Zgodnie z zapowiedzi\u0105 prezentujemy referat prof. Teresy Grabi\u0144skiej wyg\u0142oszony 30 wrze\u015bnia 2024 roku we wroc\u0142awskim oddziale IPN Przystanek Historia w ramach sympozjum upami\u0119tniaj\u0105cego 5. rocznic\u0119 \u015bmierci Kornela Morawieckiego.<\/p>\n\n\n\n
B\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142a o aksjologii Solidaryzmu \u2013 zacz\u0119\u0142a prof. dr hab. Teresa Grabi\u0144ska. Ten w\u0105tek ju\u017c zosta\u0142 poruszony przez pana dyrektora Kamila Dworaczka, ale ja go rozwin\u0119 i chcia\u0142abym jeszcze pokaza\u0107 jak ten oryginalny Solidaryzm Kornela Morawieckiego wygl\u0105da na tle wcze\u015bniejszych koncepcji Solidaryzmu w my\u015bli europejskiej. Czym jest aksjologia, to chyba wiemy, to jest nauka o warto\u015bciach. Je\u015bli aksjologia, to m\u00f3wimy o warto\u015bciach moralnych, ale i gospodarczych, organizacyjnych i religijnych.<\/p>\n\n\n\n
U Kornela \u2013 kontynuowa\u0142a pani profesor \u2013 rzeczywi\u015bcie bardzo wyra\u017anie pojawi\u0142 si\u0119 w\u0105tek moralny Solidaryzmu i w\u0105tek religijny. Sama nazwa Solidaryzm pochodzi od \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa insolidum<\/em>, oznaczaj\u0105cego to, co zasadniczo pozostaje w niepodzielnej trwa\u0142ej ca\u0142o\u015bci. W staro\u017cytnym Rzymie u\u017cywano tego terminu w transakcjach finansowych na okre\u015blenie wsp\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci d\u0142u\u017cnik\u00f3w w stosunku do wierzycieli.<\/p>\n\n\n\n Rozpatruj\u0105c Solidaryzm w perspektywie wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli filozoficznej, nale\u017cy przede wszystkim zacz\u0105\u0107 od pozytywistycznych poszukiwa\u0144 rozwi\u0105za\u0144 spo\u0142ecznych w konfrontacji z rozwijaj\u0105cym si\u0119 dynamicznie na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku kapitalizmem pierwotnym. W kapitalizmie pierwotnym warto\u015bci\u0105 by\u0142o przede wszystkim wolne dzia\u0142anie w przemy\u015ble i handlu, a wi\u0119c warto\u015bci gospodarczo-organizacyjne. Pierwotno\u015b\u0107 kapitalizmu objawia\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w zaniedbywaniu przez przedsi\u0119biorc\u00f3w warto\u015bci moralnych i religijnych.<\/p>\n\n\n\n Wyra\u017anym sprzeciwem wobec niesprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej powodowanej rozwojem pierwotnego kapitalizmu by\u0142 socjalizm utopijny i najbardziej znany jego przedstawiciel Henri Saint-Simon. Radykalnie \u00f3w socjalizm przeciwstawia\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci prywatnej. Tw\u00f3rc\u0105 pozytywizmu i r\u00f3wnocze\u015bnie tw\u00f3rc\u0105 socjologii by\u0142 Auguste Comte i z nim w\u0142a\u015bnie wi\u0105\u017ce si\u0119 poj\u0119cie solidarno\u015b\u0107 spo\u0142eczna. Takie wyra\u017cenie po raz pierwszy u niego si\u0119 pojawi\u0142o i oznacza\u0142o pewien fakt spo\u0142eczny, kt\u00f3ry wyra\u017cany jest postaw\u0105 poczucia wielostronnej wi\u0119zi ka\u017cdego cz\u0142onka spo\u0142eczno\u015bci z innymi. Mimo, \u017ce religi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 uwa\u017ca\u0142 Comte za zew przesz\u0142o\u015bci \u2013 bo wtedy po rewolucji te nurty antyreligijne we Francji by\u0142y bardzo wyra\u017ane \u2013 to uznawa\u0142 jej warto\u015bci moralne jako cenne w kszta\u0142towaniu spo\u0142eczno\u015bci. Comte by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 socjologii, jak powiedzia\u0142am, jako nauki o faktach