Inwektywy, dawne zas\u0142ugi i szermowanie wdzi\u0119kiem osobistym musz\u0105 ust\u0105pi\u0107 miejsca kompetencjom \u2013 z Jadwig\u0105 Staniszkis, socjologiem i analitykiem instytucji, rozmawia Waldemar \u017byszkiewicz<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Obraz sfery publicznej w Polsce jest silnie spersonalizowany. Bardziej pasjonujemy si\u0119 lud\u017ami ni\u017c instytucjami. Dlaczego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nasza tradycja intelektualna znacz\u0105co odr\u00f3\u017cnia nas od Europy zachodniej. Niew\u0105tpliwie nacisk, jaki k\u0142adziemy na godno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107, wynika ze szczeg\u00f3lnej pozycji my\u015bli \u015bw. Tomasza z Akwinu. Ale nie przeszli\u015bmy przez do\u015bwiadczenie poznawcze, kt\u00f3re pozwala doceni\u0107 autonomi\u0119 \u015bwiata form, ani przez do\u015bwiadczenie wolno\u015bci, le\u017c\u0105ce u podstaw anglosaskiego liberalizmu.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Spr\u00f3bujmy jednak spojrze\u0107 na dwudziestolecie 1989\u20132009 w kategoriach zmiany instytucjonalnej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Transformacji ustrojowej, czyli przej\u015bcia od PRL do suwerennej Polski nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w minionym dwudziestoleciu. Dyskretne procesy \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce komunizm dobiega kresu, zacz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c w pierwszej po\u0142owie lat 80. Natomiast zlikwidowanie masy krytycznej komunizmu nast\u0105pi\u0142o dopiero w roku 1991, po kl\u0119sce puczu Janajewa, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142 ten proces odwr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Mazowiecki ju\u017c od dw\u00f3ch lat by\u0142 premierem, Wa\u0142\u0119sa od roku prezydentem\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 \u2026 jednak dopiero wtedy straci\u0142y sw\u0105 aktualno\u015b\u0107 s\u0142owa: \u201eoddajemy firm\u0119, ale zachowujemy wi\u0119kszo\u015b\u0107 akcji\u201d, kt\u00f3re genera\u0142 Jaruzelski skierowa\u0142 do Ericha Honeckera w roku 1989. Bo je\u015bli nawet wszelkie personalne powi\u0105zania oraz interesy, kt\u00f3re Sowieci pozostawili w Polsce, nadal trwa\u0142y, to znikn\u0119\u0142a zawiaduj\u0105ca nimi z Moskwy centrala. A szef KGB Kriuczkow, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z patron\u00f3w naszego okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u i bra\u0142 udzia\u0142 w formowaniu tych pierwszych pokomunistycznych rz\u0105d\u00f3w w krajach Europy \u015arodkowej, wtedy ju\u017c sam siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu w Lefortowie.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Za twierdzenie, \u017ce transformacj\u0119 ustrojow\u0105 prowadzono wed\u0142ug scenariusza i pod kontrol\u0105 s\u0142u\u017cb specjalnych Kremla, bardzo Pani\u0105 kiedy\u015b krytykowano.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 R\u00f3wnie wa\u017cny dla wyt\u0142umaczenia dynamiki tych proces\u00f3w jest czynnik geopolityczny, czyli gor\u0105ca ko\u0144c\u00f3wka zimnej wojny. Przygotowany w sztabie generalnym marsza\u0142ka Ogarkowa scenariusz uderzenia si\u0142ami konwencjonalnymi na Niemcy, Dani\u0119 i Holandi\u0119, jako podstawy do p\u00f3\u017aniejszych negocjacji, spowodowa\u0142 polaryzacj\u0119 elit politycznych w Moskwie. Po \u015bmierci Bre\u017cniewa zacz\u0119to rozwa\u017ca\u0107 r\u00f3\u017cne warianty politycznych gest\u00f3w. I podj\u0119to decyzj\u0119 o militarnym wycofaniu si\u0119 z rejonu Europy \u015arodkowej, co w roku 1985, w 30. rocznic\u0119 neutralizacji Austrii zasygnalizowa\u0142 minister Gromyko.