{"id":2270,"date":"2024-07-29T18:44:06","date_gmt":"2024-07-29T16:44:06","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=2270"},"modified":"2024-07-29T18:44:06","modified_gmt":"2024-07-29T16:44:06","slug":"piekne-luzyce-sprawiedliwe-przyjazne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=2270","title":{"rendered":"Pi\u0119kne \u0141u\u017cyce, sprawiedliwe, przyjazne!"},"content":{"rendered":"\n

Tytu\u0142 powy\u017cszy jest polskim t\u0142umaczeniem pierwszego wersu hymnu narodowego Serbo\u0142u\u017cyczan, najmniejszego narodu s\u0142owia\u0144skiego, kt\u00f3rego etniczne terytorium znajduje si\u0119 w Saksonii i Brandenburgii, czyli ca\u0142kowicie w granicach Niemiec. Jeden nar\u00f3d, kt\u00f3ry u\u017cywa dw\u00f3ch j\u0119zyk\u00f3w \u2013 g\u00f3rno\u0142u\u017cyckiego i dolno\u0142u\u017cyckiego.<\/p>\n\n\n\n

Tym razem wybra\u0142em si\u0119 na mi\u0142e mi \u0141u\u017cyce p\u0105tniczym szlakiem \u015bw. Jakuba (camino). Przekroczy\u0142em Nys\u0119 na staromiejskim mo\u015bcie w Zgorzelcu, nieopodal ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Piotra i Paw\u0142a, posadowionym na starym s\u0142owia\u0144skim grodziszczu plemienia Milczan. Stamt\u0105d uda\u0142em si\u0119 dalej na zach\u00f3d. Sforsowa\u0142em urokliwe i miejscami jeszcze dzikie wzg\u00f3rza okolic K\u00f6nigshain, z pi\u0119knym starodrzewem i granitowymi osta\u0144cami. Dalej \u2013 pod\u0105\u017caj\u0105c jakubow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 w\u015br\u00f3d las\u00f3w i p\u00f3l \u2013 by\u0142o \u0142atwiej, bo przewa\u017cnie z g\u00f3rki.<\/p>\n\n\n\n

Szlak do Budziszyna to\u017csamy jest z obecnie turystyczn\u0105 tras\u0105 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do \u015bredniowiecznej Drogi Kr\u00f3lewskiej (Via Regia), kt\u00f3ra wiedzie a\u017c spod pogranicza ruskiego, gdzie styka si\u0119 ze starodawnym szlakiem id\u0105cym na wsch\u00f3d z Przemy\u015bla przez Lw\u00f3w do Kijowa. Via Regia w kierunku zachodnim prowadzi przez Krak\u00f3w, Wroc\u0142aw, Zgorzelec, do Lipska. Oczywi\u015bcie po drodze s\u0105 G\u00f3rne \u0141u\u017cyce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dopiero po przekroczeniu zachodniej granicy niemieckiego powiatu zgorzeleckiego tu\u017c przed miasteczkiem Wei\u00dfenberg\/W\u00f3spork pojawiaj\u0105 si\u0119 nazwy serbo\u0142u\u017cyckie. B\u0119d\u0119 tu konsekwentnie podawa\u0142 nazwy \u0142u\u017cyckie lub spolszczone. Zgodnie z konstytucj\u0105 i ustawami sakso\u0144skimi w gminach, gdzie tradycyjnie zamieszkuj\u0105 Serbo\u0142u\u017cyczanie, urz\u0119dowe nazwy miejscowe, w tym ulic oraz m.in. instytucji publicznych podaje si\u0119 w dw\u00f3ch j\u0119zykach: niemieckim i g\u00f3rno\u0142u\u017cyckim. Oczywi\u015bcie wed\u0142ug uznania w\u0142a\u015bcicieli wyst\u0119puj\u0105 te\u017c dwuj\u0119zyczne nazwy gosp\u00f3d, sklep\u00f3w, zak\u0142ad\u00f3w us\u0142ugowych. Na rynku w Wosporku poza drogowskazami nie zauwa\u017cy\u0142em jednak dwuj\u0119zycznych nazw i nie spotka\u0142em \u017cadnego Serbo\u0142u\u017cyczanina.<\/p>\n\n\n\n