spo\u0142ecznych, a nast\u0119pnie rozwija\u0142 j\u0105 inny Francuz, \u00c9mile Durkheim (1858-1917), i ten w dziele o podziale pracy spo\u0142ecznej znowu sporo miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142 solidarno\u015bci z socjologistycznego punktu widzenia i wprowadzi\u0142 takie rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy solidarno\u015bci\u0105 mechaniczn\u0105 i organiczn\u0105. Ta pierwsza mechaniczna jest pierwotn\u0105 form\u0105 wi\u0119zi mi\u0119dzyludzkich. Powstaje przede wszystkim z potrzeby przetrwania wsp\u00f3lnoty, a wi\u0119c ludzie musz\u0105 si\u0119 z sob\u0105 komunikowa\u0107 i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107, dla bezpiecze\u0144stwa ca\u0142o\u015bci. Ta solidarno\u015b\u0107 mechaniczna wymaga podporz\u0105dkowania si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w pierwotnej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3r\u0105 Francuz nazywa\u0142 hord\u0105. Solidarno\u015b\u0107 organiczna jest jakby wy\u017csz\u0105 faz\u0105 owej solidarno\u015bci i powstaje w fazie doskonalenia narz\u0119dzi pracy i jej podzia\u0142u. W przeciwie\u0144stwie do mechanicznej, ta organiczna opiera si\u0119 na wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu i wzajemnym wspieraniu si\u0119 na podobie\u0144stwo struktury i funkcji cz\u0119\u015bci organizmu.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 problem z koncepcj\u0105 solidarno\u015bci spo\u0142ecznej o\u017cy\u0142 w XIX wieku, to ju\u017c 2400 lat temu Arystoteles zauwa\u017cy\u0142 go. Nie u\u017cywa\u0142 s\u0142owa solidarno\u015b\u0107, ale w\u0142a\u015bciwie o tak rozumianej solidarno\u015bci organicznej pisa\u0142 w etyce nikomachejskiej konstruuj\u0105c swoj\u0105 etyk\u0119 przyja\u017ani. Zreszt\u0105 bardzo wszystkim polecam etyk\u0119 nikomachejsk\u0105 jako lektur\u0119. Dla niego przyja\u017a\u0144 mi\u0119dzyludzka po plato\u0144sku jest warto\u015bci\u0105 moraln\u0105, kt\u00f3rej urzeczywistnienie jest konieczne dla prawid\u0142owego funkcjonowania pa\u0144stwa, bo pa\u0144stwo dla Grek\u00f3w, jak zapewne wiecie, a powinni\u015bcie wiedzie\u0107, by\u0142o naprawd\u0119 warto\u015bci\u0105 bardzo wysok\u0105. Wy\u017csz\u0105 nawet ni\u017c cz\u0142owiek. Do prawid\u0142owego funkcjonowania pa\u0144stwa ta solidarno\u015b\u0107 by\u0142a konieczna, jego bezpiecze\u0144stwa \u2013 a wi\u0119c i warto\u015bci gospodarczo-organizacyjne. Arystoteles niejako pogodzi\u0142 te warto\u015bci moralne i gospodarczo-organizacyjne tym, \u017ce rz\u0105dz\u0105cy pa\u0144stwem, kt\u00f3rych on nazywa prawodawcami, musz\u0105 dba\u0107 o jedno\u015b\u0107 i zgod\u0119 w nim, a wi\u0119c o warto\u015bci moralne.<\/p>\n\n\n\n Zgoda zdaje si\u0119 by\u0107 podobna do przyja\u017ani i o zgod\u0119 najbardziej zabiegaj\u0105 prawodawcy, pragn\u0105c ile mo\u017cliwo\u015bci usun\u0105\u0107 spory i k\u0142\u00f3tnie, kt\u00f3re s\u0105 objawem wrogo\u015bci. I ludziom, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 w przyja\u017ani nie potrzeba wcale sprawiedliwo\u015bci. Ludzie natomiast, kt\u00f3rzy s\u0105 sprawiedliwi, potrzebuj\u0105 mimo to jeszcze przyja\u017ani. A najw\u0142a\u015bciwsz\u0105 form\u0105 sprawiedliwo\u015bci jest, jak si\u0119 zdaje, ustosunkowanie si\u0119 przyjazne.