Pok\u0142osiem wydarze\u0144 z czerwca 1956 roku w Poznaniu by\u0142 protest, do kt\u00f3rego dosz\u0142o miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej w Nadodrza\u0144skich Zak\u0142adach Przemys\u0142u Organicznego \u201eRokita\u201d w Brzegu Dolnym. Jego powodem by\u0142o niewyp\u0142acenie pracownikom produkcyjnym kwartalnej premii. Dyrekcja t\u0142umaczy\u0142a decyzj\u0119 niewykonaniem planu produkcji przez pracownik\u00f3w zak\u0142adu.<\/p>\n\n\n\n
Narzucanie plan\u00f3w produkcyjnych w \u201eRokicie\u201d na prze\u0142omie lat 40. i 50. nie sz\u0142o w parze z mo\u017cliwo\u015bciami technologicznymi fabryki. Z powodu zam\u00f3wie\u0144 dla wojska \u201eRokita\u201d by\u0142a traktowana jako zak\u0142ad strategiczny. W zwi\u0105zku z tym ka\u017cda akcja protestacyjna w czasach stalinowskich mog\u0142a zosta\u0107 uznana za sabota\u017c, a to grozi\u0142o nawet kar\u0105 \u015bmierci. Nad zak\u0142adami chemicznymi w Brzegu Dolnym czuwa\u0142 wo\u0142owski Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. Na terenie fabryki dzia\u0142a\u0142 Referat Ochrony, kt\u00f3ry dysponowa\u0142 imiennymi wykazami wszystkich pracownik\u00f3w. Pracownicy mieli swoje teczki osobowe, w kt\u00f3rych UB gromadzi\u0142o wszelkie informacje, o ich stanie cywilnym, kontaktach rodzinnych, pochodzeniu, przynale\u017cno\u015bci organizacyjnej czy partyjnej. Na terenie zak\u0142ad\u00f3w UB zorganizowa\u0142a sie\u0107 informator\u00f3w, kt\u00f3rzy w swoich raportach informowali Urz\u0105d o nastrojach panuj\u0105cych w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w, by \u201ewy\u0142apa\u0107 antysocjalistyczne elementy\u201d. Na przyk\u0142ad w czerwcu 1949 roku informowano o podejrzeniach wyst\u0119powania na terenie \u201eRokity\u201d du\u017cego skupiska \u201ewrogiego elementu antysocjalistycznego\u201d, kt\u00f3re \u201erozsiewa plotki o buncie w Zwi\u0105zku Radzieckim i rzekomym przej\u015bciu do lasu marsza\u0142k\u00f3w Koniewa i \u017bukowa\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W 1950 roku w ramach reorganizacji UB, wyodr\u0119bniono osobny Referat Ochronny Zak\u0142ad\u00f3w Chemicznych \u201eRokita\u201d. Etatowymi pracownikami byli: Witold Stachowiak, Jan Mamak, W\u0142adys\u0142aw Pyzik, Stanis\u0142aw Korycki, Antoni Milczy\u0144ski, Tadeusz Kurek, Jan Ozga. Ponadto UB rozbudowa\u0142 sie\u0107 dodatkowych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na terenie \u201eRokity\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug materia\u0142\u00f3w IPN, w 1954 roku UB posiada\u0142 30 informator\u00f3w, 2 rezydent\u00f3w i 2 agent\u00f3w. To po donosach informator\u00f3w w maju 1951 roku UB w Wo\u0142owie wytypowa\u0142 66 pracownik\u00f3w \u201eRokity\u201d jako \u201eelementy wrogie wobec powojennej rzeczywisto\u015bci\u201d. Podstaw\u0119 do klasyfikacji stanowi\u0142a ich przesz\u0142o\u015b\u0107: \u201e2 osoby nale\u017ca\u0142y przed wojn\u0105 do BBWR, 30 os\u00f3b by\u0142o w armii Andersa, 2 osoby s\u0142u\u017cy\u0142y w policji granatowej, 29 os\u00f3b by\u0142o w AK, 1 osoba by\u0142a w NSZ, a jeden by\u0142 nawet oficerem niemieckim podczas wojny\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 dokumentacj\u0119 ewidencyjn\u0105 i obserwacyjn\u0105 prowadzono wobec ca\u0142ego kierownictwa