\u201eMam ambicj\u0119, \u017ce by\u0142em pierwszym z Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li prowadzi\u0107 polityk\u0119 na w\u0142asny rachunek. Przedtem, nawet nie od rozbior\u00f3w, ale trzy wieki przedtem prowadzili Polacy polityk\u0119 na rachunek Francji, Turcji, Niemiec, Rosji.\u201d<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa Romana Dmowskiego pokazuj\u0105, w kt\u00f3rym miejscu ten polityk umiejscawia\u0142 siebie w\u015br\u00f3d innych, niemniej zaszczytnych w owym czasie. My\u015bli Dmowskiego obraca\u0142y si\u0119 w kategoriach dzia\u0142acza, kt\u00f3ry rozumie sens przemian, jakie zachodzi\u0142y na prze\u0142omie XIX i XX wieku. By\u0142 wi\u0119c politykiem nowoczesnym, potrafi\u0105cym dostosowa\u0107 si\u0119 do nich i maksymalnie wykorzysta\u0107 to w swoich dzia\u0142aniach. Na pierwszy plan wybija\u0142y si\u0119 pogl\u0105dy zwi\u0105zane z narodowymi racjami stanu przy jednoczesnym minimalizowaniu obcych wp\u0142yw\u00f3w. Dmowski pisa\u0142: \u201eTwierdz\u0119 nieraz, \u017ce jestem w\u0142a\u015bciwie jedynym konserwatyst\u0105 w Polsce. Tamci inni konserwuj\u0105 tylko w\u0142asne maj\u0105tki.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Momentem, kt\u00f3ry ukonstytuowa\u0142 pogl\u0105dy Dmowskiego dla polskiego ruchu narodowego, by\u0142o ukazanie si\u0119 ksi\u0105\u017cki \u201eMy\u015bli nowoczesnego Polaka\u201d wydanej w 1902 roku. Zawarte tam teorie ukazywa\u0142y spojrzenie nacechowane polsk\u0105 racj\u0105 stanu. Rozrachunek z tradycjami Rzeczypospolitej szlacheckiej i jej struktury spo\u0142ecznej, b\u0119d\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142em zap\u00f3\u017anie\u0144 cywilizacyjnych Polski, przy r\u00f3wnoczesnym szacunki, z jakim autor odnosi\u0142 si\u0119 do innych narod\u00f3w europejskich, pokaza\u0142y, \u017ce jest on daleki od narodowej megalomanii. Dmowski kontynuowa\u0142 swoj\u0105 koncepcj\u0119 spo\u0142eczno-polityczn\u0105 w pracy \u201ePodstawy polityki polskiej\u201d wydanej we Lwowie w 1905 r. Zawar\u0142 w niej tez\u0119 o zasadniczym zwi\u0105zku, jaki zachodzi pomi\u0119dzy narodem i pa\u0144stwem: Nar\u00f3d jest wytworem bytu pa\u0144stwowego. Trwanie przez szereg pokole\u0144 w jednej organizacji pa\u0144stwowej, na jednej ziemi, pod jednym imieniem, z jedn\u0105 w\u0142adz\u0105 na czele, z jednym typem wzajemnych uzale\u017cnie\u0144, z jednymi celami na zewn\u0105trz \u2013 zabiera coraz wi\u0119cej z duszy jednostki na rzecz ca\u0142o\u015bci, na rzecz wielkiej, zbiorowej duszy narodu, tworzy najsilniejszy ze znanych w dziejach ludzko\u015bci wielki zwi\u0105zek moralny, kt\u00f3rego zerwanie, gdy si\u0119 nale\u017cycie utrwali\u0142, przestaje wprost zale\u017ce\u0107 od woli jednostki.<\/em><\/p>\n\n\n\n By\u0142 to tak\u017ce czas, w kt\u00f3rym Dmowski utrwali\u0142 swoje pogl\u0105dy na dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, swego najwa\u017cniejszego oponenta. Pomijaj\u0105c sugestie niekt\u00f3rych badaczy, kt\u00f3rzy przyczyn sporu pomi\u0119dzy tymi Ojcami polskiej niepodleg\u0142o\u015bci szukali w osobistych porachunkach, Dmowski odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do pracy swego politycznego konkurenta \u201eJak sta\u0142em si\u0119 socjalist\u0105\u201d, wydanej w 1903 roku. Pisa\u0142, \u017ce Pi\u0142sudski wcale nie uzasadnia warto\u015bci socjalizmu, ale przeciwnie przekonywa nas, \u017ce jest on u autora zastarza\u0142\u0105, utrwalon\u0105 w syberyjskim odosobnieniu mod\u0105. Pozosta\u0142 on zawsze owym dzielnym ch\u0142opcem, synem matki \u2013 patriotki, marz\u0105cym o wyzwoleniu ojczyzny.