<\/p>\n\n\n\n W staro\u017cytnym Rzymie Marek Tulliusz Cyceron tak\u017ce zabiega\u0142 o zgod\u0119 w pa\u0144stwie. Cyceron by\u0142 te\u017c politykiem. I pisa\u0142 tak:<\/p>\n\n\n\n \u201eWszystkim przy\u015bwieca\u0107 winna jedna podstawowa zasada, \u017ce po\u017cytek ka\u017cdej jednostki jest zarazem po\u017cytkiem ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. A je\u015bli poszczeg\u00f3lne osoby b\u0119d\u0105 zabiega\u0142y tylko o korzy\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105, rozpadnie si\u0119 wszelkie wsp\u00f3\u0142\u017cycie mi\u0119dzy lud\u017ami.\u201d<\/p>\n\n\n\n Gdy upatruje si\u0119 w solidarno\u015bci spo\u0142ecznej, warto\u015bci moralnych i gospodarczo-organizacyjnych, to uzasadnienie jej znajduje si\u0119 przede wszystkim w dobru u\u017cytecznym. Bo jak jej spo\u0142eczno\u015b\u0107 funkcjonuje wewn\u0119trznie i jest silna w stosunku do innych spo\u0142eczno\u015bci, gdy panuje w niej \u0142ad, zgoda i jedno\u015b\u0107. Niew\u0105tpliwie dobro u\u017cyteczne, jak warto\u015bci gospodarczo-organizacyjne, wa\u017cne dla bezpiecze\u0144stwa, nie wystarcza\u0142o ju\u017c Arystotelesowi, skoro w rozwijaniu tematu przyja\u017ani gdy zastanawia\u0142 si\u0119 nad jej najdoskonalsz\u0105 form\u0105, to jest przyja\u017ani\u0105 prawdziw\u0105, kt\u00f3ra nie jest ju\u017c zwi\u0105zana z wymian\u0105 d\u00f3br potrzebnych obu stronom czy podzia\u0142em pracy, pisa\u0142, \u017ce \u201enie trzeba jednak dawa\u0107 pos\u0142uchu tym, co doradzaj\u0105, by b\u0119d\u0105c lud\u017ami troszczy\u0107 si\u0119 o sprawy ludzkie i b\u0119d\u0105c istotami \u015bmiertelnymi o sprawie \u015bmiertelnik\u00f3w. Nale\u017cy natomiast ile mo\u017cno\u015bci dba\u0107 o nie\u015bmiertelno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Owo za\u015b dbanie o nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 wymaga celu przekraczaj\u0105cego, transcenduj\u0105cego, nawet najwa\u017cniejszego z d\u00f3br u\u017cytecznych. Na takie dobro transcendentalne wskazuj\u0105 r\u00f3\u017cne religie. W staro\u017cytnej kulturze, dalekowschodniej tym razem, a wi\u0119c odleg\u0142ej od naszego rytu chrze\u015bcija\u0144skiego, w religii chi\u0144skiego Taoizmu w podobny spos\u00f3b wskazuje si\u0119 na mi\u0142o\u015b\u0107, przyja\u017a\u0144 i solidarno\u015b\u0107 jako na podstaw\u0119 stanowienia uniwersalnego porz\u0105dku i na dobro transcendentalne jako cel jego zaprowadzenia.<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c s\u0142ynny Lao Tzu albo Lao Zi albo Lao Tzy w wymowach tego\u017c nazwiska, oko\u0142o dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat temu g\u0142osi\u0142 aforystyczny przekaz, \u017ce \u201etylko ten, kto jest got\u00f3w odda\u0107 cia\u0142o dla dobra \u015bwiata jest godzien odpowiedzialno\u015bci za jego losy. Tylko ten, kto jest got\u00f3w zrobi\u0107 to z mi\u0142o\u015bci\u0105 mo\u017ce by\u0107 zarz\u0105dc\u0105 \u015bwiata\u201d. A dobra transcendentalnego upatrywa\u0142 w Tao. Nie b\u0119dziemy wnika\u0107 w tajemnic\u0119 Tao, bo rzeczywi\u015bcie ona jest jakby niewyczerpywalna z samej rzeczy, ale owo Tao to jest w\u0142a\u015bnie to dobro najwy\u017csze. On te\u017c nie u\u017cywa\u0142 s\u0142owa dobra. Tao to jest i droga, i cel, i tajemnica. \u201eNajwy\u017csze dobro jest jak woda. Woda daje wszystkim po\u017cytek nie walcz\u0105c z nikim.