Oczywi\u015bcie w programie nie zacytowano fragmentu rozkazu dziennego z 2 lipca 1920 r. dow\u00f3dcy frontu zachodniego Michai\u0142a Tuchaczewskiego, ale zapewne by\u0142 on znany peerelowskim badaczom, cho\u0107by z londy\u0144skiego wydania \u201eOrze\u0142 bia\u0142y, czerwona gwiazda. Wojna polsko-sowiecka\u201d ksi\u0105\u017cki brytyjskiego historyka Normana Daviesa: Ponad martwym cia\u0142em bia\u0142ej Polski ja\u015bnieje droga ku og\u00f3lno\u015bwiatowej po\u017codze. Na naszych bagnetach poniesiemy szcz\u0119\u015bcie i pok\u00f3j ludzko\u015bci pe\u0142nej mozo\u0142u. Na zach\u00f3d! Wybi\u0142a godzina ataku! Do Wilna, Mi\u0144ska, Warszawy! Naprz\u00f3d marsz!<\/em> Nie zacytowano tak\u017ce fragmentu przem\u00f3wienia cz\u0142onka Rewolucyjnej Rady Wojennej Frontu Zachodniego, J\u00f3zefa Unszlichta:\u2013 aby\u015bcie, podnosz\u0105c ducha, pouczaj\u0105c i o\u015bwietlaj\u0105c podleg\u0142e wam oddzia\u0142y Armii Czerwonej, pami\u0119tali, \u017ce zdobycie Warszawy nie jest celem ko\u0144cowym, lecz tylko punktem wyj\u015bciowym do w\u0142a\u015bciwego wielkiego celu, jakim jest rewolucja europejska, rewolucja \u015bwiatowa!<\/em><\/p>\n\n\n\n Na prze\u0142omie 1919 i 1920 roku Wszechrosyjski Komitet Wykonawczy da\u0142 sygna\u0142 do przygotowania \u201eczerwonego marszu na Europ\u0119\u201d. Plan operacji przeciwko odradzaj\u0105cej si\u0119 Polsce zosta\u0142 opracowany przez p\u0142k Borysa Szaposznikowa, by\u0142ego oficera sztabowego carskiej armii, p\u00f3\u017aniejszego marsza\u0142ka Zwi\u0105zku Sowieckiego, kt\u00f3rego wskaz\u00f3wki stanowi\u0142y trzon doktryny wojennej Sowiet\u00f3w. Jeden z jej element\u00f3w zawiera si\u0119 w s\u0142owach: Mobilizacja \u2013 to wojna i nie rozumiemy jej inaczej<\/em>. Jest ona zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tak\u017ce doktryny wojennej wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji. W ci\u0105gu czterech miesi\u0119cy, do kwietnia 1920 roku si\u0142y Armii Czerwonej zgrupowanej na froncie zachodnim wzros\u0142y prawie pi\u0119ciokrotnie i wynosi\u0142y prawie trzy miliony \u017co\u0142nierzy. Realizacja dzia\u0142a\u0144 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry postanowi\u0142 przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 walcz\u0105cej o wolno\u015b\u0107 Ukrainie i wyruszy\u0142 na Kij\u00f3w w kwietniu, wynika\u0142a jak najbardziej z realizmu politycznego i strategicznego.<\/p>\n\n\n\n Polskie uderzenie zmusi\u0142o do dzia\u0142a\u0144 cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w bolszewickich, kt\u00f3re nie by\u0142y do ko\u0144ca przygotowane. Bolszewicy zostali zmuszeni nie tylko do weryfikacji wcze\u015bniejszych plan\u00f3w, ale tak\u017ce do wycofania si\u0119 z zaj\u0119tych dogodnych dla siebie pozycji, przygotowanych do przeprowadzenia ataku na ukrai\u0144skie oddzia\u0142y. Ten czas Pi\u0142sudski wykorzysta\u0142 na spokojne opracowanie dalszych dzia\u0142a\u0144, maj\u0105c na uwadze wielk\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105 bolszewik\u00f3w. Nie m\u00f3g\u0142 