{"id":1866,"date":"2024-05-20T11:39:56","date_gmt":"2024-05-20T09:39:56","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1866"},"modified":"2024-05-20T11:39:56","modified_gmt":"2024-05-20T09:39:56","slug":"kto-ma-racje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1866","title":{"rendered":"Kto ma racj\u0119?"},"content":{"rendered":"\n

Wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce wykszta\u0142cenie, oczytanie, obycie w \u015bwiecie inteligencji, powoduje, \u017ce ludzie automatycznie cz\u0119\u015bciej maj\u0105 racj\u0119. R\u00f3\u017cne za\u015b memy i dowcipy, kt\u00f3re spraw\u0119 stawiaj\u0105 odwrotnie, dlatego w\u0142a\u015bnie s\u0105 \u015bmieszne, \u017ce tak daleko odchodz\u0105 od oczywistej regu\u0142y. Oczywi\u015bcie nikt nie kwestionuje wyj\u0105tk\u00f3w, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 znakomity Jerzy Dobrowolski \u2013 \u201eNie ma nic gorszego ni\u017c cz\u0142owiek wykszta\u0142cony ponad w\u0142asn\u0105 inteligencj\u0119\u201d (\u201eSzpilki\u201d, 11\/1974).<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio pewne zak\u0142opotanie w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach wywo\u0142a\u0142 Marek Raczkowski z \u201ePrzekroju\u201d. Narysowa\u0142 przestraszonego pana, kt\u00f3ry pyta: \u201eA co, je\u015bli starsi i s\u0142abo wykszta\u0142ceni mieszka\u0144cy wsi i ma\u0142ych miasteczek maj\u0105 racj\u0119?\u201d. W pewnym portalu spo\u0142eczno\u015bciowym humorek by\u0142 cz\u0119sto udost\u0119pniany. Wiele os\u00f3b poczu\u0142o si\u0119 zaniepokojonych i podkre\u015bla\u0142o, \u017ce to ma\u0142o prawdopodobne, albo \u2013 inteligenckim zwyczajem \u2013 wyszydza\u0142o takie my\u015blenie.<\/p>\n\n\n\n

Spr\u00f3bujmy wi\u0119c si\u0119 zastanowi\u0107, cho\u0107 musimy na pocz\u0105tku odrzuci\u0107 dow\u00f3d z autopsji \u2013 ka\u017cdy bowiem uwa\u017ca si\u0119 za osob\u0119 rozs\u0105dn\u0105, a wi\u0119c tak\u0105, kt\u00f3ra ma kwalifikacje do tego by mie\u0107 racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ja bym zacz\u0105\u0142 od zapytania, co to jest racja? Bo osoby maj\u0105ce wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119 \u2013 bardziej oczytane, czy wprawione w rozwi\u0105zywaniu z\u0142o\u017conych problem\u00f3w \u2013 na pewno du\u017co cz\u0119\u015bciej maj\u0105 racj\u0119 w sprawach, na kt\u00f3rych si\u0119 znaj\u0105, ni\u017c ci s\u0142abiej wykszta\u0142ceni i obyci. Mo\u017cna jednak zapyta\u0107, czy gdyby\u015bmy chcieli dowiedzie\u0107 si\u0119 jak \u017cy\u0107, co w \u017cyciu jest wa\u017cne, czyli postawiliby\u015bmy pytanie z dziedziny nazywanej przez uczonych aksjologi\u0105, nauk\u0105 o warto\u015bciach, to najlepiej poradzi\u0142by nam zwyci\u0119zca teleturniej\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Prawda, \u017ce \u015bwiat zmienia si\u0119 coraz szybciej, \u017ce aby nad\u0105\u017ca\u0107 za tymi zmianami, trzeba wiedzie\u0107 coraz wi\u0119cej. Ale racja to nie tylko nad\u0105\u017canie za z\u0142o\u017conymi zmianami. To tak\u017ce rozumienie, co jest w istocie wa\u017cne (aksjologia). A tak\u0105 wiedz\u0119 kumulujemy przez ca\u0142e \u017cycie, zar\u00f3wno jednostek, jak i spo\u0142eczno\u015bci, narod\u00f3w. Bywa ona przekazywana z pokolenia na pokolenie.<\/p>\n\n\n\n