\u201d I dalej: \u201eosi\u0105gn\u0105\u0107 niebo to \u017cy\u0107 zgodnie z Tao\u201d. Wi\u0119c wyra\u017anie wida\u0107 tutaj taki w\u0105tek moralny i religijny. Natomiast warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 w tym aforyzmie na kontekst kulturowy. Gdy my czytamy ten wers \u2013 woda daje wszystkim po\u017cytek nie walcz\u0105c z nikim \u2013 to si\u0119 troch\u0119 zastanawiamy. Dla nas woda jest tak\u017ce \u017cywio\u0142em, ale je\u015bli sobie wyobrazimy Chiny, gdzie ta woda jest dobroczynna, zalewaj\u0105c i nawadniaj\u0105c pola ry\u017cowe, no to ta woda rzeczywi\u015bcie jest tylko po\u017cytkiem, a nie wrogiem.<\/p>\n\n\n\n Cztery zasady.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W naszym kr\u0119gu kulturowym i w tym kr\u0119gu, w kt\u00f3rym wyr\u00f3s\u0142 Kornel Morawiecki, najbardziej \u017cywa jest koncepcja personalistyczna cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa. I ta koncepcja solidaryzmu Kornela Morawieckiego r\u00f3wnie\u017c si\u0119 w niej mie\u015bci, z niej czerpie, poniek\u0105d j\u0105 rozwija. A wi\u0119c tak, w tej\u017ce personalistycznej koncepcji cz\u0142owieka, czyli osoby ludzkiej i spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli wsp\u00f3lnoty os\u00f3b \u2013 podstaw\u0105 s\u0105 cztery zasady.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza to jest zasada personalizmu, kt\u00f3ra implikuje zasady wolno\u015bci, pomocniczo\u015bci i pluralizmu spo\u0142ecznego. Druga to jest zasada sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ra wyznacza jej miar\u0119, czyli na przyk\u0142ad spos\u00f3b stanowienia prawa oraz zasad\u0119 demokracji. Zasada prawdy, trzecia zasada w \u017cyciu spo\u0142ecznym gwarantuje ideologi\u0119 spo\u0142eczn\u0105 sprzyjaj\u0105c\u0105 rozwojowi osoby ludzkiej. Jak ona jest wa\u017cna, to nie trzeba nikogo przekonywa\u0107, gdy si\u0119 cho\u0107by dwudziestowieczne autorytarne systemy zideologizowane ma na uwadze \u2013 hitlerowski czy sowiecki. No i po czwarte zasada mi\u0142o\u015bci jako warunek pokoju, bo solidarno\u015b\u0107 jest warunkiem pokoju, a mi\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142eczna jest warunkiem pokoju, tak wewn\u0119trznego, jak i, daj Bo\u017ce, mi\u0119dzynarodowego. A wi\u0119c zasada mi\u0142o\u015bci jako warunek pokoju poci\u0105ga za sob\u0105 zasad\u0119 solidarno\u015bci i \u0142adu spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n Za autora pierwszej ca\u0142o\u015bciowej koncepcji solidaryzmu spo\u0142ecznego uwa\u017ca si\u0119 ma\u0142o znanego niemieckiego my\u015bliciela spo\u0142ecznego i filozofa Heinricha Pescha (1854-1926). Jego dzie\u0142a nie s\u0105 t\u0142umaczone na j\u0119zyk polski, cho\u0107 rzeczywi\u015bcie ten solidaryzm spo\u0142eczny opracowa\u0142 ca\u0142o\u015bciowo w wielu publikacjach. I tak, rozwin\u0105\u0142 w tej swojej koncepcji problematyk\u0119 w\u0142asno\u015bci i pracy oraz roli zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych pracownik\u00f3w najemnych zar\u00f3wno w \u015bwiadczeniu pracy, jak i w organizacji \u017cycia gospodarczego. Czyli bardzo wyra\u017anie zaj\u0105\u0142 si\u0119 realizacj\u0105 warto\u015bci gospodarczo-organizacyjnych, ale te\u017c w nie mniejszym stopniu wolno\u015bci i moralno\u015bci dzia\u0142ania oraz etycznych uwarunkowa\u0144 ekonomii \u2013 czyli warto\u015bci moralnej.