Hanna Nowik, z domu Karabon, rocznik 1956. Jej ojcem by\u0142 prof. Bohdan Karabon (1928-2010), chemik, zajmuj\u0105cy si\u0119 technologi\u0105 w\u0119gla, pracownik naukowy Politechniki Wroc\u0142awskiej.<\/p>\n\n\n\n
Hanna Karabon w 1975 roku uko\u0144czy\u0142a LO Nr 2 im. Piast\u00f3w \u015al\u0105skich we Wroc\u0142awiu. Jej wychowawc\u0105 by\u0142 Zygmunt Niemczyk, nauczyciel j\u0119zyka angielskiego i niemieckiego. Do klasy ucz\u0119szcza\u0142a razem z Ani\u0105 i Mariuszem Lazarowiczami, rodze\u0144stwem Romka Lazarowicza, kt\u00f3ry tak\u017ce uko\u0144czy\u0142 t\u0119 szko\u0142\u0119 w 1972 roku. Jako laureatka I Olimpiady Historycznej w 1974 roku, uzyska\u0142a wst\u0119p wolny na studia historyczne. Wybra\u0142a jednak studia z psychologii, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142a w 1980 roku i rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 w szpitalu przy ul. Kraszewskiego we Wroc\u0142awiu. W\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w nurt legalnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, a po wprowadzeniu stanu wojennego, w dzia\u0142ania podziemia.<\/p>\n\n\n\n
Wspomina: \u201eWprowadzenie stanu wojennego by\u0142o dla nas szokiem, kt\u00f3ry wyzwoli\u0142 z\u0142o\u015b\u0107, zw\u0105tpienie, smutek, poczucie bezradno\u015bci, ale tak\u017ce potrzeb\u0119 dzia\u0142ania.\u201d (1 Maja 1983. W 25 rocznic\u0119. Via Nova, Wroc\u0142aw 2008). Wraz z m\u0119\u017cem, Tomaszem Nowikiem, mieszkali przy ul. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, kiedy \u201ep\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1982 roku pojawi\u0142 si\u0119 u nas Micha\u0142 Gabryel z propozycj\u0105 dokumentowania na filmach fotograficznych wydawnictw podziemnych. Tak przygotowany materia\u0142 mia\u0142 by\u0107 przesy\u0142any na Zach\u00f3d. (\u2026) Zostali\u015bmy Agencj\u0105 Fotograficzn\u0105 \u201eSolidarno\u015bci Walcz\u0105cej\u201d. Nasza praca polega\u0142a pocz\u0105tkowo na dokumentowaniu. Przenosili\u015bmy na mikrofilmy r\u00f3\u017cne codzienne gazetki i wydawnictwa podziemne, kopiowali\u015bmy tak\u017ce dostarczone zdj\u0119cia i filmy. Z czasem pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba rozszerzenia naszej dzia\u0142alno\u015bci. Gdy Andrzej (Borowiec) przyni\u00f3s\u0142 nam, wydan\u0105 we Francji, ksi\u0105\u017ck\u0119 o Solidarno\u015bci z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105 na ok\u0142adce, postanowili\u015bmy wyda\u0107 zdj\u0119cie okoliczno\u015bciowe. Podobnie by\u0142o ze zdj\u0119ciem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego czy Matki Boskiej Katy\u0144skiej. Tak powsta\u0142a nasza \u201ewielka tr\u00f3jka\u201d \u2013 Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Jan Pawe\u0142 II i Lech Wa\u0142\u0119sa \u2013 spogl\u0105daj\u0105 na nas u\u015bmiechni\u0119ci, a towarzyszy im napis: Wiara, nadzieja, mi\u0142o\u015b\u0107.\u201d<\/p>\n\n\n\n