Nieco dalej na zach\u00f3d, w Gr\u00f6ditz\/Hrod\u017ai\u0161\u0107o, zatrzyma\u0142em si\u0119 nieopodal pa\u0142acu w schronisku dla pielgrzym\u00f3w i zwiedzi\u0142em prze\u0142om rzeczki Ljubawskiej Wody (L\u00f6bauer Wasser), przebijaj\u0105cej si\u0119 przez granitowe osta\u0144ce. Od ponad 80 lat to jeden z bardziej znanych rezerwat\u00f3w przyrody we wschodnich Niemczech, zwany Gr\u00f6ditzer Skala (Hrod\u017ai\u0161\u0107anska skala). Nazwa i po\u0142o\u017cenie miejscowo\u015bci nawi\u0105zuj\u0105 do pot\u0119\u017cnego podw\u00f3jnie otoczonego wa\u0142em ziemnym grodziszcza s\u0142owia\u0144skiego plemienia Milczan. \u015alady s\u0105 do dzi\u015b obecne w pa\u0142acowym parku.<\/p>\n\n\n\n

Generalnie natkn\u0105\u0142em si\u0119 na kilka starych, dobrze oznakowanych grodzisk s\u0142owia\u0144skich. Na katolickich \u0141u\u017cycach na po\u0142udnie od Budziszyna szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Wotrow\/ Ostro (po polsku Ostr\u00f3w). Tam podobno za\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j pierwszy o\u015brodek misyjny \u015bw. Benon. Chrzci\u0142 pokojowo w XI wieku Serbo\u0142u\u017cyczan i naucza\u0142 w ich j\u0119zyku. Serbo\u0142u\u017cyczanie s\u0105 mu wdzi\u0119czni, odwiedzaj\u0105 jego sarkofag w katedrze monachijskiej. Natomiast w samym Budziszynie naprzeciwko Starego Miasta po drugiej stronie Sprewy, na wzg\u00f3rzu zwanym Horodyszczem (Protschenberg), u\u017cytkowanym od ponad 200 lat jako cmentarz ewangelicki, pochowani s\u0105 m.in. \u201ebudziciele\u201d tutejszego narodu s\u0142owia\u0144skiego: Serbo\u0142u\u017cyczanin Jan Arno\u0161t Smoler oraz jego rodzina spokrewniona z innymi dzia\u0142aczami narodowymi m\u0142odszego pokolenia.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b w Budziszynie procent ludno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej jest niewielki, ale tu koncentruje si\u0119 \u017cycie polityczne i kulturalne Serbo\u0142u\u017cyczan. Chodzi\u0142em \u015bladami s\u0142owia\u0144skiej obecno\u015bci. Wst\u0105pi\u0142em m.in. do Domu Serbskiego, gdzie mieszcz\u0105 si\u0119 narodowe instytucje serbo\u0142u\u017cyckie (w tym zwi\u0105zek Serb\u00f3w \u0141u\u017cyckich Domowina). Jak zawsze zajrza\u0142em na rynek, do katedry budziszy\u0144skiej \u015bw. Piotra, nast\u0119pnie do siedziby kapitu\u0142y. Natomiast nieco bli\u017cej zamku budziszy\u0144skiego (Ortenburg) odwiedzi\u0142em s\u0142ynn\u0105 katolick\u0105 serbo\u0142u\u017cyck\u0105 nekropoli\u0119 narodow\u0105 na terenie ruin \u015bredniowiecznego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja.<\/p>\n\n\n\n

Odszuka\u0142em te\u017c relief w\u0119gierskiego kr\u00f3la Macieja Korwina na zamkowej wie\u017cy bramnej a nieopodal odnalaz\u0142em tablic\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Zygmuntowi Jagiello\u0144czykowi, kt\u00f3ry zanim w 1507 roku zosta\u0142 polskim kr\u00f3lem, by\u0142 kr\u00f3tko margrabi\u0105 \u0142u\u017cyckim. Niedaleko te\u017c znajduje si\u0119 \u015bwie\u017cej daty pomnik po\u015bwi\u0119cony rocznicy pokoju budziszy\u0144skiego z 1018 roku. Warto zwiedzi\u0107 Budziszyn \u2013 to pi\u0119kne miasto!<\/p>\n\n\n\n