<\/p>\n\n\n\n Sam by\u0142 jezuit\u0105, a wi\u0119c mo\u017ce nie akcentowa\u0142 specjalnie warto\u015bci religijnych, ale w tych warto\u015bciach moralnych chrze\u015bcija\u0144stwo rytu katolickiego si\u0119 mocno przejawia\u0142o. W definicji Pescha \u2013 ta definicja jest do\u015b\u0107 techniczna, ale kompletna \u2013 solidaryzm jest to taki system spo\u0142eczny, kt\u00f3ry w oparciu o moralno-organiczn\u0105 koncepcj\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego w pa\u0144stwie wymaga organizacji gospodarki narodowej odpowiadaj\u0105cej zasadzie solidarno\u015bci, a wi\u0119c wsp\u00f3lnocie pa\u0144stwowej i jej celowi wsp\u00f3lnotowemu zgodnie z wymogami sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n \u201eRealizacja solidaryzmu spo\u0142ecznego zapewnia \u2013 pisa\u0142 Pesch \u2013 przestrze\u0144 do pe\u0142nego organicznego rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa zgodnie z warunkami epoki, w odpowiednich zwi\u0105zkach zawodowych, przy zachowaniu odpowiedzialno\u015bci za siebie jednostek, indywidualnych przedsi\u0119biorstw i stowarzysze\u0144 opartej na prawie naturalnym.\u201d O ile socjologistycznie zorientowani my\u015bliciele \u2013 tak\u017ce francuscy, tacy jak L\u00e9on Bourgeois albo Charles Gide \u2013 solidarno\u015b\u0107 pojmowali jako fakt spo\u0142eczny, bez moralnych odniesie\u0144, jako po prostu wynik stanowienia prawa albo ewolucji spo\u0142ecznej, o tyle wed\u0142ug Pescha solidarno\u015b\u0107 ma g\u0142\u0119bokie korzenie etyczne i jest oparta na moralnym zobowi\u0105zaniu.<\/p>\n\n\n\n No i w\u0142a\u015bnie bardzo \u0142adnie w t\u0119 perspektyw\u0119 Pescha wpisuje si\u0119 solidaryzm Kornela Morawieckiego. Oczywi\u015bcie Kornel nie powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na Henryka Pescha \u2013 po prostu go nie zna\u0142, naprawd\u0119 jest to ma\u0142o znany w Polsce autor \u2013 ani na innych protoplast\u00f3w solidaryzmu spo\u0142ecznego. Koncepcja solidaryzmu Morawieckiego jednak przypomina t\u0119 Pescha, cho\u0107 jej korzenie, m\u00f3wi\u0119 o korzeniach solidaryzmu Morawieckiego, s\u0105 oryginalne i odnosz\u0105 si\u0119 do \u201etu i teraz\u201d drugiej po\u0142owy XX wieku. Tu \u2013 to PRL, a teraz \u2013 to druga po\u0142owa XX wieku.<\/p>\n\n\n\n Koncepcja solidaryzmu Kornela Morawieckiego wyrasta ze zrozumienia poj\u0119cia solidarno\u015bci mocno naznaczonego jej \u017ar\u00f3d\u0142em w moralno\u015bci katolickiej, czyli warto\u015bciami moralnymi i religijnymi \u2013 samo poj\u0119cie solidarno\u015bci ma w j\u0119zyku polskim taki ryt, podczas gdy znacznie s\u0142abiej w angielskim solidarity<\/em>, kt\u00f3ra akcentuje grupowy interes dora\u017any. Solidarno\u015b\u0107 angielska to nie to samo, co polska solidarno\u015b\u0107, nawet jeszcze bez Solidarno\u015bci lat 80.<\/p>\n\n\n\n Po drugie, z czego wyrasta? Z potrzeby nowej organizacji spo\u0142ecze\u0144stw kraj\u00f3w pozostaj\u0105cych pod dominacj\u0105 sowieck\u0105, poddanych marksistowskiej ideologii kolektywizmu, w\u0142asno\u015bci i organizacji pracy, jednak zgodnie z solidaryzmem niepowielaj\u0105cej b\u0142\u0119d\u00f3w kapitalizmu. Czyli to, o czym m\u00f3wi\u0142 pan dyrektor Dworaczek, czyli o pewnej trzeciej drodze, przy czym termin \u201etrzecia droga\u201d w my\u015bleniu politycznym jest nieco skompromitowany. Na przyk\u0142ad Mussolini tak\u017ce wprowadza\u0142 \u201etrzeci\u0105 drog\u0119\u201d we W\u0142oszech.