<\/em><\/p>\n\n\n\n Pogl\u0105dy na Polsk\u0119 obaj politycy mieli okazj\u0119 wymieni\u0107 podczas wojny rosyjsko-japo\u0144skiej. To podczas pobytu obu w Japonii, w 1904 roku, dosz\u0142o do dyskusji o metodach odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Pi\u0142sudski z\u0142o\u017cy\u0142 rz\u0105dowi Japonii memoria\u0142, w kt\u00f3rym pisa\u0142 m.in., i\u017c celem Polskiej Partii Socjalistycznej, kt\u00f3r\u0105 w\u00f3wczas reprezentowa\u0142, jest \u201erozbicie pa\u0144stwa rosyjskiego na g\u0142\u00f3wne cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe i usamodzielnienie przemoc\u0105 wcielonych w sk\u0142ad imperium kraj\u00f3w. Uwa\u017camy to nie tylko jako spe\u0142nienie kulturalnych d\u0105\u017ce\u0144 naszej ojczyzny do samodzielnego bytu, lecz i gwarancj\u0119 tego bytu, gdy\u017c Rosja pozbawiona swych podboj\u00f3w, b\u0119dzie o tyle os\u0142abiona, \u017ce przestanie by\u0107 gro\u017anym i niebezpiecznym s\u0105siadem.\u201d Pi\u0142sudski dalej wylicza, jakie Japonia odniesie korzy\u015bci, kiedy rz\u0105d w Tokio zasili organizacje bojowe PPS, kt\u00f3re rozpoczn\u0105 dzia\u0142ania zbrojne na terytorium zaboru rosyjskiego. Ponadto, pisa\u0142 dalej Pi\u0142sudski, koniecznym by\u0142oby, aby Polacy znajduj\u0105cy si\u0119 w niewoli japo\u0144skiej mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 otrzymania broni i podj\u0119cia walki na froncie rami\u0119 w rami\u0119 z Japo\u0144czykami.<\/p>\n\n\n\n Dmowski z kolei w swoim memoriale, tak\u017ce z\u0142o\u017conym rz\u0105dowi w Tokio, uwa\u017ca\u0142, \u017ce podj\u0119cie walki na ziemiach polskich nie jest w aktualnej sytuacji mo\u017cliwe, a taka walka sko\u0144czy si\u0119 kolejnymi rosyjskimi represjami (po ka\u017cdym st\u0142umionym powstaniu Polacy na 30 lat z si\u0142 opadaj\u0105<\/em>). Natomiast uzasadnionym jest, aby Rosjanie byli przekonani, \u017ce na terenie Kr\u00f3lestwa istnieje gro\u017aba wybuchu powstania, bowiem wtedy wojsko rosyjskie stale tu przebywa i nie anga\u017cuje si\u0119 w walk\u0119 na Dalekim Wschodzie. Natomiast, jak uzasadnia\u0142 Dmowski, koniecznym jest, aby Polacy, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 do japo\u0144skiej niewoli, zostali z niej jak najszybciej wypuszczeni.<\/p>\n\n\n\n Japo\u0144ska wizyta oby polskich polityk\u00f3w stanowi\u0142a pocz\u0105tek konfrontacji mi\u0119dzy nimi. Dla Dmowskiego pobyt w Japonii zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem \u2013 Japo\u0144czycy docenili jego zimne kalkulacje wynikaj\u0105ce z \u00f3wczesnych niewielkich mo\u017cliwo\u015bci podj\u0119cia skutecznej walki na ziemiach polskich. Dmowski nie wspomina\u0142 w memoriale o \u201erozbiciu Rosji\u201d, jak robi\u0142 to Pi\u0142sudski, bo ten projekt by\u0142 daleki od realizacji. Japonia natomiast d\u0105\u017cy\u0142a do ograniczenia Rosji w jej zaanga\u017cowaniu politycznym na Dalekim Wschodzie. Nie by\u0142a natomiast zainteresowana zniszczeniem czy \u201erozcz\u0142onkowaniem\u201d Rosji, kt\u00f3rej potencja\u0142 uniemo\u017cliwia\u0142 Japonii przeprowadzenie takiej operacji.