ca\u0142kiem polega\u0107 na Ukrai\u0144cach, poniewa\u017c nie zaj\u0119li jednego stanowiska w kwestii prowadzenia walki w sojuszu z Polsk\u0105. Wobec tego Pi\u0142sudski podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wycofaniu z Kijowa i przygotowaniu do obrony. Bolszewicy po przegrupowaniu i wzmocnieniu w\u0142asnych oddzia\u0142\u00f3w, rozpocz\u0119li realizacj\u0119 planu uderzenia zatwierdzonego na pocz\u0105tku marca 1920 roku. Plan ten zak\u0142ada\u0142 podzia\u0142 frontu zachodniego na kierunki dzia\u0142a\u0144. Pierwszy pod dow\u00f3dztwem Tuchaczewskiego, mia\u0142 uderzy\u0107 na zach\u00f3d, na linii Smole\u0144sk \u2013 Warszawa \u2013 Berlin. Drugi, po\u0142udniowo-zachodni pod dow\u00f3dztwem Aleksandra Jegorowa mia\u0142 opanowa\u0107 Galicj\u0119, by nast\u0119pnie uderzy\u0107 na Czechos\u0142owacj\u0119, a dalej na Ba\u0142kany.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c po tych planach wida\u0107, z jak\u0105 skal\u0105 agresji Polska mia\u0142a si\u0119 zmierzy\u0107. Tym bardziej, \u017ce przewaga liczebna bolszewik\u00f3w na ca\u0142ym froncie spowodowa\u0142a cofanie si\u0119 polskich wojsk. Sytuacja na froncie mia\u0142a wp\u0142yw na wydarzenia polityczne w kraju. Powo\u0142any pozaparlamentarny rz\u0105d W\u0142adys\u0142awa Grabskiego szuka\u0142 rozwi\u0105zania w\u015br\u00f3d pa\u0144stw Ententy, kt\u00f3re mia\u0142y po\u015bredniczy\u0107 w kontaktach z Sowietami. Jaki m\u00f3g\u0142 by\u0107 wynik po\u015brednictwa, mo\u017cna sobie tylko wyobrazi\u0107. Pa\u0144stwa europejskie nie kwapi\u0142y si\u0119 do nowego konfliktu, tym razem z Sowietami. Za wszelk\u0105 cen\u0119 d\u0105\u017cy\u0142y do zako\u0144czenia wojny, nawet kosztem Polski.<\/p>\n\n\n\n Premier Wielkiej Brytanii Lloyd George wym\u00f3g\u0142 na Grabskim, by ten zgodzi\u0142 si\u0119 na przyj\u0119cie granicy wschodniej na tzw. linii Curzona, bez Lwowa i Wilna. Polska w takim kszta\u0142cie mia\u0142aby stanowi\u0107 pa\u0144stwo kad\u0142ubowe, bez zaplecza gospodarczego, bo \u015al\u0105sk i ropono\u015bne tereny w Galicji nie mia\u0142y wchodzi\u0107 w sk\u0142ad pa\u0144stwa polskiego. Wi\u0119cej, premier brytyjski uzna\u0142 za uzasadnione inne warunki, pod jakimi Sowieci zgadzali si\u0119 na zawarcie pokoju: redukcj\u0119 polskiej armii do 50 tys. \u017co\u0142nierzy, wydanie zapas\u00f3w broni i amunicji Armii Czerwonej, swobodny tranzyt sowieckich transport\u00f3w przez ziemie polskie. W zamian przewodnicz\u0105cy sowieckiej delegacji, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a rozmowy z Georgem Lloydem, Lew Kamieniew (prawdziwe nazwisko Lew Rozenfeld), o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce uznaje bez zastrze\u017ce\u0144 niezale\u017cno\u015b\u0107 i samodzielno\u015b\u0107 RP.