Na pytanie, jak najpe\u0142niej zrozumie\u0107 polsko\u015b\u0107, jedna z odpowiedzi brzmi: \u201eS\u0142uchaj\u0105c muzyki Fryderyka Chopina\u201d. Zgadzaj\u0105 si\u0119 z ni\u0105 liczni jurorzy i wirtuozi najwi\u0119kszego z pianistycznych konkurs\u00f3w. Czar najpi\u0119kniejszej muzyki \u015bwiata to nawet dla ludzi z przeciwleg\u0142ych kra\u0144c\u00f3w planety pozawerbalny klucz do kwintesencji polsko\u015bci. Przemys\u0142aw Gintrowski zasad\u0119 t\u0119 wyra\u017ca\u0142 s\u0142owami: \u201eU nas Chopin, groch i kapusta i od czasu do czasu \u2013 powstanie\u2026\u201d Zaniepokojeni zaborcy za\u015b ostrzegali, \u017ce \u201eta muzyka to polskie armaty zamaskowane nutowym zapisem\u201d. Nie powinno wi\u0119c chyba dziwi\u0107, \u017ce tytu\u0142owym bohaterem, b\u0119d\u0105cym jak znak naszego narodowego losu, zostaje pianista.<\/p>\n\n\n\n
Wojciech Rohatyn Popkiewicz m.in. powie\u015bci\u0105 \u201e\u0106ma z czerwonej wyspy\u201d da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako autor fabu\u0142 nie tylko b\u0142yskotliwych i wci\u0105gaj\u0105cych, ale te\u017c skonstruowanych z fakt\u00f3w pe\u0142nych donios\u0142ych znacze\u0144. \u015awiat takiego pisarstwa to rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wszystko ma swoj\u0105 wag\u0119. Wydarzenia zdawa\u0142oby si\u0119 przypadkowe, nie tylko kszta\u0142tuj\u0105 los bohater\u00f3w, ale uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w mozaik\u0119 stanowi\u0105c\u0105 obraz losu zar\u00f3wno jednostkowego, jak i zbiorowego. W \u015bwiecie tych powie\u015bci nic nie jest \u0142atwe, przeciwno\u015bci przybieraj\u0105 r\u00f3\u017cne postacie i czaj\u0105 si\u0119 za ka\u017cdym rogiem. Nic nie jest pozbawione znaczenia, nawet zdawa\u0142oby si\u0119 ulotny okruch \u017cycia zawsze ma g\u0142\u0119boki sens.<\/p>\n\n\n\n
Tym bardziej jest to niezwyk\u0142e, \u017ce jest to literatura w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci tkana z wydarze\u0144, kt\u00f3re naprawd\u0119 mia\u0142y miejsce. Wielu czytelnik\u00f3w rozpozna w nich historie znane im z opowie\u015bci czy dokument\u00f3w a niejeden stwierdzi, \u017ce by\u0142 ich naocznym \u015bwiadkiem. Stanowi\u0105c jednak cz\u0119\u015b\u0107 powie\u015bciowej akcji kolejne zdarzenia okazuj\u0105 si\u0119 mie\u0107 rang\u0119 wstrz\u0105saj\u0105cych metafor, dobitnych symboli, wymownych znak\u00f3w nie tylko osobistego, ale i narodowego losu. Taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b opowiadania zaczyna si\u0119 ju\u017c od tytu\u0142u, z kt\u00f3rym czytelnik spotyka si\u0119 nie wiedz\u0105c jeszcze jakie, zawarte na stronach powie\u015bci, jest jego uzasadnienie.<\/p>\n\n\n\n
C\u00f3\u017c bowiem znaczy\u0107 mo\u017ce \u201ePianista bez palc\u00f3w\u201d? Nawet dyletant, \u017cycie muzyk\u00f3w znaj\u0105cy jedynie z film\u00f3w Joan Campion, Romana Pola\u0144skiego czy \u201eCon amore\u201d Jana Batorego wie, \u017ce pianista wielu swych u\u0142omno\u015bci mo\u017ce nie dostrzega\u0107, ale palce i ich sprawno\u015b\u0107 to dla niego niemal warunek istnienia, co\u015b z kategorii \u201e\u017cycie lub \u015bmier\u0107\u201d. Konieczno\u015b\u0107 troski o d\u0142onie wymaga od pianisty nie tylko chronienia ich przed ch\u0142odem, zaniechania d\u017awigania ci\u0119\u017cszych przedmiot\u00f3w czy