Ju\u017c 233 lata min\u0119\u0142y od uchwalenia Konstytucji 3 Maja. A ja w\u0142a\u015bnie us\u0142ysza\u0142em w radiu rozmow\u0119 z zacnym Profesorem, kt\u00f3ry zastanawia\u0142 si\u0119, czemu obecnie obowi\u0105zuj\u0105ca Konstytucja nie uzyska\u0142a w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w takiego uznania i takiej pozycji, jak tamta. Konstytucja i jej prawa winny by\u0107 przecie\u017c dla obywateli pa\u0144stwa \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, odpowiednikiem religii w wymiarze \u015bwiecko-pa\u0144stwowym. Powinna by\u0107 szanowana i czczona tak jak symbole narodowe \u2013 flaga i god\u0142o. A nie jest.<\/p>\n\n\n\n
Profesor zauwa\u017cy\u0142 s\u0142usznie, \u017ce by\u0107 mo\u017ce po tylu latach panowania obcych, Polacy nie potrafi\u0105 powr\u00f3ci\u0107 do tak emocjonalnej akceptacji pa\u0144stwa i jego prawnej podstawy. To niew\u0105tpliwie s\u0142uszny trop. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wiele nawyk\u00f3w braku szacunku do instytucji pa\u0144stwowych, tak\u017ce brak nawyku uczciwo\u015bci wobec pa\u0144stwa i rzetelno\u015bci wobec jego praw, to pozosta\u0142o\u015b\u0107 czas\u00f3w, kiedy\u015bmy pa\u0144stwa nie traktowali jako naszego. A prawd\u0105 jest zasada pewnej d\u0142ugotrwa\u0142o\u015bci nawyk\u00f3w kulturowych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Czasami mija wiele pokole\u0144 od czasu, kiedy przesta\u0142y by\u0107 aktualne w\u0142a\u015bciwe przyczyny tych nawyk\u00f3w, a one nadal trwaj\u0105. Raz z po\u017cytkiem dla spo\u0142ecze\u0144stwa, jego rozwoju i dobrostanu, innym razem przeciwnie.<\/p>\n\n\n\n
Profesor szukaj\u0105c wyja\u015bnie\u0144 mia\u0142 wi\u0119c pewnie racj\u0119. Tak\u017ce w\u00f3wczas, kiedy zgadza\u0142 si\u0119 z prowadz\u0105c\u0105 rozmow\u0119 pani\u0105 Redaktor, \u017ce w takiej sytuacji ma\u0142o pomagaj\u0105 r\u00f3\u017cne wysi\u0142ki edukacyjne i wychowawcze maj\u0105ce zmieni\u0107 nastawienie obywateli do swojego pa\u0144stwa. Dodam od siebie, \u017ce po\u017c\u0105danego skutku nie przynios\u0142y nawet tak dramatyczne \u015bwiadectwa, jak sta\u0142e noszenie podkoszulka z napisem \u201eKonstytucja\u201d przez by\u0142ego Prezydenta oraz \u0142zy nad Konstytucj\u0105 przysz\u0142ego Marsza\u0142ka Sejmu.<\/p>\n\n\n\n
Warto wi\u0119c zapyta\u0107 na powa\u017cnie \u2013 czy rzeczywi\u015bcie Konstytucja uchwalona przez Nar\u00f3d w powszechnym referendum nie mog\u0142a wywo\u0142a\u0107 zasadniczej zmiany w nastawieniu spo\u0142eczno\u015bci odwyk\u0142ej ju\u017c przez p\u00f3\u0142 wieku (a wcze\u015bniej przez ponad wiek) od posiadania w\u0142asnego pa\u0144stwa? Czy wieloletnia t\u0119sknota za w\u0142asnym pa\u0144stwem, nie mog\u0142a przyspieszy\u0107 procesu kszta\u0142towania zmian kulturowych w relacji obywateli do w\u0142asnego pa\u0144stwa i prze\u0142ama\u0107 owych fatalnych nawyk\u00f3w wyniesionych z czas\u00f3w zniewolenia?<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c odpowied\u017a jest prosta: mog\u0142a! Jest jeden warunek, \u017ceby ludzie, tak\u017ce z\u0142\u0105czeni we wsp\u00f3lnot\u0119, akceptowali instytucj\u0119, uto\u017csamiali si\u0119 z ni\u0105, anga\u017cowali si\u0119 spontanicznie w realizacj\u0119 jej cel\u00f3w, zabiegali o jej dobro i bronili jej. I do tego \u0142\u0105czyli si\u0119 z t\u0105 instytucj\u0105 emocjonalnie, tak jak Polacy od wiek\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z Ojczyzn\u0105 i jej symbolami, stanowi\u0105c tym samym nar\u00f3d. Mimo, \u017ce z pa\u0144stwem przychodzi im to trudniej. Ten warunek to przekonanie, \u017ce owa instytucja jest ich, \u017ce maj\u0105 na ni\u0105 wp\u0142yw, \u017ce oni tu wsp\u00f3\u0142decyduj\u0105. \u017be s\u0142u\u017cy ona ich dobru i rozwojowi, tak jak katolicka nauka spo\u0142eczna rozumie dobro wsp\u00f3lne: \u201esuma warunk\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego, jakie b\u0105d\u017a zrzeszeniom, b\u0105d\u017a poszczeg\u00f3lnym cz\u0142onkom spo\u0142ecze\u0144stwa pozwalaj\u0105 osi\u0105ga\u0107 pe\u0142niej i \u0142atwiej w\u0142asn\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107\u201d [Gaudium et Spes 26].