zak\u0142ad\u00f3w. Dotyczy\u0142o to szczeg\u00f3lnie tych os\u00f3b, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z zagranicznymi specjalistami. W 1951 roku wszcz\u0119to dochodzenie wobec jednego z kierownik\u00f3w, kt\u00f3ry mia\u0142 jakoby \u201ecelowo utrudnia\u0107 prac\u0119 w\u0119gierskim doradcom\u201d. Ze szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0105 obserwowano tych pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy po wojnie przyjechali z Francji w ramach akcji repatriacyjnej. Traktowano ich jako \u201eelement niepewny\u201d. Dotyczy\u0142o to tak\u017ce tych, kt\u00f3rzy we Francji byli zwi\u0105zani z francuskim ruchem komunistycznym, b\u0105d\u017a kt\u00f3rzy ruch ten wspierali.<\/p>\n\n\n\n
Do 1956 roku \u201eRokita\u201d by\u0142a pilnowana przez kompani\u0119 \u017co\u0142nierzy Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego, stacjonuj\u0105c\u0105 w Brzegu Dolnym. KBW chroni\u0142o zak\u0142ad w tzw. systemie patrolowym oraz \u201ena zwy\u017ckach\u201d, czyli wie\u017cyczkach po\u0142\u0105czonych ogrodzeniem. W jednym ze sprawozda\u0144 wo\u0142owskiego UB podano, \u017ce kilku \u017co\u0142nierzy jednostki KBW zosta\u0142o z\u0142apanych podczas w\u0142amania do sklepu spo\u017cywczego, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 na terenie zak\u0142ad\u00f3w. Aresztowanych przekazano wewn\u0119trznej jednostce zwanej Informacj\u0105 KBW. Dalszy ich los nie jest znany.<\/p>\n\n\n\n
Rozrost sieci informator\u00f3w i agent\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, powsta\u0142ej po likwidacji UBP w grudniu 1956 roku, post\u0119powa\u0142 w kolejnych latach. Do wsp\u00f3\u0142pracy pozyskano nie tylko osoby bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z \u201eRokit\u0105\u201d, ale tak\u017ce takie, kt\u00f3re mia\u0142y taki zwi\u0105zek jedynie po\u015brednio, na przyk\u0142ad pracuj\u0105c w dolnobrzeskiej o\u015bwiacie. Informacje od nich uzyskiwane dotyczy\u0142y nie tylko sytuacji w chemicznej fabryce, ale i panuj\u0105cych nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych w dolnobrzeskich szko\u0142ach b\u0105d\u017a innych instytucjach w mie\u015bcie. Nie jest moim celem \u201ewywo\u0142ywanie diab\u0142a\u201d poprzez og\u0142aszanie nazwisk tych informator\u00f3w \u2013 w ka\u017cdym razie by\u0142y to osoby \u201epowszechnie szanowane\u201d w Brzegu Dolnym i okolicach.<\/p>\n\n\n\n
System \u201ebezpiecznikowej czapy\u201d nad \u201eRokit\u0105\u201d pokazuje, \u017ce jakakolwiek pr\u00f3ba protestu nie by\u0142a \u0142atwa. Jednak po Pozna\u0144skim Czerwcu 1956 roku, sytuacja w ca\u0142ej Polsce zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107. Pracownicy \u201eRokity\u201d, kt\u00f3rym nie wyp\u0142acono premii, zacz\u0119li domaga\u0107 si\u0119 wyp\u0142aty, co w pierwszych dniach lipca przyj\u0119\u0142o form\u0119 otwartego protestu.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z jego organizator\u00f3w by\u0142 zak\u0142adowy lekarz, o nazwisku Czarnecki.<\/p>\n\n\n\n