nara\u017cania na kontuzje. Same w sobie s\u0105 one bowiem instrumentem, w kt\u00f3rym skupia si\u0119 kunszt nabyty tysi\u0105cami dni wype\u0142nionych kszta\u0142ceniem ich nadzwyczajnej sprawno\u015bci. To w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 palc\u00f3w geniusz artysty objawi\u0107 si\u0119 mo\u017ce odbiorcom jego sztuki. S\u0105 jedyn\u0105 drog\u0105 z serca, umys\u0142u, duszy artysty do serc, umys\u0142\u00f3w i dusz s\u0142uchaczy. Kim wobec tego mo\u017ce by\u0107 pianista, kiedy zabraknie mu \u2013 palc\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n
O ksi\u0105\u017cce Wojciecha Popkiewicza wiemy ju\u017c, \u017ce to powie\u015b\u0107 nie tylko o piani\u015bcie. Bardziej \u2013 o Polsce i do\u015bwiadczanym przez kolejne pokolenia zbiorowym losie Polak\u00f3w. C\u00f3\u017c wi\u0119c, w takim kontek\u015bcie, znaczy\u0107 mo\u017ce tak wybrany tytu\u0142?<\/p>\n\n\n\n
Od bardzo dawna o ojczy\u017anie Fryderyka Chopina, Ludomira R\u00f3\u017cyckiego, Wojciecha Kilara mawia si\u0119, \u017ce pomimo posiadanych potencja\u0142\u00f3w ci\u0105gle nie jest jej dana szansa pe\u0142nego rozwini\u0119cia skrzyde\u0142. Sama te\u017c metafora skrzyde\u0142 w przypadku Polak\u00f3w wydaje si\u0119 by\u0107 nader trafna, zwa\u017cywszy najwa\u017cniejsze z narodowych symboli, do kt\u00f3rych ju\u017c od tysi\u0105clecia nale\u017c\u0105 rozwini\u0119te skrzyd\u0142a bia\u0142ych or\u0142\u00f3w a tak\u017ce husarii zdolnej broni\u0107 ojczyzny, nawet gdy przewaga naje\u017ad\u017ac\u00f3w okazywa\u0142a si\u0119 by\u0107 tak druzgoc\u0105ca, jak pod Kircholmem, Trzcian\u0105 czy Hodowem. Presja z\u0142ych okoliczno\u015bci doprowadzi\u0142a jednak do za\u0142amania i zwini\u0119cia owych \u017cyciodajnych skrzyde\u0142. A Polska na d\u0142ugo sta\u0142a si\u0119 kim\u015b w rodzaju pianisty, ale ju\u017c \u2013 bez palc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
I o tym losie opowiada powie\u015b\u0107 Wojciecha Rohatyna Popkiewicza. Co wcale nie oznacza, \u017ce mia\u0142aby to by\u0107 historia usi\u0142owa\u0144 beznadziejnych a tym bardziej \u2013 opowie\u015b\u0107 o ludziach i sprawach ostatecznie przegranych. Opowie\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 wprawdzie w czasach najkrwawszych ofiar, o kt\u00f3rych prof. Stanis\u0142aw Pigo\u0144 pisa\u0142, \u017ce \u201elosem naszym bywa\u0142o strzelanie do wrog\u00f3w brylantami\u201d. Nie inaczej w \u201ePiani\u015bcie bez palc\u00f3w\u201d, gdzie na ulicy miasta obracanego w cmentarz i zwalisko ruin nawet fortepian s\u0142u\u017cy\u0107 musi jako fragment jednej z ostatnich barykad. I jakby nie do\u015b\u0107 by\u0142o tego, \u017ce po przemienieniu tak niegdy\u015b pe\u0142nej skarb\u00f3w polskiej stolicy w pustyni\u0119 maj\u0105c\u0105 zamiast ziaren piasku zw\u0142oki pomordowanych i poleg\u0142ych, to jeszcze ci, kt\u00f3rzy ocaleli, gin\u0105 potem po kolei z r\u0105k nowego okupanta.<\/p>\n\n\n\n