W tym miejscu nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce pani Hania w okresie legalnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d dokumentowa\u0142a bie\u017c\u0105ce wydarzenia, fotografowa\u0142a plakaty i napisy \u201esolidarno\u015bciowe\u201d na ulicach Wroc\u0142awia. S\u0105 one dzisiaj znakomitym materia\u0142em \u017ar\u00f3d\u0142owym, niekt\u00f3re z nich zosta\u0142y wykorzystane m.in. w filmie \u201eOstatni prom\u201d Waldemara Krzystka z 1989 roku.<\/p>\n\n\n\n
Dalszy ci\u0105g relacji pani Hani o dzia\u0142aniach w stanie wojennym: \u201eW zwi\u0105zku z nawa\u0142em pracy i trudnymi technicznie wyzwaniami zaproponowali\u015bmy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 naszym znajomym \u2013 El\u017cbiecie i Stanis\u0142awowi Klimkom. Stachu jako profesjonalista zajmowa\u0142 si\u0119 przygotowaniem materia\u0142\u00f3w do odbicia w formacie 6×6, a mia\u0142 du\u017ce do\u015bwiadczenie i odpowiedniej jako\u015bci sprz\u0119t. Wsp\u00f3lnie omawiali\u015bmy i planowali\u015bmy uk\u0142ad graficzny, tre\u015b\u0107 napis\u00f3w oraz snuli\u015bmy plany na przysz\u0142o\u015b\u0107. Zacz\u0119li\u015bmy robi\u0107 zdj\u0119cia reporterskie na ulicach w czasie masowych demonstracji. Pomagali nam w tym koledzy, kt\u00f3rzy nie do ko\u0144ca wiedzieli, do czego chcemy wykorzysta\u0107 te odbitki. Sk\u0142adali\u015bmy i wydawali\u015bmy fotografie upami\u0119tniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne wydarzenia. Powsta\u0142y sk\u0142adanki z wizyty papie\u017ca we Wroc\u0142awiu i w Cz\u0119stochowie w czerwcu 1983 roku, dokumentacja wydarze\u0144 z 31 sierpnia 1983 roku we Wroc\u0142awiu. Nasz kolega, Roman Kucaj zaprojektowa\u0142 logo agencji i wyrze\u017abi\u0142 je w gumce myszce, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 bardzo dobr\u0105 piecz\u0105tk\u0105. (\u2026) Cz\u0119\u015b\u0107 album\u00f3w i innych wydawnictw sprzedawali\u015bmy korzystaj\u0105c z pomocy naszych znajomych. W dystrybucji pomaga\u0142 nam Aleksander Besz\u0142ej, kt\u00f3ry zrobi\u0142 te\u017c kilka zdj\u0119\u0107 do albumu. Kilka zdj\u0119\u0107 do albumu wykona\u0142 r\u00f3wnie\u017c Bogdan Suchta, kt\u00f3ry jak si\u0119 dowiedzieli\u015bmy, bra\u0142 udzia\u0142 w odbieraniu transport\u00f3w z Zachodu. Ok\u0142adka i napisy z pierwszej strony zosta\u0142y zaprojektowane przez wspomnianego ju\u017c Romka Kucaja. Mama Eli Klimek, pani Helena Firich, architekt, napisa\u0142a spis tre\u015bci na ostatniej stronie.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Jako ciekawostk\u0119 podam, \u017ce fotograficzne dokumentacj\u0119 demonstracji pa\u0144stwo Nowikowie wykonywali na japo\u0144ski aparacie Minox. Uczestnicz\u0105c w tamtych wydarzeniach, pani Hanna stara\u0142a si\u0119 dokumentowa\u0107 je tak\u017ce w formie zapis\u00f3w. Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Pani Nowik otrzyma\u0142em r\u0119kopis tych\u017ce. Warto niekt\u00f3re z nich przywo\u0142a\u0107, by \u201eczas nie za\u0107mi\u0142 i niepami\u0119\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Pod dat\u0105 13 pa\u017adziernika 1982 roku: \u201eOk. 14 udajemy si\u0119 pod pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d przy zajezdni przy ul. Grabiszy\u0144skiej. W okolicy stoi ok. 300 os\u00f3b. Ma\u0142o ludzi, podejmujemy decyzj\u0119 i idziemy dalej. Gdy jeste\u015bmy w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy przystankami nadje\u017cd\u017caj\u0105 \u201ebudy\u201d z ZOMO. Idziemy prawym chodnikiem. Wozy zatrzymuj\u0105 si\u0119 i wyskakuj\u0105 ch\u0142opcy w lekkich mundurach. Podstawiaj\u0105c nogi \u0142api\u0105 wszystkich, kt\u00f3rzy s\u0105 w zasi\u0119gu ich r\u0105k. Po dw\u00f3ch, trzech przygniataj\u0105 jedn\u0105 osob\u0119 do ziemi. Nic wi\u0119cej nie widz\u0119 tylko biegn\u0119 dalej. Prawie cudem wszyscy uciekamy, oczywi\u015bcie ka\u017cdy w inna stron\u0119.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Pod dat\u0105 10 listopada 1982 roku: \u201eTo by\u0142 m\u00f3j najpi\u0119kniejszy poch\u00f3d. Nareszcie na co\u015b takiego trafi\u0142am. Do pochodu do\u0142\u0105czamy kiedy przekracza tras\u0119 WZ wychodz\u0105c z pl. Czerwonego. Idziemy przez pl. Solny, Rynek, ul. Widok, Bo\u017cego Cia\u0142a, \u015awidnick\u0105, \u015awierczewskiego. Ilo\u015b\u0107 ludzi z minuty na minut\u0119 ro\u015bnie, okrzyki \u201echod\u017acie z nami\u201d. Na wysoko\u015bci pl. Solnego wchodz\u0119 Tomkowi na ramiona, pocz\u0105tek skr\u0119ci\u0142 ju\u017c w ul. Szewsk\u0105, ty\u0142 ginie gdzie\u015b w ul. Ruskiej. M\u00f3wi\u0119 to ludziom, ciesz\u0105 si\u0119. Atmosfera wspania\u0142a, okrzyki, kwiaty wk\u0142adane za wycieraczki tramwaj\u00f3w. Ludzie z tramwaj\u00f3w wysiadaj\u0105 i do\u0142\u0105czaj\u0105, tramwaje pozostaj\u0105 puste. Idzie du\u017co ludzi w \u015brednim wieku, troch\u0119 te\u017c starszych. Jaki\u015b m\u0142ody cz\u0142owiek puka r\u0119k\u0105 w szyb\u0119 tramwajow\u0105, id\u0105ca obok mnie starsza pani m\u00f3wi: niech pan przestanie, bo znowu powiedz\u0105, \u017ce id\u0105 chuligani i demoluj\u0105<\/em>. Z okien wychylaj\u0105 si\u0119 ludzie, machaj\u0105 i wiwatuj\u0105. Niekt\u00f3rzy id\u0105cy obok mnie, m.in. m\u0142oda dziewczyna zaczyna si\u0119 denerwowa\u0107, kiedy przyjad\u0105 \u201eo, co\u015b tam s\u0142ycha\u0107, jad\u0105\u201d itd. Na rogu ul. \u015awierczewskiego i \u015awidnickiej pojawia si\u0119 nad nami ma\u0142y samolot. Jeste\u015bmy na wysoko\u015bci ul. Stawowej, z ty\u0142u w t\u0142um wje\u017cd\u017ca kolumna z sikaw\u0105. Ludzie uciekaj\u0105 z jezdni, t\u0142ocz\u0105 si\u0119 na chodniku. Tomek przeci\u0105ga mnie przez \u0142a\u0144cuch oddzielaj\u0105cy chodnik od jezdni, zlewaj\u0105 mnie wod\u0105. Zostajemy wt\u0142oczeni do bramy. Po chwili ludzie rozchodz\u0105 si\u0119.