<\/p>\n\n\n\n By\u0142y to warunki nie do przyj\u0119cia, nawet dla najbardziej ugodowych polityk\u00f3w w Polsce. Strona polska nie odpowiedzia\u0142a na te warunki. By\u0142o to zreszt\u0105 po my\u015bli bolszewik\u00f3w, dla kt\u00f3rych pok\u00f3j z Polsk\u0105 utrudnia\u0142 realizacj\u0119 plan\u00f3w podboju Europy. Da\u0142 temu wyraz Lenin, kt\u00f3ry pisa\u0142 do Stalina: Polacy nie przyjechali w oznaczonym terminie. Dla nas jest to arcywygodne<\/em>. Intencje bolszewik\u00f3w rozumia\u0142 Pi\u0142sudski. Jakiekolwiek starania o zawarcie pokoju by\u0142y zgod\u0105 na kl\u0119sk\u0119. Pisa\u0142: Pod wra\u017ceniem nasuwaj\u0105cej si\u0119 chmury gradowej \u0142ama\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo, chwia\u0142y si\u0119 charaktery, mi\u0119k\u0142y serca \u017co\u0142nierzy. Dla naszej polskiej strony pod wp\u0142ywem wydarze\u0144 wytwarza\u0142 si\u0119 coraz wyra\u017aniej i coraz ja\u015bniej poza frontem zewn\u0119trznym front wewn\u0119trzny, kt\u00f3ry sw\u0105 si\u0142\u0105 we wszystkich historiach by\u0142 zwiastunem kl\u0119ski i najwi\u0119kszym czynnikiem nie bitew, lecz wojen.<\/em> A kiedy 14 sierpnia, a wi\u0119c w chwili, gdy Sowieci stali u bram Warszawy, wys\u0142ano delegacj\u0119 do Tuchaczewskiego na rozmowy o zako\u0144czeniu walk, Pi\u0142sudski nie kry\u0142 swojej irytacji: Inaczej jak \u017cebranin\u0105 tego nazwa\u0107 nie mog\u0119, gdy\u017c wszczyna\u0107 miano rozmow\u0119 o pokoju w chwili, kiedy zwyci\u0119ski nieprzyjaciel do stolicy naszej puka\u0142 i grozi\u0142 zniszczeniem naszego pa\u0144stwa przedtem, ni\u017c s\u0142owa o pokoju wyrzecze.<\/em><\/p>\n\n\n\n Wielka Brytania zaj\u0119\u0142a wobec wojny postaw\u0119 uleg\u0142\u0105 i zdecydowanie nieprzyjazn\u0105 Polsce. A inne pa\u0144stwa? Po propozycjach Kamieniewa rz\u0105dy Francji i Stan\u00f3w Zjednoczonych deklarowa\u0142y pomoc Polsce. Jednak od deklaracji do realnej pomocy by\u0142a droga d\u0142uga i kr\u0119ta. Dodatkowo za\u015b bolszewicka propaganda robi\u0142a swoje. Kongres III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Komunistycznej ustali\u0142: Zadanie proletariatu wszystkich kraj\u00f3w polega na tym, by przeszkadza\u0107 rz\u0105dom Anglii, Francji, Ameryki i W\u0142och w okazywaniu przez nie pomocy bia\u0142ej Polsce. Tam \u2013 gdzie rz\u0105dy i sfery kapitalistyczne przed protestami robotnik\u00f3w nie ust\u0105pi\u0105 \u2013 organizowa\u0107 nale\u017cy strajki i stosowa\u0107 nawet gwa\u0142t<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Jawn\u0105 niech\u0119\u0107 wobec Polski wyrazi\u0142 czechos\u0142owacki prezydent Tomasz Masaryk oraz minister spraw zagranicznych Edward Benesz. Obaj wyrazili zgod\u0119 na przej\u0119cie przez Sowiet\u00f3w Rusi Zakarpackiej z U\u017chorodem \u201ew dow\u00f3d przyja\u017ani, kiedy bolszewicy zajm\u0105 Galicj\u0119 Wschodni\u0105\u201d. Mia\u0142o to ich zdaniem zatrzyma\u0107 marsz bolszewik\u00f3w i uratowa\u0107 Czechos\u0142owacj\u0119. Skrajnie nieprzychylne Polsce by\u0142o stanowisko Niemiec. Grali na dwa fronty. Pa\u0144stwom Ententy zaproponowali, \u017ce w zamian za oddanie im Wielkopolski i Pomorza oraz obalenie traktatu wersalskiego wystawi\u0105 armi\u0119 zdoln\u0105 do powstrzymania bolszewik\u00f3w, a jednocze\u015bnie w tajemnicy pertraktowali z bolszewikami warunki rozbioru Polski.