Dynamiczne zmiany, ogrom rzeczy nowych i pasjonuj\u0105cych, cz\u0119sto zacieraj\u0105 ten przekaz. Nie zawsze potrafimy zmieni\u0107, przystosowa\u0107 do nowych sytuacji, sposoby przekazywania i poznawania tego, co wa\u017cne. I zaczynamy ceni\u0107 tylko to, co atrakcyjne, a to co wa\u017cne, uwa\u017ca\u0107 za pustos\u0142owie. Nie wiedz\u0105c nawet, \u017ce \u015blizgamy si\u0119 po powierzchni. I tak to ilo\u015b\u0107 nie przesz\u0142a w jako\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy\u015b, jak mia\u0142em 12 lat, w\u0142amali\u015bmy si\u0119 z kumplem do \u017ale zabezpieczonej piwnicy s\u0105siada i gwizdn\u0119li\u015bmy mu skrzyneczk\u0119 fajnych gwo\u017adzi. Wpadli\u015bmy. Mia\u0142em rozmow\u0119 z mam\u0105. T\u0142umaczy\u0142em si\u0119, \u017ce przecie\u017c my\u015bleli\u015bmy, \u017ce nikt si\u0119 nie dowie. Mama \u2013 prosta kobieta z ma\u0142ego miasta, z wykszta\u0142ceniem \u015brednim i bez zaci\u0119cia intelektualnego (potem, na stare lata, s\u0142ucha\u0142a Radia Maryja), mnie nie ukara\u0142a, nie skrzycza\u0142a, nie robi\u0142a wyrzut\u00f3w. Popatrzy\u0142a mi g\u0142\u0119boko w oczy i powiedzia\u0142a, \u017ce warto by\u0107 uczciwym nie dlatego, \u017ce to si\u0119 op\u0142aca, bo w\u00f3wczas nikt nas nie z\u0142apie, nie ukarze, i b\u0119d\u0105 nas ludzie ceni\u0107. Warto by\u0107 uczciwym dla samego siebie, \u017ceby by\u0107 z siebie dumnym, mie\u0107 satysfakcj\u0119, \u017ce potrafi\u0119 taki by\u0107 \u2013 nawet je\u017celi nikt nigdy by si\u0119 o tym nie dowiedzia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Ta rozmowa da\u0142a mi du\u017co wi\u0119cej ni\u017c rozmaite wyk\u0142ady i podr\u0119czniki etyki, kt\u00f3rych du\u017co przyswaja\u0142em na studiach filozoficznych i socjologicznych oraz wiele innych przekaz\u00f3w w mediach czy Internecie. A nawet setki pobo\u017cnych kaza\u0144, kt\u00f3re s\u0142ysza\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony znamy wszyscy ideologie, kt\u00f3re oczarowane wiedz\u0105 i mo\u017cliwo\u015bciami poznania cz\u0142owieka dzi\u0119ki nowo\u017cytnej nauce, porzuci\u0142y stare zabobony przekazywane Europejczykom z pokolenia na pokolenie w nauczaniu chrze\u015bcija\u0144skim. Potem na bazie tego my\u015blenia naukowego dokona\u0142y niewyobra\u017calnych, najwi\u0119kszych w historii zbrodni \u2013 buduj\u0105c nowy, wspania\u0142y \u015bwiat. Czy nie zabrak\u0142o im przypadkiem tego przekazu ponadczasowych warto\u015bci zakorzenionych w naturze ludzkiej, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z do\u015bwiadczenia pokole\u0144, a nie z rozmaitych, uczonych ksi\u0105\u017cek i podr\u0119cznik\u00f3w? Bo tych jest tak du\u017co i tak cz\u0119sto bywaj\u0105 sprzeczne, \u017ce prowadzi\u0107 mog\u0105 do wiedzy nawet bardzo b\u0142yskotliwej, ale jednostronnej, co\u015b tam wyolbrzymiaj\u0105cej, a co\u015b innego pomijaj\u0105cej. W dodatku popartej bardzo silnym przekonaniem o w\u0142asnej odkrywczo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, nie wystarczy pochodzi\u0107 z ma\u0142ego miasta, \u017ceby tych pu\u0142apek unikn\u0105\u0107. Problem nie polega na tym, czy pochodzimy z ma\u0142ej czy du\u017cej miejscowo\u015bci. Chodzi o przekaz skumulowanej m\u0105dro\u015bci pokole\u0144, wi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 z trwa\u0142\u0105 struktur\u0105 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra jest no\u015bnikiem systemu aksjologicznego i czego\u015b, co nazywamy popularnie \u201e\u017cyciow\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105\u201d (jak w piosence). Potrzebne s\u0105 mocno zakorzenione o\u015brodki opiniotw\u00f3rcze oraz kana\u0142y przekazywania i kszta\u0142towania opinii spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n

