\u017c w… Czytaj dalej Lwowskie tradycje bo\u017conarodzeniowe<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3088,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[374],"tags":[],"class_list":["post-3085","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-51","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3085"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3089,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3085\/revisions\/3089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}