Na Ortenburgu, w budziszy\u0144skim Serbskim Muzeje, gdzie by\u0142em nieraz, d\u0142ugo rozmawia\u0142em z dyrektor muzeum pani\u0105 Krystyn\u0105 Bogusz, pochodz\u0105c\u0105 z Chr\u00f3\u015bcic (Crostwitz\/Chr\u00f3s\u0107icy), z bodaj\u017ce najbardziej obecnie serbo\u0142u\u017cyckiej miejscowo\u015bci na katolickich \u0141u\u017cycach. W Chr\u00f3\u015bcicach odwiedzi\u0142em ko\u015bci\u00f3\u0142, cmentarz parafialny, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochowanych to Serbo\u0142u\u017cyczanie, a na wzg\u00f3rzu nad rzeczk\u0105 Satkul\u0105 (mo\u017ce te\u017c dawne grodziszcze) dwa pomniki po\u015bwi\u0119cone polskim \u017co\u0142nierzom poleg\u0142ym w kwietniu 1945 roku.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie jak w Chr\u00f3\u015bcicach, tak i w Worklecach (R\u00e4ckelwitz), Wotrowie, Radworju (Radibor) i Njebjel\u0107icach (Nebelsch\u00fctz), tj. w parafiach katolickich \u0141u\u017cyc, m\u00f3wi si\u0119 jeszcze publicznie w j\u0119zyku s\u0142owia\u0144skim. O charakterze tych miejscowo\u015bci \u015bwiadcz\u0105 te\u017c nagrobki na miejscowych cmentarzach. Niestety ju\u017c rzadko s\u0142yszy si\u0119 s\u0142owia\u0144sk\u0105 mow\u0119 w Serbskich Pazlicach (Wendischbaselitz) czy w Pan\u0107icach-Kukowie (Panschwitz-Kuckau). Przemawiaj\u0105 nagrobki\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Miklaws<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ta ostatnia gmina to miejscowo\u015b\u0107 pielgrzymkowa i siedziba klasztoru cysterek (Marienstern\/ Marijina hw\u011bzda). Na pobliskich klasztornych b\u0142oniach w kwietniu 1945 roku niemieccy hitlerowcy w bestialski spos\u00f3b wymordowali setki rannych polskich \u017co\u0142nierzy. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce to dzi\u0119ki temu klasztorowi, gdzie przez dziesi\u0105tki lat opatkami by\u0142y Czeszki ze znamienitych rod\u00f3w, w tym z kr\u00f3lewskich Przemy\u015blid\u00f3w \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d poddanych katolicyzm i przetrwa\u0142 \u017cywio\u0142 s\u0142owia\u0144ski. St\u0105d te\u017c pochodzi najbardziej znany wsp\u00f3\u0142czesny polityk \u0142u\u017cycki, katolik, Stanislaw Tillich, wieloletni minister, a w latach 2008-2017 premier Saksonii. Jedyny Serbo\u0142u\u017cyczanin, kt\u00f3ry tak wysoko zaszed\u0142 w polityce niemieckiej.<\/p>\n\n\n\n

Niejako w \u015brodku katolickich parafii \u0142u\u017cyckich znajduj\u0105 si\u0119 dwa wa\u017cne, niemal symboliczne obiekty. O\u015brodek edukacji \u015bw. Benona, na terenie pa\u0142acu i budynk\u00f3w podworskich w Smoch\u0107icy (Schmochtitz) oraz przejmuj\u0105cy pomnik Roku \u015awi\u0119tego na (nomen omen) wzg\u00f3rzu Str\u00f3\u017ea, wybudowany w 2000 roku przez Serbo\u0142u\u017cyczan w podzi\u0119ce za chrystianizacj\u0119 tej ziemi przez aposto\u0142\u00f3w S\u0142owian, \u015bwi\u0119tych Cyryla i Metodego. Autorem uk\u0142adu rze\u017ab i monumentu jest polski artysta-rze\u017abiarz z Lublina, Dobros\u0142aw Bagi\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pomnik \u015bw. Cyryla i Metodego<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W sumie musz\u0119 doda\u0107, \u017ce pod\u0105\u017caj\u0105c drog\u0105 \u015bw. Jakuba odwiedzi\u0142em g\u0142\u00f3wnie katolickie \u0141u\u017cyce. To ta mniejsza terytorialnie cz\u0119\u015b\u0107 \u0141u\u017cyc. Ale w tych dziewi\u0119ciu parafiach Serbo\u0142u\u017cyczanie dzi\u0119ki wierze i tradycji trzymaj\u0105 si\u0119 jeszcze mocno. Tu nie przeszkadzaj\u0105 krzy\u017ce przydro\u017cne przy drodze publicznej. Znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na posesjach prywatnych przed domami. Towarzysz\u0105 im pieczo\u0142owicie odrestaurowane napisy w j\u0119zyku serbo\u0142u\u017cyckim. W Radworju pozostawiono kamienny krzy\u017c na budynku, gdzie mie\u015bci si\u0119 siedziba samorz\u0105du gminnego.<\/p>\n\n\n\n