Badania jednoznacznie wykazuj\u0105, \u017ce ten przekaz gubi si\u0119 nie tylko w du\u017cych miastach, gdzie struktury s\u0105 du\u017co bardziej zmienne i z\u0142o\u017cone, a r\u00f3\u017cnych system\u00f3w aksjologicznych, tak\u017ce importowanych z zewn\u0105trz, wi\u0119cej. Gubi si\u0119 on te\u017c w rejonach \u015bwie\u017co zaludnionych. Na przyk\u0142ad w nowych o\u015brodkach przemys\u0142owych, do kt\u00f3rych przyby\u0142o sporo ludno\u015bci nap\u0142ywowej, a tak\u017ce na terenach ziem odzyskanych, nawet tyle ju\u017c lat po przesiedleniu. Struktury spo\u0142eczne, w tym o\u015brodki opiniotw\u00f3rcze i kana\u0142y przekazu informacji, obecne wcze\u015bniej na terenach wschodnich, na og\u00f3\u0142 na ziemiach odzyskanych si\u0119 nie odtworzy\u0142y. Tylko Kargul z Pawlakiem przenie\u015bli, zupe\u0142nie przypadkowo, kawa\u0142ek takiej struktury. Oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnie to wypad\u0142o. Wroc\u0142aw przej\u0105\u0142 i cz\u0119\u015bciowo odtworzy\u0142 znakomit\u0105 kultur\u0119 kres\u00f3w. Czasami przekaz przechodzi\u0142 z rodzinami lub silniejszymi osobowo\u015bciami. Ja si\u0119 wychowa\u0142em w zupe\u0142nie pogubionej, bo zbudowanej po wojnie niemal od nowa Warszawie, a warto\u015bci uczyli mnie (my\u015bl\u0119, \u017ce jednak skutecznie) nap\u0142ywowi z r\u00f3\u017cnych rejon\u00f3w Polski rodzice. Ale statystyka jest jednoznaczna.<\/p>\n\n\n\n

Zapraszam do przejrzenia mapek pokazuj\u0105cych g\u0119sto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych patologii na terenach Polski, albo zjawisk pozytywnych, takich jak trwa\u0142o\u015b\u0107 rodziny. \u0141atwo je znale\u017a\u0107 w internetowych przeszukiwarkach. Na tych mapach wida\u0107 granice Polski przedwojennej, a nawet zabor\u00f3w!<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Tak\u017ce r\u00f3\u017cne dynamiczne przemiany spo\u0142eczne rozbijaj\u0105 nierzadko tradycyjne systemy aksjologiczne, bo powstaj\u0105 nowe struktury, instytucje, centra spo\u0142eczne a ludzie przep\u0142ywaj\u0105c do tych nowych miejsc zajmuj\u0105 inne pozycje i tworz\u0105 nowe wi\u0119zi. To jeden z istotnych powod\u00f3w narastania rozproszenia obyczaj\u00f3w, tak\u017ce moralnych, tam gdzie taki dynamizm zmian si\u0119 pojawi\u0142. Niegdy\u015b zmiany trwa\u0142y przez pokolenia, teraz bywaj\u0105 du\u017co szybsze, wi\u0119c \u0142atwiej o spo\u0142eczno\u015bci wyzbyte tradycyjnych zasad, kt\u00f3re nowych jeszcze nie stworzy\u0142y i \u017cyj\u0105 w takim amoralnym stanie. Poniewa\u017c zmiany cz\u0119sto wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z jakim\u015b awansem dobrobytu i bezpiecze\u0144stwa, to nowe pokolenia nie szukaj\u0105 zasad trudnych, wymagaj\u0105cych pewnego heroizmu i po\u015bwi\u0119cenia. Tworz\u0105 sobie etyk\u0119 przyjemno\u015bci i instynkt\u00f3w (zwan\u0105 lewicow\u0105).<\/p>\n\n\n\n