<\/p>\n\n\n\n Pi\u0142sudski otrzyma\u0142 od rz\u0105du japo\u0144skiego wsparcie finansowe, niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 broni, amunicji i \u015brodk\u00f3w wybuchowych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o nadal prowadzi\u0107 ograniczon\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 bojow\u0105, ale by\u0142o tego stanowczo za ma\u0142o, by przeprowadzi\u0107 powstanie. Dmowski a za nim Narodowa Demokracja, stanowczo przeciwstawia\u0142y si\u0119 akcjom zbrojnym. W listopadzie 1904 roku grupa bojowa PPS przeprowadzi\u0142a jedn\u0105 akcj\u0119 na Placu Grzybowym, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 krwaw\u0105 jatk\u0105 rosyjskiej \u017candarmerii i wojska, strzelaj\u0105cych do bezbronnych ludzi, kt\u00f3rzy wyszli z ko\u015bcio\u0142a. \u015amier\u0107 ponios\u0142o jedena\u015bcie os\u00f3b, w tym dwoje dzieci. Podleg\u0142y Narodowej Demokracji organ prasowy \u201ePrzegl\u0105d Wszechpolski\u201d pisa\u0142: Ludzie, kt\u00f3rzy chc\u0105 prowadzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo na moskiewskie kule i bagnety dowiedli, \u017ce mi\u0119dzy nimi nie ma \u017cadnej sp\u00f3jni. Bo przy istnieniu tej sp\u00f3jni niemo\u017cliwy by\u0142by taki brak skrupu\u0142\u00f3w, z jakim ci\u0105gni\u0119to pod moskiewskie kule t\u0142um, kt\u00f3ry niczego si\u0119 nie spodziewa\u0142. Organizatorzy tej demonstracji tak si\u0119 zachowali, jak banda przybysz\u00f3w z obcego ca\u0142kiem \u015brodowiska, kt\u00f3rego krew nic ich nie kosztuje, kt\u00f3rego uczucia nic ich nie obchodz\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n Czy zatem Dmowski by\u0142 rusofilem? Nie! Roman Dmowski by\u0142, co kolejny raz podkre\u015blam, przewiduj\u0105cym politykiem, kt\u00f3ry z zimn\u0105 kalkulacj\u0105 d\u0105\u017cy\u0142 do niepodleg\u0142o\u015bci. Da\u0142 temu wyraz podczas swojej dzia\u0142alno\u015bci w rosyjskiej Dumie, gdzie krytykowa\u0142 polityk\u0119 Rosji wobec Polak\u00f3w: Komu\u017c zawdzi\u0119czamy swe obecne po\u0142o\u017cenie? Wy\u0142\u0105cznie rosyjskim stosunkom i rosyjskiej kulturze! I dlatego Polacy chc\u0105, jak tylko b\u0119dzie mo\u017cliwe, od was si\u0119 oddzieli\u0107. Sk\u0105d przysz\u0142a do nas zaraza rewolucji? Od Was, Rosjan! Po pogromach \u017cydowskich, kt\u00f3re Plehwe organizowa\u0142 w Kiszyniowie, wielu \u017byd\u00f3w, rzemie\u015blnik\u00f3w, robotnik\u00f3w przyby\u0142o z Rosji do Polski, gdzie \u017byd\u00f3w traktuje si\u0119 bardziej po ludzku, ni\u017c u Was. Oni to wnie\u015bli bojowo wrogi anarchizm do sfery robotniczej i oni przynie\u015bli metody walki bomb\u0105 i rewolwerem. Wasi rosyjscy \u017bydzi, przybywszy do nas zarazili naszych \u017byd\u00f3w, jak dzikie zwierz\u0119 zara\u017ca dziko\u015bci\u0105 zwierz\u0119ta domowe. U Was nie mogli by\u0107 niczym innym, ni\u017c dzikimi zwierz\u0119tami, bo Wy nie uznajecie w nich uczu\u0107 natury ludzkiej. Nasze szko\u0142y s\u0105 zalewane polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 propagand\u0105, kt\u00f3ra jest podlewana sosem rosyjskiego nihilizmu.(…) Dop\u00f3ki nie zacz\u0119li\u015bcie zalewa\u0107 naszych szk\u00f3\u0142 rosyjskimi studentami, seminarzystami, Waszymi pupilami i profesorami, kt\u00f3rzy wi\u0119cej mamonie ni\u017c Bogu s\u0142u\u017c\u0105, dop\u00f3ty nasze dzieci rzeczywi\u015bcie otrzymywa\u0142y w szko\u0142ach nauk\u0119, a szko\u0142a wzmacnia\u0142a w nich te uczucia i tradycje, kt\u00f3re nar\u00f3d wzmacniaj\u0105. Ale wy\u015bcie zacz\u0119li to wszystko systematycznie niszczy\u0107 i usuwa\u0107 z g\u0142\u00f3w i serc naszych dzieci to, co sami nazywacie duchem polskim. Na miejsce warto\u015bci zrabowanych nie dali\u015bcie nam niczego pr\u00f3cz religijnego i pa\u0144stwowego nihilizmu Rosjan.