<\/p>\n\n\n\n O tym, jak wa\u017cne by\u0142y Niemcy dla plan\u00f3w bolszewickich, \u015bwiadcz\u0105 s\u0142owa Tuchaczewskiego: Robotnicy niemieccy otwarcie wyst\u0105pili przeciwko Entencie, zawracali transporty z zaopatrzeniem i uzbrojeniem, kt\u00f3re Francja przesy\u0142a\u0142a Polsce, nie dopuszczali do wy\u0142adowywania francuskich i angielskich statk\u00f3w z amunicj\u0105 i broni\u0105 w Gda\u0144sku, powodowali katastrofy kolejowe itd. S\u0142owem, prowadzili walk\u0119 rewolucyjn\u0105 na korzy\u015b\u0107 Rosji Sowieckiej. W Prusach Wschodnich, kiedy otarli\u015bmy si\u0119 o nie, pop\u0142yn\u0119\u0142y do nas setki i tysi\u0105ce ochotnik\u00f3w, spartakusowc\u00f3w i robotnik\u00f3w bezpartyjnych, pod sztandary Czerwonej Armii, tworz\u0105c w niej niemieck\u0105 brygad\u0119 strzelc\u00f3w<\/em>. A\u017ceby by\u0142o ciekawiej, wspomniany strajk w Gda\u0144sku zosta\u0142 poparty przez Wysokiego Komisarza Ligii Narod\u00f3w Reginalda Towera. Jedynie W\u0119gry i Rumunia okaza\u0142y wol\u0119 pomocy Polsce.<\/p>\n\n\n\n W\u0119gierski rz\u0105d Miklosa Horthy\u2019ego zaoferowa\u0142 dostaw\u0119 broni i amunicji dla Polski, a dodatkowo zadeklarowa\u0142 wys\u0142anie na front 30 tys. \u017co\u0142nierzy. Rumunia natomiast wyrazi\u0142a poparcie polityczne dla walcz\u0105cej Polski. Przekonanie o upadku Warszawy i zaj\u0119ciu ca\u0142ej Polski by\u0142o tak wielkie, \u017ce ze stolicy wyje\u017cd\u017ca\u0142y zagraniczne przedstawicielstwa. Pozosta\u0142 natomiast nuncjusz Stolicy Apostolskiej Achilles Ratti, p\u00f3\u017aniejszy papie\u017c Pius XI. Wytrwa\u0142 i dawa\u0142 nadziej\u0119 modlitw\u0105, wspiera\u0142 polskie duchowie\u0144stwo w tej najwa\u017cniejszej dla bytu pa\u0144stwa polskiego chwili. A kiedy po zako\u0144czeniu wojny wyje\u017cd\u017ca\u0142 z Polski, otrzyma\u0142 od polskich biskup\u00f3w w dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci kopi\u0119 Cudownego Obrazu Jasnog\u00f3rskiego. \u2013 To najmilszy dar od Episkopatu Polski \u2013<\/em> powiedzia\u0142 p\u00f3\u017aniej i umie\u015bci\u0142 obraz w kaplicy w rezydencji w Castel Gandolfo. Wyje\u017cd\u017caj\u0105c, otrzyma\u0142 tak\u017ce dwa obrazy lwowskiego malarza Jana Rosena, jeden przedstawia\u0142 obron\u0119 Jasnej G\u00f3ry przed Szwedami w XVII wieku, drugi \u201eCud nad Wis\u0142\u0105\u201d, nawi\u0105zuj\u0105cy do ostatnich wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n W ca\u0142ych dziejach wojny z bolszewikami zapisali si\u0119 cudzoziemscy ochotnicy, kt\u00f3rzy przybyli do Polski. Szczeg\u00f3lnie warto w tym miejscu wspomnie\u0107 o utworzeniu Eskadry Ko\u015bciuszkowskiej z\u0142o\u017conej z pilot\u00f3w ameryka\u0144skich. Pomys\u0142odawcami byli kapitan Merian Cooper oraz major Cedric Fauntleroy. Pierwszy by\u0142 praprawnukiem Johna Coopera, na r\u0119kach kt\u00f3rego zmar\u0142 Kazimierz Pu\u0142aski, \u015bmiertelnie ranny w bitwie pod Savannah w 1777 r. w wojnie o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych. Szkocki przyjaciel osiad\u0142y w Ameryce obieca\u0142 umieraj\u0105cemu Pu\u0142askiemu, \u017ce on i jego