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Czy odst\u0105pienie od rozwi\u0105za\u0144 militarnych oznacza\u0142o rezygnacj\u0119 z imperialnych ambicji Zwi\u0105zku Sowieckiego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Komuni\u015bci sowieccy nie mieli takich zamiar\u00f3w. Liczyli raczej na to, \u017ce zwini\u0119cie imperium zewn\u0119trznego wzmocni metropoli\u0119, a zachowana sie\u0107 wp\u0142yw\u00f3w pozwoli efektywnie sterowa\u0107 rozwojem zale\u017cnym dawnych pa\u0144stw satelickich. Chciano natomiast zmieni\u0107 dotychczasowy, kryzysogenny spos\u00f3b gospodarowania.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Trzecia droga zamiast komunizmu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nie, przecie\u017c polityk\u0119 na Kremlu uprawiaj\u0105 profesjonali\u015bci. Ju\u017c od pocz\u0105tku lat 80. analizowano wi\u0119c, jak m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 kapitalizm po komunizmie. I nie robili tego dysydenci, tylko m. in. profesor W\u0142adimir Dawydow, z sowieckiej akademii nauk, specjalista od kraj\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej, kt\u00f3ry opisa\u0142 hipotetyczny model takiego przej\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Do jakich doszed\u0142 wniosk\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Zapowiada\u0142 polityczn\u0105, odg\u00f3rn\u0105 metod\u0119 tworzenia klasy kapitalist\u00f3w. Przewidzia\u0142 maksymalne skr\u00f3cenie fazy wolnej konkurencji i szybkie wprowadzenie kapita\u0142u zorganizowanego. Radzi\u0142 komunistycznej nomenklaturze opanowanie struktur finansowych dla zachowania skutecznej kontroli nad krajem w warunkach rynkowych.<\/p>\n\n\n\n \u2013 To brzmi ca\u0142kiem swojsko.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Tworzenie bank\u00f3w komercyjnych za Rakowskiego przygotowywa\u0142o instytucjonalny grunt pod zmian\u0119, a tzw. kapitalizm polityczny, by\u0142 w istocie realizacj\u0105 tego scenariusza. W tym samym mniej wi\u0119cej czasie, podobne zmiany zachodzi\u0142y w innych krajach Paktu Warszawskiego, r\u00f3wnie\u017c tam, gdzie nie by\u0142o ani \u015brodowisk opozycyjnych, ani zjawisk oddolnego, spo\u0142ecznego buntu przeciwko komunizmowi. Czym to wyt\u0142umaczy\u0107, je\u015bli nie stworzon\u0105 w Moskwie wizj\u0105 zorganizowanego przej\u015bcia do fazy kapitalizmu?<\/p>\n\n\n\n \u2013 Ale Zwi\u0105zek Sowiecki si\u0119 rozpad\u0142\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 \u2026 bo rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 bardziej wymagaj\u0105ca i wszystko posz\u0142o inaczej ni\u017c zaplanowano. Dlatego latem 1991 dosz\u0142o w Moskwie do puczu, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 jednak odwr\u00f3ci\u0107 biegu wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Powr\u00f3\u0107my do naszych przemian.