<\/em><\/p>\n\n\n\n Czy zatem jego my\u015bli zawarte w pracy \u201eNiemcy, Rosja i kwestia Polska\u201d stanowi\u0105 prze\u0142om w stosunku autora do Rosji, jak niekt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105? Dynamiczne zmiany w geopolityce europejskiej zachodz\u0105ce na prze\u0142omie XIX i XX w. kierowa\u0142y spraw\u0119 polsk\u0105 w stron\u0119 Rosji. Wynika\u0142o to z \u00f3wczesnego realizmu Dmowskiego \u2013 odej\u015bcia od ciasnej doktryny i maksymalnego wykorzystania geopolitycznej sytuacji dla osi\u0105gni\u0119cia celu \u2013 uzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Dmowski wskazywa\u0142, \u017ce dla Zachodu nie ma sprawy polskiej \u2013 dla tamtych polityk\u00f3w sprawa polska jest cz\u0119\u015bci\u0105 Rosji, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 sojusznikiem Anglii i Francji: Dzi\u015b w interesie pa\u0144stw Europy Zachodniej nie le\u017cy dalsze os\u0142abianie Rosji, lecz wzmacnianie jej, by sta\u0142a si\u0119 zdolna przeciwstawi\u0107 Niemcom, poniewa\u017c w przeciwnym razie mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 powolnym narz\u0119dziem Berlina, sfer\u0105 wp\u0142yw\u00f3w niemieckich i obiektem stopniowego podboju ze strony Niemiec. Po\u0142o\u017cenie mi\u0119dzynarodowe sta\u0142o si\u0119 takie, \u017ce jest widocznym, \u017ce dla narodu polskiego gro\u017ab\u0105 dla jego przysz\u0142o\u015bci narodowej nie jest Rosja, lecz Niemcy, kt\u00f3re to niebezpiecze\u0144stwo stanowi\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n Polska, znajduj\u0105ca si\u0119 pomi\u0119dzy Rosj\u0105 i Niemcami, jest buforem pomi\u0119dzy rywalizuj\u0105cymi stronami. Zjednoczone Niemcy s\u0105 pe\u0142ne wigoru, \u017cywotno\u015bci, maj\u0105 apetyt osi\u0105gni\u0119cia statusu mocarstwa, wi\u0119c b\u0119d\u0105 z ca\u0142\u0105 determinacj\u0105 rugowa\u0142y polski byt narodowy. Rosja za\u015b, to kolos na glinianych nogach, nar\u00f3d rosyjski jest s\u0142aby pod wzgl\u0119dem moralnym, gospodarczym i kulturowym. W rzeczywisto\u015bci nigdy nie zyska\u0142 takiego statusu w pa\u0144stwie, jak mia\u0142o to miejsce w pa\u0144stwach Europy Zachodniej. Dlatego nar\u00f3d polski, uzbrojony w tradycj\u0119, religi\u0119 i kultur\u0119 mo\u017ce znacznie wi\u0119cej osi\u0105gn\u0105\u0107 przy Rosji, ni\u017c podporz\u0105dkowany Niemcom i ich germa\u0144skiemu naporowi \u201eDrang nach Osten\u201d.<\/p>\n\n\n\n W trakcie I wojny \u015bwiatowej realizm polityczny Dmowskiego kaza\u0142 oprze\u0107 d\u0105\u017cenia do niepodleg\u0142o\u015bci o pa\u0144stwa zachodnie. W tym samym kierunku szed\u0142 tak\u017ce Pi\u0142sudski po og\u0142oszeniu przez Niemcy i Austro-W\u0119gry aktu 5 listopada 1916 roku. Pi\u0142sudski pisa\u0142: \u201eTeraz niech gra pan Roman Dmowski. Da\u0142em mu do r\u0119ki atutow\u0105 kart\u0119 \u2013 niech on teraz gra, niech od tamtej strony, Ententy, \u017c\u0105da wi\u0119cej.