Musia\u0142 kiedy\u015b na mnie zrobi\u0107 wra\u017cenie \u201eTrans Atlantyk\u201d Witolda Gombrowicza, bo ilekro\u0107 przywo\u0142ywane s\u0105 obrazy tak bezbrze\u017cnej narodowej tragedii, przypomina mi si\u0119 pytanie Gonzala skierowane do naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rym kolejny raz zabijano ich ojczyzn\u0119. Pytanie brzmia\u0142o: \u201eCzy wy nie macie dosy\u0107? Czy wy Polacy nie macie ostatecznie \u2013 dosy\u0107?\u201d Odpowied\u017a na to pytanie \u017cyciem swym daje nale\u017c\u0105cy do pokolenia ocala\u0142ego ledwie w strz\u0119pkach bohater powie\u015bci Wojciecha Rohatyna Popkiewicza. Jak wielu mu podobnych, nadludzkim trudem z dogasaj\u0105cych zgliszcz wytacza g\u0142az nie tylko swego b\u00f3lu, ale przede wszystkim \u2013 obowi\u0105zku dalszej aktywno\u015bci. Dociera nawet do miejsca z ka\u017cdym krokiem przypominaj\u0105cego szczyt ogromnego sukcesu. W wolnej ojczy\u017anie jeden tylko krok m\u00f3g\u0142by wtedy oznacza\u0107 wielkie rozwini\u0119cie skrzyde\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Ojczyzna jednak wolna nie jest, wi\u0119c nadludzki wysi\u0142ek zniweczony zostaje bardziej, ni\u017c kiedy\u015b zdeptywany by\u0142 trud Syzyfa. Zamiast triumfalnego marszu przez najznakomitsze sale koncertowe \u015bwiata jest ubecka katownia, lata wi\u0119zienia i z premedytacj\u0105 zgruchotane palce, kt\u00f3re nigdy ju\u017c nie zdo\u0142aj\u0105 zagra\u0107. Gombrowiczowski Gonzalo zn\u00f3w by pewnie spyta\u0142: \u201ePolaku, nie masz jeszcze dosy\u0107?\u201d Odpowiedzi\u0105 jest wyb\u00f3r, jakiego liczne generacje naszego narodu dokonywa\u0142y wiele ju\u017c razy. Czyli trud istnienia, cho\u0107by polega\u0107 ono mia\u0142o ju\u017c tylko na tleniu si\u0119 w\u0105t\u0142ego ognika w miejscu, kt\u00f3re niegdy\u015b by\u0142o niczym hutniczy piec. Na niesieniu wraz ze sob\u0105 dalej bladego okruszka tego, co by\u0142o kiedy\u015b skarbem l\u015bni\u0105cym sw\u0105 niepowtarzalno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Z ka\u017cdym kolejnym rozdzia\u0142em powie\u015bci miejsce dotkliwych lekcji historii ust\u0119powa\u0107 zaczyna istocie tego, co w Polsce coraz bardziej wsp\u00f3\u0142czesne. Coraz wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 akcji przenosi si\u0119 na ziemie zwane niegdy\u015b \u201eodzyskanymi\u201d, gdzie po\u015br\u00f3d ruin Wroc\u0142awia i w innych zak\u0105tkach Dolnego \u015al\u0105ska usi\u0142uje si\u0119 zreinkarnowa\u0107 cho\u0107 cz\u0105stka \u015bwiata tej po\u0142owy Polski, kt\u00f3r\u0105 jej wydarto aktem ja\u0142ta\u0144skiej zdrady. Na szlakach i w wioskach zagubionych u st\u00f3p Karkonoszy czasem liczy\u0107 mo\u017cna nawet na chwile azylu. Okaleczony bohater, kt\u00f3ry zamiast wirtuozem b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 tylko portierem, odnajduje tu spos\u00f3b na podj\u0119cie si\u0119 dzie\u0142a swojego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n
Zrozumienie tego, co w tej cz\u0119\u015b\u0107 powie\u015bci najwa\u017cniejsze, wymaga lektury uwa\u017cnej. Szczeg\u00f3\u0142y zwi\u0105zane z odwiedzaniem Warszawy mog\u0105 zaskakiwa\u0107 ahistoryczno\u015bci\u0105, co jednak prowadzi do wniosku o ponadczasowo\u015bci niekt\u00f3rych sekwencji zdarze\u0144. I uzmys\u0142awia krucho\u015b\u0107, o ile nie pozorno\u015b\u0107 zmian, do jakich w Polsce dojdzie drog\u0105 rzekomego wielkiego prze\u0142omu, dokonanego na progu lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Znaj\u0105c biografie postaci, kt\u00f3rym wraz z ustrojow\u0105 transformacj\u0105 nadano status moralnych autorytet\u00f3w i narodowych bohater\u00f3w, w kolejnych w\u0105tkach odnajdziemy