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Kapitalizm polityczny zacz\u0105\u0142 si\u0119 w po\u0142owie lat 80. i do pewnego stopnia odegra\u0142 pozytywn\u0105 rol\u0119, tworz\u0105c ekonomiczny interes i zmniejszaj\u0105c op\u00f3r przed zmian\u0105 w szeregach aparatu komunistycznego, zw\u0142aszcza w \u015brodowisku s\u0142u\u017cb specjalnych. Zdecydowanie jednak przewa\u017caj\u0105 zwi\u0105zane z nim negatywy, w tym deformacja procesu przechodzenia do gospodarki rynkowej. Beneficjenci kapitalizmu politycznego, niezainteresowani przecie\u017c uzdrawianiem czy porz\u0105dkowaniem gospodarki jako ca\u0142o\u015bci, wy\u0142uskiwali z gospodarki pa\u0144stwowej najbardziej op\u0142acalne elementy, nie przejmuj\u0105c si\u0119 bankructwem innych jej segment\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Odczuli\u015bmy to na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Tak, bo gdzie si\u0119 tylko da\u0142o, przejmowano zyski, a koszty przerzucano na pa\u0144stwo. W po\u0142owie lat 90. zasoby z czas\u00f3w PRL, zacz\u0119\u0142y si\u0119 wyczerpywa\u0107. Zgromadzone w ten spos\u00f3b \u015brodki okaza\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce dla opanowania instytucji systemu finansowego, takich jak banki czy firmy ubezpieczeniowe. W dodatku, pierwotn\u0105 akumulacj\u0119 kapita\u0142u utrudni\u0142y niekorzystne warunki traktatu przedakcesyjnego, wynegocjowane przez rz\u0105dy Bieleckiego i Suchockiej, bez dba\u0142o\u015bci o dopasowanie instytucji finansowych do wczesnego stadium tworz\u0105cego si\u0119 dopiero kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Mo\u017ce nie by\u0142o szans na lepsz\u0105 ofert\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Wystarczy por\u00f3wna\u0107 warunki, jakie za\u0142atwi\u0142 kanclerz Kohl dla land\u00f3w z teren\u00f3w by\u0142ej NRD, skutecznie wykorzystuj\u0105c argumentacj\u0119 o zdeformowaniu tamtej gospodarki przez komunizm. Stworzy\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustawienia relacji mi\u0119dzy pa\u0144stwem a gospodark\u0105, na wz\u00f3r tych, jakie stosowa\u0142y u siebie w okresie powojennej odbudowy z lat 50. W\u0142ochy, Niemcy czy Francja.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Jakie to rozwi\u0105zania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Bardzo tradycyjne. Np. specjalne banki rozwojowe, prowadzenie polityki przemys\u0142owej czy tworzenie powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy du\u017cymi i ma\u0142ymi firmami, co zrobiono w\u0142a\u015bnie w Niemczech. Przyj\u0119cie skrajnie trudnych warunk\u00f3w stowarzyszenia to jeden z grzech\u00f3w naszej transformacji. W pierwszej po\u0142owie lat 90. ujawni\u0142y si\u0119 te\u017c koszty zmiany kierunku uzale\u017cnienia. Wyszli\u015bmy z narzuconej politycznie zale\u017cno\u015bci od imperium sowieckiego, gdzie sama struktura gospodarek pa\u0144stw satelickich by\u0142a ju\u017c swoistym narz\u0119dziem ich kontroli. Nam np. narzucono na wielk\u0105 skal\u0119 hutnictwo, mimo \u017ce nie mamy dostatecznych zasob\u00f3w rudy. Zerwanie dotychczasowych powi\u0105za\u0144 skutkowa\u0142o wi\u0119c zamykaniem wielu zak\u0142ad\u00f3w pracy i wzrostem bezrobocia.<\/p>\n\n\n\n \u2013 A nowe formy zale\u017cno\u015bci? Co by\u0142o ich przyczyn\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Po roku 1989 podj\u0119to decyzj\u0119 o pe\u0142nym otwarciunza kapita\u0142 globalny, co w po\u0142\u0105czeniu z wewn\u0119trzn\u0105 wymienialno\u015bci\u0105 z\u0142otego uzale\u017cni\u0142o nas od importu. Zreszt\u0105 radykalno\u015b\u0107 tego otwarcia stanowi\u0142a element warunk\u00f3w stowarzyszeniowych. Natomiast nowy typ uzale\u017cnienia bra\u0142 si\u0119 st\u0105d, \u017ce nasz udzia\u0142 w mi\u0119dzynarodowych \u0142a\u0144cuchach produkcyjnych zwykle sprowadza\u0142 si\u0119 do monta\u017cu gotowych cz\u0119\u015bci, przy maksymalnym ograniczeniu kooperacji na terenie kraju.