<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem Konstytucja 1997 roku raczej nie tworzy\u0142a warunk\u00f3w, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby obywatelom Rzeczypospolitej si\u0119 z ni\u0105 uto\u017csami\u0107. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce by\u0142em sekretarzem Spo\u0142ecznej Komisji Konstytucyjnej przygotowuj\u0105cej projekt konkurencyjny, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do historii jako Obywatelski Projekt Konstytucji NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Potem za\u015b reprezentowa\u0142em ten projekt w pracach Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. A by\u0142 to jedyny projekt spo\u0142eczny, poparty przez wymagan\u0105 liczb\u0119 500 tys. obywateli. \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i wspieraj\u0105ce j\u0105 \u015brodowiska, zebra\u0142y ponad 2 mln podpis\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy zbli\u017ca\u0142o si\u0119 referendum, coraz bardziej oczywiste stawa\u0142o si\u0119, \u017ce mamy do czynienia z projektami Konstytucji reprezentuj\u0105cymi dwie r\u00f3\u017cne tradycje obecne we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Parlament uchwalaj\u0105cy Konstytucj\u0119 wybrany zosta\u0142 w 1993 roku. To by\u0142 moment, kiedy Polacy prze\u017cywali rozczarowanie rz\u0105dami \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Po przej\u0119ciu bowiem w\u0142adzy od komunist\u00f3w w wyniku okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u, kryzys gospodarczy nadal si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0142, z r\u00f3\u017cnymi bardzo z\u0142ymi jego skutkami, jak bezrobocie i inflacja. Trendy dopiero zaczyna\u0142y si\u0119 odwraca\u0107. Rozpad\u0142 si\u0119 wi\u0119c skupiony wok\u00f3\u0142 \u201eS\u201d ruch komitet\u00f3w obywatelskich, a nowe niepodleg\u0142o\u015bciowe partie polityczne nie by\u0142y jeszcze formacjami dostatecznie dojrza\u0142ymi, posprzecza\u0142y si\u0119 wi\u0119c przed wyborami nie potrafi\u0105c stworzy\u0107 koalicji. Jakby nie rozumieli logiki nowej ordynacji D\u2019Hondta. Przewag\u0119 wi\u0119c w Parlamencie zdoby\u0142y formacje akceptuj\u0105ce wyniki okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u i podzia\u0142 wp\u0142yw\u00f3w tam ustanowiony. Z jednej strony by\u0142y to partie postkomunistyczne, SLD i PSL, z drugiej nieco mniej wp\u0142ywowe formacje lewicy solidarno\u015bciowej, kt\u00f3re akceptowa\u0142y pozostawienie w Polsce dominuj\u0105cych wp\u0142yw\u00f3w \u015brodowisk aparatu politycznego i administracyjnego zbudowanego wcze\u015bniej przez w\u0142adze komunistyczne, w miejsce zniszczonego przez nich szerokiego naturalnego przyw\u00f3dztwa narodowego.<\/p>\n\n\n\n
