{"id":2779,"date":"2024-11-05T15:39:04","date_gmt":"2024-11-05T14:39:04","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=2779"},"modified":"2024-11-05T15:39:04","modified_gmt":"2024-11-05T14:39:04","slug":"dramat-wojny-na-wielkim-plotnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=2779","title":{"rendered":"Dramat wojny na wielkim p\u0142\u00f3tnie"},"content":{"rendered":"\n

Panorama Bourbaki z Lucerny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Malowanie panoram wywodzi si\u0119 z iluzjonistycznych efekt\u00f3w scenicznych barokowego teatru. Pierwszym, kt\u00f3ry postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 takie efekty w panoramicznym obrazie, by\u0142 irlandzki malarz Robert Barker (1739-1806).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jego malowid\u0142o przedstawiaj\u0105ce Edyn\u00adburg widziany ze wzg\u00f3rza Calton Hill pokazano publiczno\u015bci po raz pierwszy w 1788 roku. Oryginalno\u015b\u0107 wynalazku Barkera polega\u0142a na tym, \u017ce przedstawi\u0142 na p\u0142\u00f3tnie pe\u0142ne 360\u00b0 pejza\u017cu miejskiego, zamiast oko\u0142o 50\u00b0, zwykle pokazywanych na tradycyjnych obrazach. Panorama Barkera ogl\u0105dana by\u0142a ze specjalnej platformy, co s\u0142u\u017cy\u0142o wywo\u0142aniu u widz\u00f3w wra\u017cenia, i\u017c znajduj\u0105 si\u0119 w namalowanym terenie. Ich oczy mog\u0142y w\u0119drowa\u0107 po malowidle tak, jakby byli w plenerze. Dlatego w\u0142a\u015bnie p\u0142\u00f3tna pozbawione by\u0142y ram, kt\u00f3re ogranicza\u0142yby pole widzenia. R\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b o\u015bwietlania panoramicznych obra\u00adz\u00f3w \u015bwiat\u0142em s\u0105cz\u0105cym si\u0119 z g\u00f3ry mia\u0142 istotny wp\u0142yw na wywo\u0142anie iluzji rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Moda na panoramy bardzo szybko si\u0119 upowszechni\u0142a. Ju\u017c przed 1800 rokiem malowid\u0142a tego rodzaju znane by\u0142y w Pary\u017cu i w kilku miastach niemieckich, a panorama przedstawiaj\u0105ca widok Londynu zaw\u0119drowa\u0142a do Nowego Jorku. Okres pierwszego rozkwitu prze\u017cy\u0142o malarstwo panoramowe w latach trzydziestych XIX w. W 1831 roku w samym tylko Pary\u017cu wystawiono widoki jedenastu miast! W tym czasie Francuz Charles Langlois (1789-1870) udoskonali\u0142 ide\u0119 panoramy. Opracowa\u0142 on metod\u0119 zwan\u0105 faux terrain<\/em>, kt\u00f3ra polega\u0142a na tym, \u017ce pomi\u0119dzy platform\u0105 dla widz\u00f3w a malowid\u0142em zacz\u0119to umieszcza\u0107 tr\u00f3jwymiarowe rekwizyty tworz\u0105ce scenograficzne przedpole, stanowi\u0105ce swoiste przed\u0142u\u017cenie obrazu w kierunku widza. \u201eSztuczny teren\u201d w taki spos\u00f3b wtapia\u0142 si\u0119 w malowid\u0142o, \u017ce przej\u015bcie od tr\u00f3jwymiarowo\u015bci do dwuwymiarowo\u015bci stawa\u0142o si\u0119 niezauwa\u017calne. W panoramach oddzia\u0142ywano na widza \u015brodkami pot\u0119guj\u0105cymi z\u0142udzenie rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3rego uzyskanie by\u0142o nadrz\u0119dnym celem tych widowisk.<\/p>\n\n\n\n

Okres najwi\u0119kszego rozkwitu panoram \u2013 oryginalnego tworu sztuki XIX wieku \u2013 przypad\u0142 na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 tego stulecia. W Berlinie, Pary\u017cu czy Monachium powstawa\u0142y specjalne studia panoramowe, w kt\u00f3rych kilkuosobowe zespo\u0142y malarzy pracowa\u0142y jak na linii monta\u017cowej, realizuj\u0105c zamawiane malowid\u0142a. Publiczna prezentacja panoram sta\u0142a si\u0119 z czasem przedsi\u0119wzi\u0119ciem bardzo dochodowym i dlatego powstawa\u0142y rozmaite sp\u00f3\u0142ki zamawiaj\u0105ce wielkie malowid\u0142a i p\u00f3\u017aniej eksploatuj\u0105ce je tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo przynosi\u0142o to realne zyski. Zapanowa\u0142a swoista \u201epanoramania\u201d \u2013 jak okre\u015bli\u0142 to zjawisko w 1850 roku \u201eIllustrated London News\u201d. Panoramy by\u0142y bowiem \u201eszczeg\u00f3ln\u0105 przygod\u0105 wyobra\u017ani, podr\u00f3\u017c\u0105 w czasie i w przestrzeni\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Poza panoramami miast najpopularniejsze by\u0142y przedstawienia batalistyczne, pobudzaj\u0105ce uczucia narodowe poprzez przywo\u0142ywanie wspomnie\u0144 o niedawno stoczonych zwyci\u0119skich bitwach. Szczeg\u00f3lnie ch\u0119tnie ogl\u0105dano epizody z wojny francusko-pruskiej 1870-71, kt\u00f3re prezentowane by\u0142y na bardzo wielu p\u0142\u00f3tnach. Jedyn\u0105 panoram\u0105, kt\u00f3ra zachowa\u0142a si\u0119 do dzi\u015b a przedstawia wydarzenia z tej wojny jest Panorama Bourbaki. Na wielkim malowidle nie ogl\u0105damy jednak s\u0142ynnej batalii. Tym razem arty\u015bci przedstawili wstrz\u0105saj\u0105cy obraz ludzkiego cierpienia i dramat jednostki, jaki zawsze towarzyszy konfliktom zbrojnym.<\/p>\n\n\n\n