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Wszystko kosztuje, transgraniczny podzia\u0142 pracy te\u017c.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Ale jego skutki s\u0105 gro\u017ane. W Polsce bardzo spad\u0142a liczba o\u015brodk\u00f3w rozwojowych, co \u2013 jak wida\u0107 dzisiaj \u2013 zdeformowa\u0142o nasz system edukacyjny. Uczelnie, skazane na zdobywanie \u015brodk\u00f3w, zacz\u0119\u0142y mno\u017cy\u0107 us\u0142ugi edukacyjne, a minimalizowa\u0107 badania. Wzros\u0142a liczba absolwent\u00f3w studi\u00f3w zaocznych, podyplomowych, nieraz o miernym poziomie nauczania. Z kolei ci dobrze wykszta\u0142ceni cz\u0119sto musz\u0105 emigrowa\u0107, bo nasza gospodarka prawie nie potrzebuje wyspecjalizowanych us\u0142ug eksperckich.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Potwierdzaj\u0105 to obserwacje z tzw. bliskiego planu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nie tylko. Z danych GUS wynika, \u017ce w minionym dwudziestoleciu wzros\u0142a liczba robotnik\u00f3w niewykwalifikowanych i majstr\u00f3w, zmala\u0142a natomiast liczba robotnik\u00f3w wykwalifikowanych oraz in\u017cynier\u00f3w. To jeden ze skutk\u00f3w rozwoju zale\u017cnego.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Na czym polega\u0142 kapitalizm sektora publicznego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Ten model pojawi\u0142 si\u0119 po roku 1995, gdy w ramach komercjalizacji zada\u0144 pa\u0144stwa zacz\u0119to ich realizacj\u0119 poprzez rynek i dzia\u0142aj\u0105ce na nim wyspecjalizowane agencje czy fundusze. Reformy rz\u0105du AWS posz\u0142y r\u00f3wnie\u017c w t\u0119 stron\u0119. W powiatach i wojew\u00f3dztwach, wok\u00f3\u0142 zwi\u0105zanych z tym struktur, wytworzy\u0142 si\u0119 wianuszek klientelistycznej redystrybucji, czyli w\u0142a\u015bciwie to, co lider Prawa i Sprawiedliwo\u015bci nazwa\u0142 kiedy\u015b uk\u0142adem.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Rozbijanie uk\u0142adu zako\u0144czy\u0142o si\u0119 wiadomym skutkiem. Czy to znaczy, \u017ce nic nam si\u0119 w tym dwudziestoleciu nie uda\u0142o?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Na szcz\u0119\u015bcie, spo\u0142ecze\u0144stwo okaza\u0142o znacznie wi\u0119ksz\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 od rz\u0105dz\u0105cych. Nasi wsp\u00f3\u0142ziomkowie, kt\u00f3rzy poczuli si\u0119 opuszczeni przez pa\u0144stwo, zacz\u0119li na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 odkrywa\u0107 i realizowa\u0107 skuteczne strategie przetrwania. Zacz\u0119li inwestowa\u0107 w siebie, st\u0105d ten boom edukacyjny. Nauczyli si\u0119 podejmowa\u0107 ryzyko, masowo wyje\u017cd\u017caj\u0105c w poszukiwaniu pracy, kt\u00f3rej zabrak\u0142o dla nich w kraju. Dzi\u015b w Irlandii pracuje 200 tys. naszych rodak\u00f3w, przede wszystkim m\u0142odych, dobrze wykszta\u0142conych ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 dla Polski wizyt\u00f3wk\u0105 najlepsz\u0105 z mo\u017cliwych.