Podczas jednej z \u201emas\u00f3wek\u201d, organizowanych na terenie zak\u0142adu, bracia Julian i Mieczys\u0142aw Szyma\u0144scy wdrapali si\u0119 na \u015bcian\u0119 budynku i rozbili zawieszon\u0105 czerwon\u0105 gwiazd\u0119, co zosta\u0142o przyj\u0119te z aplauzem pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w protestu. Symbol \u201ebraterskiego\u201d zniewolenia znalaz\u0142 swoje miejsce tam, gdzie powinien \u2013 na ziemi. Za ten czyn obaj bracia zostali dyscyplinarnie zwolnieni z pracy. Dopiero p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej do pracy przywr\u00f3cono Mieczys\u0142awa, kt\u00f3ry mia\u0142 na utrzymaniu ma\u0142e dzieci. M\u0142odszy brat, Julian, kt\u00f3ry by\u0142 kawalerem, musia\u0142 wyjecha\u0107 z miasta. Do Brzegu Dolnego powr\u00f3ci\u0142 dopiero w latach 60. W prote\u015bcie uczestniczyli tak\u017ce informatorzy SB, kt\u00f3rzy zdawali relacje prze\u0142o\u017conym.<\/p>\n\n\n\n
Up\u0142ywaj\u0105cy czas nie jest korzystny dla tamtych wydarze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego uczestnik\u00f3w ju\u017c nie \u017cyje. W opracowaniach, jakie ukazywa\u0142y si\u0119, albo tych informacji nie by\u0142o albo przedstawiono je zbyt og\u00f3lnikowo, cz\u0119sto ma\u0142o precyzyjnie.<\/p>\n\n\n\n
Jerzy Rogala, autor \u201eHistorii zak\u0142ad\u00f3w chemicznych Rokita\u201d podaje, \u017ce delegacja protestuj\u0105cych uda\u0142a si\u0119 na rozmowy do W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki. Delegaci zawie\u017ali szereg postulat\u00f3w, uchwalonych podczas \u201emas\u00f3wki\u201d w Brzegu Dolnym. Domagano si\u0119 odwo\u0142ania dyrekcji zak\u0142ad\u00f3w, wyp\u0142at zaleg\u0142ych premii, uznania pracy za wykonywan\u0105 w warunkach szkodliwych, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z dodatkami pieni\u0119\u017cnymi oraz dodatkowymi urlopami. Gomu\u0142ka poleci\u0142 ministrowi Rumi\u0144skiemu niezw\u0142ocznie podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania, kt\u00f3re spowodowa\u0142yby powr\u00f3t protestuj\u0105cych do pracy.<\/p>\n\n\n\n
Jednak Jerzy Rogala wydarzenia w \u201eRokicie\u201d datuje na lato 1957 roku. W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka rzeczywi\u015bcie by\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas I sekretarzem PZPR, pe\u0142ni\u0105cym stanowisko od pa\u017adziernika 1956 roku. Natomiast Boles\u0142aw Rumi\u0144ski nie by\u0142 wtedy ministrem przemys\u0142u chemicznego, bowiem t\u0119 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142 do lutego 1957 r. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, zosta\u0142 zwolniony ze stanowiska w zwi\u0105zku z przynale\u017cno\u015bci\u0105 do tzw. \u201enatoli\u0144czyk\u00f3w\u201d, przeciwnik\u00f3w liberalizacji w PZPR, a wi\u0119c tak\u017ce przeciwnik\u00f3w samego Gomu\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n
Poniewa\u017c wydarzenia w \u201eRokicie\u201d dzia\u0142y si\u0119 w lipcu 1956 roku, to trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce Gomu\u0142ka w\u00f3wczas nie by\u0142 jeszcze I sekretarzem i nie pe\u0142ni\u0142 \u017cadnej funkcji w aparacie partyjnym i pa\u0144stwowym. Zatem delegacja \u201eRokity\u201d mog\u0142a uda\u0107 si\u0119 do Gomu\u0142ki pomi\u0119dzy pa\u017adziernikiem 1956 roku, a lutym 1957 roku. Po\u015brednio na takie datowanie mo\u017ce wskazywa\u0107 przywr\u00f3cenie do pracy po p\u00f3\u0142rocznej przerwie Mieczys\u0142awa Szyma\u0144skiego. Gomu\u0142ka, zwyczajem zadufanych przyw\u00f3dc\u00f3w (sk\u0105d to znamy?) delegacji nie przyj\u0105\u0142, poleci\u0142 natomiast spe\u0142ni\u0107 najwa\u017cniejsze postulaty, czyli dokona\u0107 wyp\u0142aty premii oraz umo\u017cliwi\u0107 powr\u00f3t do pracy zwolnionych. Nie wszystkich jednak przyj\u0119to z powrotem do pracy, cz\u0119\u015b\u0107 w mi\u0119dzyczasie znalaz\u0142a zatrudnienie w okolicznych zak\u0142adach, m.in. w cegielni w Pogalewie Ma\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n