Nowa Konstytucja w pierwszym podej\u015bciu mia\u0142a by\u0107 pozbawionym zapis\u00f3w o warto\u015bciach i tradycji regulaminem funkcjonowania pa\u0144stwa, ograniczaj\u0105cym te\u017c prawa ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Samo jednak istnienie alternatywnego projektu Konstytucji, kt\u00f3ry nawi\u0105zywa\u0142 do tradycji polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, nie wyrzeka\u0142 si\u0119 te\u017c to\u017csamo\u015bci narodowej i warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich, zmusi\u0142o lewicowy Parlament do odej\u015bcia od tych ambicji, z obawy by ich projekt nie przepad\u0142 potem w referendum. Nowa Konstytucja na tym sporo zyska\u0142a, ale istotne r\u00f3\u017cnice jednak pozosta\u0142y. Nie tu miejsce na ich szczeg\u00f3\u0142owy opis, istotne, \u017ce uchwalony w ko\u0144cu przez Zgromadzenie Narodowe projekt w zasadzie nie tworzy\u0142 nowego pa\u0144stwa, co by\u0142o g\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 najbardziej znanych konstytucji, np. ameryka\u0144skiej i naszej 3 Maja. By\u0142 to raczej zapis nowoczesnym j\u0119zykiem prawnym modelu pa\u0144stwa wypracowanego przy okr\u0105g\u0142ym stole.<\/p>\n\n\n\n
Badania nad preferencjami czynione w owym czasie przez OBOP wskazywa\u0142y, \u017ce wi\u0119ksze w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w poparcie mia\u0142y rozwi\u0105zana przyj\u0119te w Projekcie Obywatelskim i gdyby mo\u017cna by\u0142o wybra\u0107, pewnie Konstytucja Solidarno\u015bciowa wygra\u0142aby w referendum. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce rz\u0105dz\u0105ca w\u00f3wczas lewica \u2013 mimo nacisk\u00f3w \u201eS\u201d \u2013 nie dopu\u015bci\u0142a obywateli Rzeczypospolitej do mo\u017cliwo\u015bci decydowania, kt\u00f3ry model pa\u0144stwa wybieraj\u0105. Stworzono wi\u0119c w referendum konstytucyjnym taki sam wyb\u00f3r, jaki zaprezentowa\u0142 przed laty Amerykanom Henry Ford wprowadzaj\u0105c na rynek s\u0142ynnego Forda T. Zapewni\u0142 on w\u00f3wczas nabywc\u00f3w, \u017ce mog\u0105 sobie wybra\u0107 dowolny kolor tego auta, pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie on czarny.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy OBOP (w kt\u00f3rym przypadkowo pracowa\u0142em) zbada\u0142, \u017ce w wypadku mo\u017cliwo\u015bci wyboru wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w g\u0142osowa\u0142aby na Projekt Obywatelski \u201eS\u201d, spotka\u0142 si\u0119 z ostrymi atakami w praworz\u0105dnej prasie, \u017ce wprowadza ludzi w b\u0142\u0105d, bo przecie\u017c nie jest przewidziana taka mo\u017cliwo\u015b\u0107. Co\u015b z prawdy w tym ataku rzeczywi\u015bcie by\u0142o. Rz\u0105dowy CBOS pyta\u0142 tylko, czy respondent w referendum b\u0119dzie za tym, \u017ceby konstytucj\u0119 uchwali\u0107 czy te\u017c, \u017ceby pozosta\u0142 stan bezkonstytucyjny. Media za to bardzo mocno przekonywa\u0142y, jakie to by\u0142oby nieszcz\u0119\u015bcie dla Polski, gdyby przysz\u0142o nam \u017cy\u0107 bez konstytucji. Te\u017c niby racja. Natomiast nikomu z nich nie przysz\u0142o do g\u0142owy, \u017ce wyb\u00f3r dla obywateli niepodleg\u0142ego i demokratycznego pa\u0144stwa nie musi si\u0119 ogranicza\u0107 do tego w radzieckiej sto\u0142\u00f3wce, gdzie ludzie pracy te\u017c mieli wyb\u00f3r \u2013 mogli sobie wybra\u0107 kaszank\u0119. G\u0142\u00f3wnym argumentem przeciw stworzeniu mo\u017cliwo\u015bci wyboru by\u0142 niew\u0105tpliwy fakt, \u017ce wcze\u015bniej uchwalono tak\u0105 procedur\u0119 uchwalania konstytucji. Powa\u017cny argument. Przypominaj\u0105cy cz\u0119sto u\u017cywane przez dzieci zdanie \u201ebo ja tak chc\u0119 i ju\u017c\u201d. Wi\u0119c nie ma dyskusji.<\/p>\n\n\n\n
Przy takim pytaniu, badania CBOS wskazywa\u0142y na wyra\u017ane zwyci\u0119stwo proponowanego przez Komisj\u0119 Konstytucyjn\u0105 Zgromadzenia Narodowego projektu. Na wszelki wypadek zrezygnowano te\u017c z jakiegokolwiek progu frekwencyjnego, bo wiele os\u00f3b my\u015bla\u0142o o tym, \u017ceby okaza\u0107 sw\u00f3j sprzeciw przez bojkot referendum.<\/p>\n\n\n\n