\u201d<\/p>\n\n\n\n Pod dat\u0105 1 maja 1983 roku: \u201eOg\u0142aszane niezale\u017cne demonstracje, ale gdzie je znale\u017a\u0107. Chodzimy po ulicach, a najcz\u0119\u015bciej to biegamy uciekaj\u0105c przed r\u00f3\u017cnymi sikawkami i gazami. Postanawiamy i\u015b\u0107 w kierunku pochodu oficjalnego. Na wysoko\u015bci PDT grupka ludzi (kilkana\u015bcie os\u00f3b) usi\u0142uje zorganizowa\u0107 poch\u00f3d. Do\u0142\u0105czamy do nich. Stoimy w miejscu i krzyczymy, trwa to mo\u017ce z 10 min. Jaki\u015b m\u0142ody cz\u0142owiek wiesza na s\u0142upie bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0119. Ruszamy wolno ul. \u015awidnick\u0105 w kierunku ul. \u015awierczewskiego. Daleko na pl. Ko\u015bciuszki zamykaj\u0105 ulic\u0119 zwarte szeregi ZOMO. Wielu ludzi patrzy na nas zdziwiona, troch\u0119 zszokowanych, niekt\u00f3rzy do\u0142\u0105czaj\u0105. S\u0142ycha\u0107 ju\u017c g\u0142os spikera. Kolumna z napisem \u201dPrzemys\u0142\u201d zatrzymuje si\u0119. Wchodzimy w luk\u0119. Jeste\u015bmy w \u201erz\u0105dowym\u201d pochodzie, r\u0119ce w g\u00f3rze w kszta\u0142cie V, krzyczymy ile si\u0142 w p\u0142ucach \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Wchodz\u0119 Tomkowi na plecy, patrz\u0119 dooko\u0142a. Nasza grupa jest niewielka, mo\u017ce tysi\u0105c, mo\u017ce dwa tysi\u0105ce ludzi. Gapie na chodnikach maj\u0105 miny bardzo r\u00f3\u017cne. Jaki\u015b m\u0142ody tatu\u015b wsadzi\u0142 na ramiona kilkuletnie dziecko i rozradowany macha w nasz\u0105 stron\u0119, dziecko te\u017c, robi\u0119 zdj\u0119cia. Kto\u015b z pochodu zwraca mi uwag\u0119: \u201eniech Pani uwa\u017ca, robi\u0105 zdj\u0119cia\u201d. Nie boj\u0119 si\u0119, bo mam na nosie du\u017ce s\u0142oneczne okulary. Na wysoko\u015bci LOT-u huk. Klinem wdziera si\u0119 ZOMO, strzela gaz. Poch\u00f3d rozpierzcha si\u0119, z g\u0142o\u015bnik\u00f3w dalej p\u0142ynie spokojny g\u0142os spikera o pi\u0119knym majowym \u015bwi\u0119cie.\u201d<\/p>\n\n\n\n Jeszcze o 1 maja 1983 roku: \u201eWracamy chodnikiem w kierunku skrzy\u017cowania ze \u015awidnick\u0105. W oddali wida\u0107 zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 poch\u00f3d, wchodzi na koniec oficjalnego. Po chwili znowu gaz zas\u0142oni\u0142 niebo, pop\u0142och na chodnikach, tylko spiker uchylaj\u0105c si\u0119 od nadlatuj\u0105cej petardy spokojnym g\u0142osem kontynuuje swoj\u0105 przemow\u0119 \u2013 Do zobaczenia w przysz\u0142ym roku, nasz wspania\u0142y poch\u00f3d dobiega ko\u0144ca<\/em>. Wracamy spacerem do domu. Podwalem jedzie sikawka. Kilka os\u00f3b spokojnie spaceruj\u0105cych z ma\u0142ymi dzie\u0107mi widz\u0105c to, biegnie w kierunku konsulatu NRD. Chowaj\u0105 si\u0119 za krzaki, przyciskaj\u0105 do mur\u00f3w budynku. Sikawka w\u0142\u0105cza strumie\u0144 wody i oblewa ich. Podchodz\u0119 do stoj\u0105cego obok gazika milicyjnego (kt\u00f3ry by\u0142 \u015bwiadkiem tego) i podniesionym g\u0142osem m\u00f3wi\u0119: widzi pan co si\u0119 dzieje, jak ja mam wr\u00f3ci\u0107 