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Za taki werdykt politycy znowu si\u0119 na Pani\u0105 obra\u017c\u0105…<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Obecny kryzys, pot\u0119guj\u0105cy skutki b\u0142\u0119d\u00f3w pope\u0142nionych przez naszych polityk\u00f3w w minionym dwudziestoleciu, b\u0119dzie sprzyja\u0142 oddolnej presji na wymian\u0119 elit. Jest tylu nowocze\u015bnie my\u015bl\u0105cych o podejmowaniu decyzji czy zarz\u0105dzaniu ryzykiem, obytych w \u015bwiecie m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy nie wyjechali, pracuj\u0105 w du\u017cych korporacjach i zale\u017cy im na interesie Polski. Ale w szeregach naszej nastawionej na d\u0142ugie trwanie klasy politycznej nie ma dla nich miejsca.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Zmiana pokoleniowa w\u015br\u00f3d elit by\u0142aby bardzo wskazana, ale o losie pretendent\u00f3w do w\u0142adzy decyduj\u0105 dzi\u015b media. Tymczasem z ich rzetelno\u015bci\u0105 czy bezstronno\u015bci\u0105 jest w Polsce raczej kiepsko.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Demokracja medialna premiuje pewien typ sprawno\u015bci, kt\u00f3ry niekoniecznie jest znakiem przydatnych kwalifikacji, bo przed kamer\u0105 liczy si\u0119 estetyka, spos\u00f3b bycia, pewien typ energii. Ale media s\u0105 te\u017c biznesem, nie omija ich kryzys, st\u0105d nadzieja, \u017ce zmieni\u0105 sw\u00f3j dotychczasowy styl dzia\u0142ania, \u017ce wreszcie zaczn\u0105 sprzyja\u0107 naprawie \u2013 polskiej sceny politycznej, bo szermowanie wdzi\u0119kiem osobistym, odwo\u0142ywanie si\u0119 do zas\u0142ug z przesz\u0142o\u015bci czy stosowanie inwektyw musz\u0105 wreszcie ust\u0105pi\u0107 rzeczywistym kompetencjom i poczuciu odpowiedzialno\u015bci za kraj.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Kryzys nas nie oszcz\u0119dzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Banki, u nas w wi\u0119kszo\u015bci zagraniczne, pr\u00f3buj\u0105 \u015bci\u0105ga\u0107 fundusze do centrali. Spadaj\u0105 inwestycje, trudno o kredyt, zmniejsza si\u0119 handel. Na p\u00f3\u0142peryferiach, do jakich si\u0119 zaliczamy, ogranicza si\u0119 produkcj\u0119 przemys\u0142ow\u0105. Wyra\u017anie ju\u017c wida\u0107 zwijanie si\u0119 globalizacji, powr\u00f3t kapita\u0142u do metropolii. S\u0105dz\u0119, \u017ce kryzys zostanie wykorzystany do modernizacji kapitalizmu. Zach\u00f3d i USA wycofaj\u0105 si\u0119 z Azji, klasa \u015brednia zostanie zmuszona do obni\u017cenia poziomu konsumpcji, ale kapitalizm dokona kolejnego skoku instytucjonalnego i technologicznego.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Co b\u0119dzie z Polsk\u0105 w Europie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Nasi politycy, zw\u0142aszcza prezydent Kaczy\u0144ski, stoj\u0105 przed wielkimi wyzwaniami. Im szybciej uznaj\u0105, \u017ce traktat lizbo\u0144ski jest niezb\u0119dny, bo zapewnia wielkiej Unii sterowno\u015b\u0107, wzmacniaj\u0105c jednocze\u015bnie rol\u0119 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich oraz poszanowanie ich odmienno\u015bci, tym lepiej dla naszej pozycji w UE. I wi\u0119ksze szanse na wsp\u00f3ln\u0105 obron\u0119 przed skutkami kryzysu. Bez traktatu grozi nam powr\u00f3t do modelu dw\u00f3ch pr\u0119dko\u015bci, czyli znalezienie si\u0119 w unijnej strefie buforowej, ze znacznie ni\u017cszym statusem ni\u017c obecnie.