W mojej pielgrzymce, podczas kt\u00f3rej nawiedzi\u0142em kilkana\u015bcie ko\u015bcio\u0142\u00f3w (r\u00f3wnie\u017c ewangelickich), dotar\u0142em na zachodni skraj serbo\u0142u\u017cyckiego obszaru etnicznego \u2013 do Kamie\u0144ca. W Kamjenc\/ Kamenz mieszka niewielu przedstawicieli pierwotnej ludno\u015bci s\u0142owia\u0144skiej. Miasto jest dwuwyznaniowe, ale wyj\u0105tkowo propolskie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji turystycznych podawana jest r\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku polskim, co by\u0142o dla mnie niespodziank\u0105. Spotka\u0142em si\u0119 z mi\u0142ym przyj\u0119ciem r\u00f3wnie\u017c ze strony ludno\u015bci niemieckiej. Z uznaniem chc\u0119 odnotowa\u0107 postaw\u0119 pani Moniki, rodowitej Niemki, kt\u00f3ra rozmawia\u0142a ze mn\u0105 \u0142aman\u0105 polszczyzn\u0105 i doskonale zna\u0142a j\u0119zyk g\u00f3rno\u0142u\u017cycki. M\u00f3wi\u0142a po niemiecku tylko w\u00f3wczas, gdy o to poprosi\u0142em, bo nie rozumia\u0142em kontekstu. Modlitw\u0119 pielgrzymi\u0105 odm\u00f3wi\u0142a dla mnie po g\u00f3rno\u0142u\u017cycku. Sporo ciekawostek \u0142u\u017cyckich przekaza\u0142em dw\u00f3m parom niemieckich pielgrzym\u00f3w z Drezna i Monachium.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Klasztor Marienstern<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie pewna anegdota. W trakcie wykonywania w Worklecach zdj\u0119cia tablicy domu rodzinnego dzia\u0142acza narodowego, proboszcza Micha\u0142a Hornika, zaczepi\u0142 mnie m\u0142ody Serbo\u0142u\u017cyczanin i oczywi\u015bcie po g\u00f3rno\u0142u\u017cycku pr\u00f3bowa\u0142 wyja\u015bni\u0107 kim by\u0142 Hornik. Ja odpowiada\u0142em po polsku. Gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jestem jakubowym pielgrzymem z Polski i nale\u017c\u0119 do Towarzystwa Polsko-Serbo\u0142u\u017cyckiego we Wroc\u0142awiu, oddali\u0142 si\u0119 na chwil\u0119, by wyj\u0105\u0107 z baga\u017cnika skody puszk\u0119 piwa. Podarowa\u0142 mi j\u0105. S\u0105dzi\u0142em, \u017ce to piwo niemieckie lub czeskie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Tyskie dystrybuowane przez firm\u0119 niemieck\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zaskoczony tym dowiedzia\u0142em si\u0119 przy okazji, \u017ce pije tylko polskie piwo bo\u2026 lepsze. Serbo\u0142u\u017cyczanin doda\u0142: Nie pij\u0119 niemieckiego piwa, aby si\u0119 nie niemczy\u0107, wol\u0119 polskie. C\u00f3\u017c, jak w tytule: Rjana \u0141u\u017eica, sprawna, p\u0159e\u0107elna\u2026<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tytu\u0142 powy\u017cszy jest polskim t\u0142umaczeniem pierwszego wersu hymnu narodowego Serbo\u0142u\u017cyczan, najmniejszego narodu s\u0142owia\u0144skiego, kt\u00f3rego etniczne terytorium znajduje si\u0119 w Saksonii i Brandenburgii, czyli ca\u0142kowicie w granicach Niemiec. Jeden nar\u00f3d, kt\u00f3ry u\u017cywa dw\u00f3ch j\u0119zyk\u00f3w \u2013 g\u00f3rno\u0142u\u017cyckiego i dolno\u0142u\u017cyckiego. Tym razem wybra\u0142em si\u0119 na mi\u0142e mi \u0141u\u017cyce p\u0105tniczym szlakiem \u015bw. Jakuba (camino). Przekroczy\u0142em Nys\u0119 na staromiejskim mo\u015bcie… Czytaj dalej Pi\u0119kne \u0141u\u017cyce, sprawiedliwe, przyjazne!<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":2271,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[362],"tags":[],"class_list":["post-2270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-41","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2270"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2276,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2270\/revisions\/2276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}