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119c trzeba wiedzie\u0107, o jak\u0105 trzeci\u0105 drog\u0119 chodzi, a wi\u0119c t\u0119 naznaczon\u0105 solidaryzmem. Program Solidaryzmu spo\u0142ecznego Kornela Morawieckiego powsta\u0142 na pocz\u0105tku lat 80, podczas walki polskiego \u015bwiata pracy z komunistyczn\u0105 opresj\u0105 o godne warunki pracy i p\u0142acy oraz o suwerenn\u0105, wydajn\u0105 gospodark\u0119 narodow\u0105, a wi\u0119c ten cel gospodarczo-organizacyjny by\u0142 tak\u017ce wa\u017cny. Zaowocowa\u0142o to powstaniem w 1980 roku zupe\u0142nie nowego rodzaju, nie tylko w krajach komunistycznych, zwi\u0105zku zawodowego nazwanego Solidarno\u015bci\u0105, kt\u00f3ry w swoim programie podkre\u015bla\u0142 warto\u015bci gospodarczo-organizacyjne, cho\u0107 nie pomija\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich warto\u015bci religijnych.<\/p>\n\n\n\n Natomiast nieco p\u00f3\u017aniej powsta\u0142a we Wroc\u0142awiu organizacja Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca, nazywana tak\u017ce w skr\u00f3cie SW, za\u0142o\u017cona przez Kornela Morawieckiego, kt\u00f3ra zwraca\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na warto\u015bci moralne Solidarno\u015bci, zgodne z warto\u015bciami chrze\u015bcija\u0144skimi. Zar\u00f3wno w ustaleniu pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia wewn\u0105trz pa\u0144stw i narod\u00f3w, jak i mi\u0119dzy nimi \u2013 to jest na pewno nowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Postulaty idei powo\u0142ania Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej by\u0142y ju\u017c obecne w trzech pierwszych dokumentach programowych, to jest w artyku\u0142ach Kornela Morawieckiego: Manifest Solidarno\u015bci z 1982 roku, Solidaryzm. Znaki szczeg\u00f3lne z 1984 roku i O wsp\u00f3lnot\u0119 narod\u00f3w i pa\u0144stw demokratycznych z 1985 roku. Wszystkie te artyku\u0142y ukaza\u0142y si\u0119 w prasie podziemnej. Natomiast obecny tu pan dyrektor wroc\u0142awskiego IPN razem z dr Grzegorzem Walig\u00f3r\u0105, zebrali i opracowali bardzo pi\u0119knie wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, wydawnictw Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n Te akurat trzy s\u0105 w tomie drugim, w cz\u0119\u015bci pierwszej i opracowa\u0142 je Kamil Dworaczek i Grzegorz Walig\u00f3ra. Oto cytaty z pierwszych tekst\u00f3w o Solidaryzmie spo\u0142ecznym Kornela Morawieckiego. W Manife\u015bcie Solidarno\u015bci Kornel Morawiecki tak pisa\u0142 o idei Solidaryzmu.<\/p>\n\n\n\n \u201eSolidarno\u015b\u0107 nie jest tylko now\u0105 ide\u0105, ale zarazem sposobem na jej realizacj\u0119, a ma temu s\u0142u\u017cy\u0107 projekt spo\u0142eczno-polityczny Solidaryzmu. Solidaryzm to taki rodzaj demokracji, kt\u00f3ry dostrzega interesy jednostek i dba o ich wsp\u00f3ln\u0105 z interesami og\u00f3\u0142u realizacji. Po trzecie w Solidaryzmie solidarno\u015b\u0107 to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c prawa i instytucje, to jedno\u015b\u0107 walki o wsp\u00f3lne cele, to solidarna ochrona s\u0142abych i krzywdzonych, to nowy spos\u00f3b \u017cycia ludzi i spo\u0142ecze\u0144stw. Solidarno\u015b\u0107 jest propozycj\u0105 \u015bwiata pracy, kt\u00f3ra ucz\u0142owiecza ziemi\u0119 i u\u015bwi\u0119ca cz\u0142owieka. No i po czwarte Solidaryzm ma by\u0107 podstaw\u0105 ideow\u0105 tej Polskiej Rzeczpospolitej Solidarnej, za kt\u00f3rej przyk\u0142adem mia\u0142yby i\u015b\u0107 inne narody pozostaj\u0105ce pod sowieck\u0105 w\u0142adz\u0105 z cudzego nadania.