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Ile zwyk\u0142ej ludzkiej solidarno\u015bci by\u0142o w dwudziestoleciu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 To, co wy\u0142oni\u0142o si\u0119 z procesu transformacji, by\u0142o radykalnie odmienne od szlachetnej, ale utopijnej wizji solidarno\u015bciowej z lat 80-81. Zamiast moralnego \u0142adu w gospodarce oraz pa\u0144stwa, kt\u00f3re mia\u0142o sprzyja\u0107 realizacji szczytnych idea\u0142\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105c wszystkim awans intelektualno-kulturowy \u2013 mamy s\u0142aby organizm pa\u0144stwowy, w kt\u00f3rym nominalni zwyci\u0119zcy stali si\u0119 ofiarami zainicjowanych przez siebie zmian. Je\u015bli pa\u0144stwo nam m\u00f3wi: rad\u017a sobie, jak potrafisz, trzeba dzia\u0142a\u0107 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, troszczy\u0107 si\u0119 o rodzin\u0119, ewentualnie pom\u00f3c koledze czy s\u0105siadowi\u2026 Mimo to zwykli pracownicy nieraz wykazywali wi\u0119cej troski o dobro wsp\u00f3lne (np. o przedsi\u0119biorstwo) ni\u017c rz\u0105dz\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n \u2013 A rola zwi\u0105zku w tym trudnym okresie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 Solidarno\u015b\u0107 mocno ewoluowa\u0142a. Naprz\u00f3d przyj\u0119\u0142a niewdzi\u0119czn\u0105 rol\u0119 parasola dla rz\u0105du Mazowieckiego. U\u0142atwi\u0142o to przeprowadzenie reform, ale by\u0142o dotkliwe dla ludzi. Polityzacja zwi\u0105zku z czas\u00f3w AWS, wbrew \u017cywionym wtedy nadziejom, nie pozwoli\u0142a odrobi\u0107 poniesionych strat. Potem by\u0142 okres demobilizacji, wycofywania si\u0119, utraty cz\u0142onk\u00f3w. Ale teraz Solidarno\u015b\u0107 okrzep\u0142a i odzyskuje wigor, a przewodnicz\u0105cy \u015aniadek, tak to oceniam, w pe\u0142ni u\u015bwiadamia sobie powag\u0119 sytuacji, w jakiej znalaz\u0142 si\u0119 nasz kraj. I daje temu wyraz.<\/p>\n\n\n\n \u2013 Za to Lech Wa\u0142\u0119sa ma chyba problemy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u2013 \u015awiadczy o tym cho\u0107by jego udzia\u0142 w eurokampanii Libertasu, bardzo \u017ale przyj\u0119ty w ojczy\u017anie Ganleya, gdzie wcze\u015bniej Wa\u0142\u0119sa cieszy\u0142 si\u0119 spor\u0105 sympati\u0105. Chluby nie przynosi mu te\u017c presja na premiera Tuska w sprawie prezesa IPN czy miejsca obchod\u00f3w czerwcowej rocznicy. Wa\u0142\u0119sa przez lata powtarza\u0142 \u201eSolidarno\u015b\u0107 to ja\u201d i zdaje si\u0119, \u017ce sam w to uwierzy\u0142. Ale prezydentem by\u0142 marnym, podobno chcia\u0142 nawet wysy\u0142a\u0107 telegram gratulacyjny do Janajewa. To, co w Solidarno\u015bci najcenniejsze, nie dotyczy dzi\u015b Lecha Wa\u0142\u0119sy.<\/p>\n\n\n\n Pierwodruk: \u201eTygodnik Solidarno\u015b\u0107\u201d nr 21, z 22 maja 2009.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Inwektywy, dawne zas\u0142ugi i szermowanie wdzi\u0119kiem osobistym musz\u0105 ust\u0105pi\u0107 miejsca kompetencjom \u2013 z Jadwig\u0105 Staniszkis, socjologiem i analitykiem instytucji, rozmawia Waldemar \u017byszkiewicz \u2013 Obraz sfery publicznej w Polsce jest silnie spersonalizowany. Bardziej pasjonujemy si\u0119 lud\u017ami ni\u017c instytucjami. Dlaczego? \u2013 Nasza tradycja intelektualna znacz\u0105co odr\u00f3\u017cnia nas od Europy zachodniej. Niew\u0105tpliwie nacisk, jaki k\u0142adziemy na godno\u015b\u0107 i… Czytaj dalej Zaradniejsi od elit<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":2151,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[360],"tags":[],"class_list":["post-2150","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-39","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2150"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2152,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2150\/revisions\/2152"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}