To chocia\u017cby przypadek Irlandii, kt\u00f3ra przez wieki okrutnej niewoli angielskiej, skupia\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 trudnej etyki niesionej przez nauczanie Ko\u015bcio\u0142a. Kiedy jednak na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, na skutek bardzo dobrego paktu spo\u0142ecznego, rozw\u00f3j gospodarczy tam dynamicznie ruszy\u0142 i z poziomu Czechos\u0142owacji i Grecji w 1990 Irlandczycy zacz\u0119li wszystkich wyprzedza\u0107, dochodz\u0105c do samej czo\u0142\u00f3wki PKB w Europie, to trudna i wymagaj\u0105ca etyka przesta\u0142a im si\u0119 podoba\u0107 i od Ko\u015bcio\u0142a odeszli. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 dwie przyczyny \u2013 przemiany, kt\u00f3re oderwa\u0142y ich od starych struktur tworz\u0105c nowe elity oraz \u2013 dobrobyt, kt\u00f3ry zniech\u0119ca do etyki trudnej i wymagaj\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Czasami nast\u0119puje powr\u00f3t do sprawdzonych i ponadczasowych zasad. Wtedy najcz\u0119\u015bciej, kiedy pojawiaj\u0105 si\u0119 jakie\u015b powa\u017cne zagro\u017cenia, w my\u015bl zasady \u201ejak trwoga, to do Boga\u201d. Europa posto\u015bwieceniowa zacz\u0119\u0142a powoli, wraz z rozwojem przemys\u0142u i niesionymi przeze\u0144 przemianami spo\u0142ecznymi, odchodzi\u0107 od etyki chrze\u015bcija\u0144skiej, powierzaj\u0105c coraz bardziej sw\u00f3j los naukowym i post\u0119powym ideologiom. Kiedy ten kierunek doprowadzi\u0142 do okrutnych zbrodni w XX wieku, to zn\u00f3w wr\u00f3cono do warto\u015bci sprawdzonych i przez pierwsze \u0107wier\u0107 wieku po wojnie Europ\u0119 budowa\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie demokracje. A u nas nieco p\u00f3\u017aniej, maj\u0105c ju\u017c dosy\u0107 opresyjnego komunizmu, skupili\u015bmy si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ko\u015bcio\u0142a i nawi\u0105zuj\u0105cej do jego nauki \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 co da\u0142o wyzwolenie.<\/p>\n\n\n\n

Jak poszli\u015bmy w g\u00f3r\u0119 gospodarczo, to zn\u00f3w szukamy \u0142atwych rozwi\u0105za\u0144 etycznych. Wolniej to idzie na obszarach o stabilniejszych strukturach spo\u0142ecznych, a wi\u0119c w miejscowo\u015bciach mniejszych, gdzie zmiany usytuowania poszczeg\u00f3lnych ludzi bywaj\u0105 powolniejsze.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c wi\u0119c w ostatnich paru latach, mimo awansu ekonomicznego naszego kraju, pojawiaj\u0105 si\u0119 rozmaite opresje i zagro\u017cenia, coraz wi\u0119cej ludzi zastanawia si\u0119, czy nie lepiej wr\u00f3ci\u0107 do zasad etycznych trudnych, ale ponadczasowych, przez wieki sprawdzonych. A poniewa\u017c trwaj\u0105 one g\u0142\u00f3wnie w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach i rejonach, gdzie gwa\u0142townych zmian spo\u0142ecznych by\u0142o mniej, przeto niekt\u00f3rzy, co m\u0105drzejsi i bardziej refleksyjni ludzie, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej przeszli do tej etyki przyjemno\u015bci (hedonistycznej), zaczynaj\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107, czy przypadkiem racji nie maj\u0105 ci, kt\u00f3rzy wierz\u0105 w \u015bwiat konserwatywny.<\/p>\n\n\n\n

I m\u0105drze zadaj\u0105 takie pytania, jak na rysunku. To dobry dla bezpiecze\u0144stwa i rozwoju kraju kierunek my\u015blenia. A czasy takie przysz\u0142y, \u017ce bezpiecze\u0144stwo zn\u00f3w ma znaczenie, rozw\u00f3j za\u015b hamowany jest przez aksjologi\u0119 hedonistyczn\u0105. Podnoszenie bowiem \u015bredniej wieku, do czego prowadzi zapa\u015b\u0107 demograficzna, wydatnie obni\u017ca adaptacyjno\u015b\u0107 i innowacyjno\u015b\u0107 gospodarki. Natury si\u0119 nie przeskoczy, trzeba wraca\u0107 do ponadczasowych warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce wykszta\u0142cenie, oczytanie, obycie w \u015bwiecie inteligencji, powoduje, \u017ce ludzie automatycznie cz\u0119\u015bciej maj\u0105 racj\u0119. R\u00f3\u017cne za\u015b memy i dowcipy, kt\u00f3re spraw\u0119 stawiaj\u0105 odwrotnie, dlatego w\u0142a\u015bnie s\u0105 \u015bmieszne, \u017ce tak daleko odchodz\u0105 od oczywistej regu\u0142y. Oczywi\u015bcie nikt nie kwestionuje wyj\u0105tk\u00f3w, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 znakomity Jerzy Dobrowolski \u2013 \u201eNie ma nic gorszego ni\u017c cz\u0142owiek… Czytaj dalej Kto ma racj\u0119?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1867,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[357],"tags":[],"class_list":["post-1866","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-36","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1866","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1866"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1873,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1866\/revisions\/1873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1866"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1866"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}