W strajku bra\u0142o udzia\u0142 kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, ale produkcja nie zosta\u0142a przerwana, gdy\u017c zast\u0105piono ich innymi pracownikami, a nawet \u201e\u015brednim i wy\u017cszym szczeblem kierowniczym\u201d. Skutkiem tego nast\u0105pi\u0142a wzajemna niech\u0119\u0107 \u201erobociarzy\u201d i \u201ekrawaciarzy\u201d w kolejnych latach. Generalnie po 1957 roku w\u0142adze, aby unikn\u0105\u0107 kolejnych protest\u00f3w, stara\u0142y si\u0119, aby pracownicy \u201eRokity\u201d mogli zarabia\u0107 lepiej ni\u017c w innych okolicznych zak\u0142adach pracy. Zak\u0142ad \u201edok\u0142ada\u0142\u201d si\u0119 do wybudowanej \u015bredniej szko\u0142y chemicznej, fundowa\u0142 pakiety socjalne dla pracownik\u00f3w i ich rodzin, sklepy w mie\u015bcie by\u0142y znacznie lepiej zaopatrzone ni\u017c na przyk\u0142ad w s\u0105siednim Wo\u0142owie. Do tego by\u0142y mo\u017cliwo\u015bci wyjazd\u00f3w za granic\u0119 do prac kontraktowych, cho\u0107by do Iraku. Jednocze\u015bnie jednak ros\u0142y dysproporcje w zarobkach szeregowych pracownik\u00f3w i kadry kierowniczej.<\/p>\n\n\n\n
System p\u0142ac opiera\u0142 si\u0119 na tzw. \u201ezaszeregowaniu\u201d, a na to mia\u0142a wp\u0142yw m.in. przynale\u017cno\u015b\u0107 do PZPR i zwi\u0105zku zawodowego. W drugiej po\u0142owie lat 70. na terenie Brzegu Dolnego zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 pierwsze pisma wychodz\u0105ce poza zasi\u0119giem cenzury. By\u0142y one dostarczane przez student\u00f3w, kt\u00f3rzy we Wroc\u0142awiu nawi\u0105zywali kontakty ze studenckim SKS, KOR, KPN. Do miasta dociera\u0142 tak\u017ce \u201eBiuletyn Dolno\u015bl\u0105ski\u201d, a wiosn\u0105 1980 pojawi\u0142y si\u0119 ulotki wzywaj\u0105ce do bojkotu wybor\u00f3w. O tamtym prote\u015bcie powoli zapominano, podobnie jak i o jego aktywnych uczestnikach.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pok\u0142osiem wydarze\u0144 z czerwca 1956 roku w Poznaniu by\u0142 protest, do kt\u00f3rego dosz\u0142o miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej w Nadodrza\u0144skich Zak\u0142adach Przemys\u0142u Organicznego \u201eRokita\u201d w Brzegu Dolnym. Jego powodem by\u0142o niewyp\u0142acenie pracownikom produkcyjnym kwartalnej premii. Dyrekcja t\u0142umaczy\u0142a decyzj\u0119 niewykonaniem planu produkcji przez pracownik\u00f3w zak\u0142adu. Narzucanie plan\u00f3w produkcyjnych w \u201eRokicie\u201d na prze\u0142omie lat 40. i 50. nie sz\u0142o w… Czytaj dalej Gor\u0105ce lato w Rokicie<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[358],"tags":[],"class_list":["post-1957","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-37","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1957"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1958,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1957\/revisions\/1958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}