te\u017c mechanizm kra\u0144cowo bezczelnych i upiornie wielkich mistyfikacji. Takich o skali wr\u0119cz strategicznej i tym samym przes\u0105dzaj\u0105cej o tym, \u017ce \u015bcie\u017cki polskiej historii we wsp\u00f3\u0142czesnych nam czasach nadal by\u0107 musz\u0105 nie mniej zawi\u0142e od tych, kt\u00f3rymi pod\u0105\u017ca\u0142y poprzednie pokolenia. Fina\u0142owy akord powie\u015bci dla wielu mo\u017ce by\u0107 szokiem. A jest on po prostu dobitn\u0105, gorzk\u0105 a przede wszystkim arcywa\u017cn\u0105 prawd\u0105 o naszych czasach. Jak to jednak i z naszych reali\u00f3w i z ostatnich stron ksi\u0105\u017cki wynika \u2013 polski los wci\u0105\u017c toczy si\u0119 jak kurs mi\u0119dzy Scyll\u0105 a Charybd\u0105, nadal wypada nam i\u015b\u0107 drog\u0105 pe\u0142n\u0105 niebezpiecze\u0144stw, wielka gra o polskie by\u0107 i nie by\u0107 \u2013 ci\u0105gle si\u0119 toczy.<\/p>\n\n\n\n
Opr\u00f3cz wyj\u0105tkowej tre\u015bci, pe\u0142nej przyczynk\u00f3w do refleksji nad przesz\u0142o\u015bci\u0105, tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 a najbardziej \u2013 nad czasem przysz\u0142ym, \u201ePianista bez Palc\u00f3w\u201d Wojciecha Popkiewicza ma jeszcze jedn\u0105 unikatow\u0105 cech\u0119. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce zasadniczy zarys jej fabu\u0142y stanowi\u0142 co\u015b w rodzaju libretta do musicalu, kt\u00f3ry niedawno mia\u0142 swoj\u0105 premier\u0119, dzie\u0142o wzbogacone jest tak\u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 muzyczn\u0105. Mo\u017ce kiedy\u015b kto\u015b ju\u017c co\u015b podobnego stworzy\u0142, ale nigdy o czym\u015b podobnym nie s\u0142ysza\u0142em i z form\u0105 tak niezwyk\u0142\u0105 spotka\u0142em si\u0119 po raz pierwszy. Polega to na tym, \u017ce opr\u00f3cz tekstu na stronach tej powie\u015bci spotykamy tak\u017ce kody QR, umo\u017cliwiaj\u0105ce odtworzenie ilustruj\u0105cych wydarzenia utwor\u00f3w muzycznych. Za ich spraw\u0105 lektura tej niezwyk\u0142ej ksi\u0105\u017cki staje si\u0119 czytelniczym prze\u017cyciem zupe\u0142nie nowego rodzaju.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na pytanie, jak najpe\u0142niej zrozumie\u0107 polsko\u015b\u0107, jedna z odpowiedzi brzmi: \u201eS\u0142uchaj\u0105c muzyki Fryderyka Chopina\u201d. Zgadzaj\u0105 si\u0119 z ni\u0105 liczni jurorzy i wirtuozi najwi\u0119kszego z pianistycznych konkurs\u00f3w. Czar najpi\u0119kniejszej muzyki \u015bwiata to nawet dla ludzi z przeciwleg\u0142ych kra\u0144c\u00f3w planety pozawerbalny klucz do kwintesencji polsko\u015bci. Przemys\u0142aw Gintrowski zasad\u0119 t\u0119 wyra\u017ca\u0142 s\u0142owami: \u201eU nas Chopin, groch i kapusta… Czytaj dalej Wojciecha Rohatyna Popkiewicza powie\u015b\u0107 o kluczu do polsko\u015bci<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":2498,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[365],"tags":[],"class_list":["post-2497","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-44","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2497","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2497"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2497\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2499,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2497\/revisions\/2499"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}