nast\u0119pcy sp\u0142ac\u0105 d\u0142ug wdzi\u0119czno\u015bci Polsce. I ten moment nasta\u0142 w 1920 roku. A sam Merian Cooper, kt\u00f3ry wype\u0142ni\u0142 wol\u0119 swego przodka, to posta\u0107 znana w dziejach \u015bwiatowej kinematografii. By\u0142 scenarzyst\u0105 oraz wsp\u00f3\u0142re\u017cyserem filmu \u201eKing Kong\u201d z 1932 roku a w 1954 otrzyma\u0142 Oscara za wk\u0142ad do sztuki filmowej. W 1939 r. Cooper ponownie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w pomoc dla walcz\u0105cej Polski, organizuj\u0105c koncerty charytatywne, a zdobyte \u015brodki przeznacza\u0142 na zakup broni.<\/p>\n\n\n\n W 1920 roku spo\u0142ecze\u0144stwo polskie kolejny raz da\u0142o wyraz patriotyzmu wobec zagro\u017cenia. Nie pomog\u0142y wezwania propagandy bolszewickiej ani renegat\u00f3w, kt\u00f3rzy mieni\u0105c si\u0119 Polakami, utworzyli w Smole\u0144sku Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski, zwany Rewkomem. Zainstalowani w Bia\u0142ymstoku wydali manifest wzywaj\u0105cy robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w do rewolucji. Bez rezultatu. Traktowano ich jak zdrajc\u00f3w, \u201eprzebiera\u0144c\u00f3w\u201d, kt\u00f3rym nikt nie ufa\u0142. Robotnicy i ch\u0142opi, zamiast wst\u0119powa\u0107 do zdradzieckich formacji bolszewickich, wst\u0119powali jako ochotnicy do polskiej armii. By\u0142a w tym olbrzymia zas\u0142uga polityk\u00f3w, m.in. Wincentego Witosa, \u201ech\u0142opskiego naczelnika\u201d, kt\u00f3ry w lipcu 1920 roku wzywa\u0142: Gdyby zasz\u0142a taka potrzeba, musimy podj\u0105\u0107 walk\u0119 na \u015bmier\u0107 i \u017cycie, bo lepsza nawet \u015bmier\u0107 ni\u017c \u017cycie w kajdanach, lepsza \u015bmier\u0107 ni\u017c pod\u0142a niewola. Precz z ma\u0142oduszno\u015bci\u0105, precz ze zw\u0105tpieniem. Ludowi, kt\u00f3ry jest pot\u0119g\u0105, w\u0105tpi\u0107 nie wolno ani rezygnowa\u0107 nie wolno! Trzeba ratowa\u0107 Ojczyzn\u0119, trzeba jej odda\u0107 wszystko \u2013 maj\u0105tek, krew i \u017cycie, bo ta ofiara stokrotnie si\u0119 op\u0142aci, gdy uratujemy pa\u0144stwo od niewoli i ha\u0144by. <\/em>W 1920 roku uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 formacj\u0119 narodow\u0105 wojska, o jak\u0105 zabiega\u0142 p\u00f3\u0142tora wieku wcze\u015bniej Tadeusz Ko\u015bciuszko, a w 1863 roku zabiegali dow\u00f3dcy Powstania Styczniowego. To na takiej formacji narodowej Pi\u0142sudski opar\u0142 Legiony, a w 1920 roku obron\u0119 Polski.<\/p>\n\n\n\n Komu nale\u017cy odda\u0107 zas\u0142ugi za plan Bitwy Warszawskiej? Spory tocz\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie od jej zako\u0144czenia. Najbardziej trafna jest wypowied\u017a wspomnianego wcze\u015bniej brytyjskiego historyka Daviesa: To, czy szczeg\u00f3\u0142y zosta\u0142y nakre\u015blone przez Pi\u0142sudskiego, Rozwadowskiego, Weyganda, przez nich wszystkich czy nawet przez kogo\u015b innego, nie ma znaczenia. Zasadnicza decyzja nie dotyczy wszak\u017ce szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, w istocie chodzi\u0142o o os\u0105d moralny: czy mo\u017cna wa\u017cy\u0107 