\u201d<\/p>\n\n\n\n W artykule \u201eSolidaryzm. Znaki szczeg\u00f3lne\u201d Kornel Morawiecki ju\u017c wprost podkre\u015bli\u0142 warto\u015bci religijne przy\u015bwiecaj\u0105ce realizacji Solidaryzmu w odniesieniu, cytuj\u0119: do godno\u015bci dziecka Bo\u017cego, do nie\u015bmiertelnej duszy i przypomnia\u0142 deklaracj\u0119 z Manifestu Solidarno\u015bci, \u017ce Solidaryzm, cytuj\u0119: jest oparty na demokracji, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, pluralizmie i samorz\u0105dno\u015bci oraz dalej uznaje, cytuj\u0119: podstawowe prawo rozwoju ekonomicznego, wymian\u0119 i konkurencj\u0119 rynkow\u0105 z ograniczeniami na\u0142o\u017conymi na prywatn\u0105 w\u0142adz\u0119 pieni\u0105dza i na w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105, czyli realizuje warto\u015bci moralne i r\u00f3wnocze\u015bnie gospodarczo-organizacyjne. Organizacji solidarnej wsp\u00f3lnoty i dialogowi mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem a w\u0142adz\u0105 maj\u0105 za\u015b s\u0142u\u017cy\u0107 zwi\u0105zki zawodowe lub federacja takich zwi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W drugim artykule Morawiecki nawi\u0105za\u0142 do powstania Solidarnej Wsp\u00f3lnoty Ponadnarodowej, gdy\u017c Solidaryzm wskazuje, cytuj\u0119: na kierunek ewolucji spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra prowadzi do materialnego i duchowego awansu os\u00f3b i narod\u00f3w. Temat ten rozwin\u0105\u0142 w trzecim artykule \u201eO wsp\u00f3lnot\u0119 narod\u00f3w i pa\u0144stw demokratycznych\u201d, w kt\u00f3rym domaga\u0142 si\u0119 skutecznego dzia\u0142ania Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych, zw\u0142aszcza w kwestii przestrzegania praw cz\u0142owieka w krajach, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do tej organizacji. Postawi\u0142 ostro pytanie o to, czy \u2013 cytuj\u0119: obecno\u015b\u0107 ONZ przedstawicieli takich dyktatur nie czyni z tego w zamy\u015ble zgromadzenia narod\u00f3w mi\u0119dzynarod\u00f3wki fa\u0142szu i ob\u0142udy. I postulowa\u0142 wspieranie prawdziwie demokratycznych rz\u0105d\u00f3w, maj\u0105cych autentyczne, cytuj\u0119: pe\u0142nomocnictwo do wyst\u0119powania na mi\u0119dzynarodowym forum w imieniu spo\u0142ecze\u0144stw swych kraj\u00f3w. Na pewno w czasie, w kt\u00f3rym o tym pisa\u0142, wielonarodowe imperium oparte na przemocy \u2013 to te\u017c jego nazwa \u2013 czyli Zwi\u0105zek Sowiecki i jego satelitarne pa\u0144stwa by\u0142y powa\u017cn\u0105 przeszkod\u0105.<\/p>\n\n\n\n Aksjologiczny solidaryzm jest nadal aktualny, cho\u0107 cz\u0119sto jest postrzegalny jako taka idea utopijna. A wi\u0119c jest nadal aktualny jako jednak idea budowania pomy\u015blno\u015bci ka\u017cdej spo\u0142eczno\u015bci. Skoro jednak chodzi w nim o warto\u015bci, kt\u00f3re cz\u0142owiek ma realizowa\u0107 w swoim \u017cyciu, to maj\u0105 one uwarunkowania kulturowe. Przy tym Chi\u0144czyku ju\u017c by\u0142o wida\u0107, \u017ce gdyby nie wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 funkcji wody w rolniczych Chinach, to trudno by\u0142oby zrozumie\u0107 jeden z wers\u00f3w. Chodzi o zrozumienie, kt\u00f3re z tych wa\u017cnych dla cz\u0142owieka warto\u015bci s\u0105 podstawowe, jakby przekraczaj\u0105ce te uwarunkowania kulturowe. To jest wynikaj\u0105 z prawa naturalnego, nad kt\u00f3rym ju\u017c pewnie 500 lat nikt si\u0119 specjalnie nie zastanawia, niezale\u017cnie od r\u00f3\u017cnic kulturowych.