do domu na Modrzewskiego<\/em>. Milicjant skonsternowany odpowiada: lepiej przez plac Dzier\u017cy\u0144skiego niech pani nie idzie, widzi pani co si\u0119 dzieje. <\/em>Wieczorem wychodzimy znowu na miasto. S\u0142ysz\u0105c odg\u0142osy wystrzeliwanych gaz\u00f3w wsiadamy do tramwaju i jedziemy w kierunku Krzyk\u00f3w. Na wysoko\u015bci hotelu \u201eWroc\u0142aw\u201d trwa regularna walka na kamienie, pa\u0142y i gaz. Ko\u0142o tor\u00f3w tramwajowych stoi samoch\u00f3d ci\u0119\u017carowy z rozbit\u0105 szyb\u0105. Obok stoi kierowca z zas\u0142oni\u0119t\u0105 r\u0119kami twarz\u0105. Wysiadamy z tramwaju i wsiadamy do jad\u0105cego w drug\u0105 stron\u0119. Zapada zmrok, wojna trwa nadal. Rozbity samoch\u00f3d te\u017c stoi, nie ma tylko kierowcy. Wracamy do domu.\u201d<\/p>\n\n\n\n Pa\u0144stwo Nowikowie brali udzia\u0142 w wielu demonstracjach, nabo\u017ce\u0144stwach za Ojczyzn\u0119, knuli przeciwko komunistycznej w\u0142adzy, dokumentuj\u0105c i zatrzymuj\u0105c w kadrze wydarzenia lat 80. Nigdy nie zostali zatrzymani, notowani, ani nawet legitymowani. Czas ten podsumowa\u0142 Micha\u0142 Gabryel: Nie istniejecie w aktach SB, a wi\u0119c to tak, jak gdyby was w og\u00f3le nie by\u0142o \u2013 czas si\u0119 ujawni\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n W aktach SB pa\u0144stwo Nowik nie byli, niemniej jednak pani Hanna w stanie wojennym zosta\u0142a karnie przeniesiona na inny wydzia\u0142 za zbieranie pieni\u0119dzy dla internowanych i za dokumentowanie tamtych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Pa\u0144stwo Nowikowie w 2016 roku zostali odznaczeni przez Prezydenta RP Andrzeja Dud\u0119 Krzy\u017cem Wolno\u015bci i Solidarno\u015bci. W nast\u0119pnym roku zostali odznaczeni Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi i Krzy\u017cem Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n Tomasz Nowik zmar\u0142 3 lipca 2019 roku w wieku 65 lat.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Hanna Nowik, z domu Karabon, rocznik 1956. Jej ojcem by\u0142 prof. Bohdan Karabon (1928-2010), chemik, zajmuj\u0105cy si\u0119 technologi\u0105 w\u0119gla, pracownik naukowy Politechniki Wroc\u0142awskiej. Hanna Karabon w 1975 roku uko\u0144czy\u0142a LO Nr 2 im. Piast\u00f3w \u015al\u0105skich we Wroc\u0142awiu. Jej wychowawc\u0105 by\u0142 Zygmunt Niemczyk, nauczyciel j\u0119zyka angielskiego i niemieckiego. Do klasy ucz\u0119szcza\u0142a razem z Ani\u0105 i Mariuszem… Czytaj dalej Przywracanie pami\u0119ci<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":2945,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[372],"tags":[],"class_list":["post-2944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-49","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2944"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2946,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2944\/revisions\/2946"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}