W rezultacie Konstytucja zosta\u0142a uchwalona 53% g\u0142os\u00f3w przy frekwencji wynosz\u0105cej 43%. Czyli za now\u0105 Konstytucj\u0105 g\u0142osowa\u0142 mniej ni\u017c co czwarty uprawniony obywatel (22,36%). Bior\u0105c wi\u0119c pod uwag\u0119 wcze\u015bniejsze badania OBOP, mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce gdyby obywatele mieli wyb\u00f3r, to projekt promowany przez \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, a wspierany przez r\u00f3\u017cne formacje niepodleg\u0142o\u015bciowe i chrze\u015bcija\u0144skie, po cichu tak\u017ce przez biskup\u00f3w, pewno by tego referendum nie przegra\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy wi\u0119c otwarcie powiedzie\u0107, \u017ce cho\u0107 obowi\u0105zuj\u0105ca Konstytucja zosta\u0142a zatwierdzona przez obywateli Rzeczypospolitej w og\u00f3lnie dost\u0119pnym Referendum, to \u2013 mimo p\u00f3\u017aniejszych wzruszaj\u0105cych \u0142ez i podkoszulka \u2013 jej mandat spo\u0142eczny jest bardzo s\u0142aby, je\u017celi nie w og\u00f3le w\u0105tpliwy.<\/p>\n\n\n\n
Stracono bardzo trudn\u0105 do powt\u00f3rzenia szans\u0119 na zaanga\u017cowanie wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa w szeroki dialog na temat modelu pa\u0144stwa, kt\u00f3re chcieliby\u015bmy wsp\u00f3lnie zbudowa\u0107 po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Tylko taka dyskusja, pod warunkiem zrealizowania potem jej wynik\u00f3w, spowodowa\u0142aby w\u015br\u00f3d obywateli poczucie podmiotowo\u015bci wobec w\u0142asnego pa\u0144stwa. A tylko takie poczucie \u2013 czego dowodz\u0105 r\u00f3\u017cne wsp\u00f3\u0142czesne nauki spo\u0142eczne i ekonomiczne, a tak\u017ce do\u015bwiadczenia narod\u00f3w, kt\u00f3rym si\u0119 powiod\u0142o \u2013 pozwala na autentyczne i skuteczne zaanga\u017cowanie si\u0119 obywateli w dobro tego pa\u0144stwa. Oraz szanowanie jego konstytucji.<\/p>\n\n\n\n
Pozostaje wi\u0119c nam liczy\u0107 na to, \u017ce panowie Tusk, Sienkiewicz, Bodnar i Ho\u0142ownia, z takim zaanga\u017cowaniem b\u0119d\u0105 nadal budowa\u0107 w Polsce praworz\u0105dno\u015b\u0107 i prawdziw\u0105 demokracj\u0119, \u017ce po jakim\u015b czasie tych ofiarnych wysi\u0142k\u00f3w nar\u00f3d dojdzie do wniosku, \u017ce nie ma ju\u017c co zbiera\u0107, trzeba wi\u0119c to pa\u0144stwo zbudowa\u0107 od nowa. Tym razem wsp\u00f3lnym wysi\u0142kiem po powa\u017cnym i szerokim dialogu spo\u0142ecznym. Bez r\u00f3\u017cnych uk\u0142ad\u00f3w uprzywilejowanych, kt\u00f3re lepiej wiedz\u0105 \u201ebo tak i ju\u017c\u201d i chc\u0105 prawo realizowa\u0107, tak jak oni go rozumiej\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ju\u017c 233 lata min\u0119\u0142y od uchwalenia Konstytucji 3 Maja. A ja w\u0142a\u015bnie us\u0142ysza\u0142em w radiu rozmow\u0119 z zacnym Profesorem, kt\u00f3ry zastanawia\u0142 si\u0119, czemu obecnie obowi\u0105zuj\u0105ca Konstytucja nie uzyska\u0142a w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w takiego uznania i takiej pozycji, jak tamta. Konstytucja i jej prawa winny by\u0107 przecie\u017c dla obywateli pa\u0144stwa \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, odpowiednikiem religii w wymiarze \u015bwiecko-pa\u0144stwowym. Powinna by\u0107… Czytaj dalej Czy szacunek obywateli do konstytucji jest mo\u017cliwy?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[356],"tags":[],"class_list":["post-1728","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-35","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1728"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1729,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1728\/revisions\/1729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1728"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1728"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1728"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}