<\/p>\n\n\n\n Na pewno w sprzeczno\u015bci z zasad\u0105 solidaryzmu pozostaj\u0105 tezy takie, jak ta pochodz\u0105ca od Tomasza Hobbsa. To s\u0105 takie tezy, kt\u00f3re niby maj\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o realistycznym, zdroworozs\u0105dkowym podej\u015bciu do organizacji spo\u0142eczno\u015bci. A wi\u0119c na pewno w sprzeczno\u015bci z zasad\u0105 solidaryzmu pozostaj\u0105 tezy takie jak ta pochodz\u0105ca od angielskiego polityka i przede wszystkim my\u015bliciela, filozofa Tomasza Hobbsa o naturalnym, radykalnym skonfliktowaniu pierwotnej wsp\u00f3lnoty ludzkiej. Cz\u0142owiek cz\u0142owiekowi i wilkiem \u2013 to jest ta podstawowa teza i tak jest urz\u0105dzona wsp\u00f3lnota ludzka, je\u015bli si\u0119 jej odpowiednio nie zorganizuje. Oraz zasada, kt\u00f3r\u0105 Hobbs umie\u015bci\u0142 jako pierwsz\u0105 w swoim zestawie praw natury. On oczywi\u015bcie t\u0119 zasad\u0119 pierwotn\u0105 zmodyfikowa\u0142, wprowadzeniem tego Lewiatana, czyli pa\u0144stwa. No i wtedy wyprowadzi\u0142 z prawa natury, ju\u017c takie, mo\u017cna powiedzie\u0107, bardziej cywilizowane. No ale prosz\u0119 pos\u0142ucha\u0107, jak to prawo natury tu wygl\u0105da: \u201eKa\u017cdy cz\u0142owiek winien d\u0105\u017cy\u0107 do pokoju, jak dalece tylko ma nadziej\u0119 go osi\u0105gn\u0105\u0107. A gdy go osi\u0105gn\u0105\u0107 nie mo\u017ce, wolno mu szuka\u0107 wszelkich \u015brodk\u00f3w i rzeczy dla\u0144 korzystnych w wojnie i ich u\u017cywa\u0107\u201d. Tam jest dalej ten cytat jeszcze rozwijany, \u017ce wolno mu w\u0142a\u015bciwie zabi\u0107, zniszczy\u0107, je\u015bli tylko ma si\u0119 broni\u0107. Ju\u017c bez odniesienia do \u017cadnej hierarchii warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n To jest ten realizm, to jest ta zdroworozs\u0105dkowo\u015b\u0107. Angielska, ale chyba taka te\u017c i zachodnia w du\u017cym stopniu. Pokojowe rozwi\u0105zanie Hobbsa polega na koniecznej organizacji pa\u0144stwa funduj\u0105cej najcz\u0119\u015bciej jedynie solidarno\u015b\u0107 mechaniczn\u0105. Bo to ona zabezpiecza ca\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra ma prawem pow\u015bci\u0105ga\u0107 owe hobbsowskie destrukcyjne instynkty ludzkie. Jest ono jednak niewystarczaj\u0105ce, je\u015bli nie zapanuje w spo\u0142eczno\u015bci \u2013 wracaj\u0105c do Arystotelesa \u2013 w\u0142a\u015bnie owa arystotelesowska przyja\u017a\u0144 lub cho\u0107by wy\u017csza od niej i od durkheimowska solidarno\u015bci organicznej, a na pewno wy\u017csza i od arystotelesowskiej przyja\u017ani i od tej solidarno\u015bci organicznej \u2013 solidarno\u015b\u0107 aksjologiczna podobna do postulowanej przez Kornela Morawieckiego.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zgodnie z zapowiedzi\u0105 prezentujemy referat prof. Teresy Grabi\u0144skiej wyg\u0142oszony 30 wrze\u015bnia 2024 roku we wroc\u0142awskim oddziale IPN Przystanek Historia w ramach sympozjum upami\u0119tniaj\u0105cego 5. rocznic\u0119 \u015bmierci Kornela Morawieckiego. B\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142a o aksjologii Solidaryzmu \u2013 zacz\u0119\u0142a prof. dr hab. Teresa Grabi\u0144ska. Ten w\u0105tek ju\u017c zosta\u0142 poruszony przez pana dyrektora Kamila Dworaczka, ale ja go rozwin\u0119 i… Czytaj dalej Aksjologia solidaryzmu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":79,"featured_media":2964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[372],"tags":[],"class_list":["post-2961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-49","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/79"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2961"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2961\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2963,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2961\/revisions\/2963"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}