Panorama Bourbaki namalowana zosta\u0142a w 1881 roku przez Edouarda Castres\u2019a (1838-1902) i jego dziewi\u0119ciu wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Castres, kt\u00f3ry jako ochotnik-sanitariusz Czerwonego Krzy\u017ca uczestniczy\u0142 w wojnie, postanowi\u0142 pokaza\u0107 dramat ludzi jaki rozgrywa\u0142 si\u0119 na jego oczach. Przed przyst\u0105pieniem do pracy nad panoram\u0105 poczyni\u0142 liczne szkice i studia przygotowawcze. Na prze\u0142omie lat 1876\/1877 powsta\u0142y szkice krajobrazowe \u015bwietnie oddaj\u0105ce atmosfer\u0119 ma\u0142ej wsi na granicy francusko-szwajcarskiej i zimow\u0105 sceneri\u0119 wydarze\u0144, kt\u00f3re by\u0142y tematem malowid\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Panorama przedstawia moment, w kt\u00f3rym \u017co\u0142nierze pokonanej nad Lis\u0105 armii francuskiej \u2013 dowodzonej przez gen. Bourbaki \u2013 przekraczaj\u0105 granic\u0119 szwajcarsk\u0105. Mia\u0142o to miejsce rankiem 1 lutego 1871 roku. W miejscowo\u015bci Les Verri\u00e8res kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy rannych i wyczerpanych \u017co\u0142nierzy oczekuje na granicy. Nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 kolumny, poruszaj\u0105ce si\u0119 w zimnie i g\u0142odzie, z setkami chorych i rannych, przechodz\u0105 na stron\u0119 szwajcarsk\u0105. Ranni zaopatrywani s\u0105 w ko\u015bciele zamienionym w szpital polowy i nast\u0119pnie \u0142adowani s\u0105 do wagon\u00f3w kolejowych. Inni \u017co\u0142nierze b\u0119d\u0105cy u kresu si\u0142 po prostu odpoczywaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Na wielkim p\u0142\u00f3tnie \u015bwietnie oddano szczeg\u00f3\u0142y topograficzne, m.in. dolin\u0119 Val de Travers. Przede wszystkim jednak bezmiar ludzkiego cierpienia pokazany na tle malowniczej scenerii granicznej wsi jest wstrz\u0105saj\u0105cy i pora\u017caj\u0105cy zarazem. Oddany zosta\u0142 z ogromn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra czyni z Panoramy Bourbaki poruszaj\u0105cy malowany dokument i jednocze\u015bnie dzie\u0142o, w kt\u00f3rym bardzo czytelnie pokazano humanitarne przes\u0142anie Czerwonego Krzy\u017ca wyra\u017cone dewiz\u0105: Inter arma caritas <\/em>(Mi\u0142osierdzie w\u015br\u00f3d walki).<\/p>\n\n\n\n

Panorama Bourbaki udost\u0119pniona zosta\u0142a publiczno\u015bci 24 wrze\u015bnia 1881 roku. Pocz\u0105tkowo mo\u017cna j\u0105 by\u0142o ogl\u0105da\u0107 w Genewie, ale po o\u015bmiu latach przeniesiona zosta\u0142a do Lucerny \u2013 miasta b\u0119d\u0105cego popularnym o\u015brodkiem turystycznym. Dzi\u015b jest niew\u0105tpliwie szwajcarsk\u0105 atrakcj\u0105, kt\u00f3ra dodatkowo pokazuje widzom jak pod koniec XIX wieku widowiska takie jak panoramy pe\u0142ni\u0142y rol\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych medi\u00f3w immersyjnych.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Panorama Bourbaki z Lucerny Malowanie panoram wywodzi si\u0119 z iluzjonistycznych efekt\u00f3w scenicznych barokowego teatru. Pierwszym, kt\u00f3ry postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 takie efekty w panoramicznym obrazie, by\u0142 irlandzki malarz Robert Barker (1739-1806). Jego malowid\u0142o przedstawiaj\u0105ce Edyn\u00adburg widziany ze wzg\u00f3rza Calton Hill pokazano publiczno\u015bci po raz pierwszy w 1788 roku. Oryginalno\u015b\u0107 wynalazku Barkera polega\u0142a na tym, \u017ce przedstawi\u0142 na… Czytaj dalej Dramat wojny na wielkim p\u0142\u00f3tnie<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":2780,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[371],"tags":[],"class_list":["post-2779","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-48","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2779"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2782,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2779\/revisions\/2782"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}