si\u0119 na przegrupowanie ca\u0142ego wojska w ci\u0105gu jednego tygodnia, czy armia mo\u017ce ryzykowa\u0107 naruszenie szyku bojowego w sytuacji, gdy wr\u00f3g puka ju\u017c do wr\u00f3t stolicy? Taka decyzja mog\u0142a nale\u017ce\u0107 tylko do Wodza Naczelnego i tym, kt\u00f3ry j\u0105 podj\u0105\u0142, by\u0142 Pi\u0142sudski<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Czym by\u0142a Bitwa Warszawska? Pokonany Lenin pisa\u0142 o mi\u0119dzynarodowym znaczeniu: Sprawa wzi\u0119\u0142a taki obr\u00f3t, \u017ce jeszcze kilka dni zwyci\u0119stw ofensywy Armii Czerwonej, a nie tylko Warszawa zosta\u0142aby zdobyta, to nie by\u0142o takie istotne, lecz rozbity zosta\u0142by pok\u00f3j wersalski.<\/em><\/p>\n\n\n\n Edgar Vincent D-Abernon, przyjaciel Polak\u00f3w i Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego, oceni\u0142 polskie zwyci\u0119stwo w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eOsiemnasta decyduj\u0105ca bitwa w dziejach \u015bwiata pod Warszaw\u0105:<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna historia cywilizacji zna ma\u0142o wydarze\u0144, posiadaj\u0105cych znaczenie wi\u0119ksze od bitwy pod Warszaw\u0105 w 1920 roku. Nie zna za\u015b ani jednego, kt\u00f3re by\u0142oby mniej doceniane. Gdyby bitwa pod Warszaw\u0105 zako\u0144czy\u0142a si\u0119 zwyci\u0119stwem bolszewik\u00f3w, nast\u0105pi\u0142by punkt zwrotny w dziejach Europy, nie ulega bowiem najmniejszej w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c z upadkiem Warszawy, Europa \u015arodkowa stan\u0119\u0142aby otworem dla propagandy komunistycznej i dla sowieckiej inwazji. W wielu sytuacjach historycznych Polska by\u0142a przedmurzem Europy przeciw inwazji azjatyckiej. W \u017cadnym atoli momencie zas\u0142ugi po\u0142o\u017cone przez Polsk\u0119 nie by\u0142y wi\u0119ksze, w \u017cadnym niebezpiecze\u0144stwo nie by\u0142o gro\u017aniejsze.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W latach 80. w ramach \u201eodkrywania bia\u0142ych plam\u201d w dziejach Polski, w jednym z program\u00f3w telewizyjnych naczelni historycy peerelu dyskutowali na temat Bitwy Warszawskiej w 1920 roku. Zadano pytanie, co by by\u0142o, gdyby Polacy przegrali bitw\u0119 i ca\u0142\u0105 wojn\u0119? Jeden z dyskutant\u00f3w da\u0142 tak\u0105 odpowied\u017a: W\u00f3wczas nie by\u0142oby ani bur\u017cuazyjnej Polski, ani bur\u017cuazyjnej Europy. W… Czytaj dalej Bitwa Warszawska<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":2412,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[364],"tags":[],"class_list":["post-2411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-43","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2411"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2411\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2414,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2411\/revisions\/2414"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2412"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/A.Manasterski_Zolnierze-w-czasie-mszy-polowej-fot.-Narodowe-Archiwum-Cyfrowe-sygn-1024x633.jpg\")