\u201d Og\u0142aszaj\u0105c akt 5 listopada pa\u0144stwa centralne umi\u0119dzynarodowi\u0142y kwesti\u0119 polsk\u0105 \u2013 od tego momentu ka\u017cda ze stron musi da\u0107 wi\u0119cej od przeciwnika. I trzeba doda\u0107, \u017ce Dmowski wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania z nale\u017cyt\u0105 energi\u0105. Pomog\u0142a mu w tym sytuacja w Rosji \u2013 wybuch rewolucji lutowej i obalenie caratu. Niepewno\u015b\u0107 co do dalszych los\u00f3w sojuszu Rosji z Angli\u0105 i Francj\u0105 nakazywa\u0142y Zachodowi szuka\u0107 nowych sprzymierze\u0144c\u00f3w. Powsta\u0142y w sierpniu 1917 w Lozannie Komitet Narodowy Polski w sk\u0142adzie z Dmowskim, szybko znalaz\u0142 wsparcie ze strony Ignacego Paderewskiego. Marka Paderewskiego by\u0142a powszechnie znana na ca\u0142ym \u015bwiecie. Kiedy wi\u0119c Stany Zjednoczone postanowi\u0142y wej\u015b\u0107 do wojny, sprawy polskiej niepodleg\u0142o\u015bci przyspieszy\u0142y, w du\u017cym stopniu za spraw\u0105 zabieg\u00f3w Paderewskiego.<\/p>\n\n\n\n Komitet Narodowy Polski uczestniczy\u0142 w konferencji wersalskiej. Tam zapada\u0142y najwa\u017cniejsze decyzje o przysz\u0142o\u015bci Europy. Jedn\u0105 z nich by\u0142o ustalenie granic Polski. Dmowski zabiega\u0142 o jak najkorzystniejsze dla polskiej racji stanu wytyczenie granicy na zachodzie. Nie wszystkie jego zamierzenia zosta\u0142y uwzgl\u0119dnione. Na skutek postawy Wielkiej Brytanii nie uda\u0142o si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 do Polski m.in. Gda\u0144ska. Ale i tak zdobycze terytorialne Polski na zachodzie by\u0142y wi\u0119ksze od wszystkich innych razem wzi\u0119tych, jakie Niemcy utraci\u0142y na rzecz pozosta\u0142ych pa\u0144stw. To tak\u017ce nale\u017cy zaliczy\u0107 do sukces\u00f3w Dmowskiego. Zabiega\u0142 o terytoria poprzez osobiste kontakty z politykami zachodnimi.<\/p>\n\n\n\n Inaczej wygl\u0105da\u0142a kwestia granicy wschodniej. Pisa\u0142: \u201e\u017beby by\u0107 silnym na zewn\u0105trz, trzeba nam si\u0119 do\u015b\u0107 daleko na wsch\u00f3d posun\u0105\u0107, ale dla zachowania si\u0142y wewn\u0119trznej nie mo\u017cna si\u0119 posun\u0105\u0107 za daleko, bo zatracimy polski charakter pa\u0144stwa. W tym wzgl\u0119dzie p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d (Litwa, Bia\u0142oru\u015b) jest dla nas bezpieczniejszy od po\u0142udniowego wschodu.\u201d Koncepcja Dmowskiego polega\u0142a na tym, aby w odrodzonej Polsce mieszka\u0142o maksymalnie do 40% mniejszo\u015bci narodowych. Z Pi\u0142sudskim Dmowski toczy\u0142 sp\u00f3r o federacj\u0119 z pa\u0144stwami na wschodzie, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 utworzone przy polskiej pomocy. Dmowski by\u0142 przeciwny temu: \u201eJe\u017celi si\u0119 m\u00f3wi o potrzebie pa\u0144stwa silnego, to nie mo\u017cna wymawia\u0107 wyrazu federacja. Federacja to jest s\u0142abo\u015b\u0107, a nie si\u0142a, zw\u0142aszcza jak si\u0119 nie ma z kim federowa\u0107.\u201d Faktem jest, \u017ce w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rymi najbli\u017cej by\u0142o Pi\u0142sudskiemu do stworzenia federacji, nie by\u0142o jedno\u015bci i idea upad\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Dmowski przestrzega\u0142 przed tworzeniem federacji z pa\u0144stwami, kt\u00f3re s\u0105 Polsce wrogie, a Ukrai\u0144cy kwestionowali prawa Polski do kres\u00f3w wschodnich. Pisa\u0142: \u201eniepodleg\u0142a Ukraina by\u0142aby pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym dominowa\u0142yby wp\u0142ywy niemieckie. Polska przy istnieniu pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego znalaz\u0142aby si\u0119 mi\u0119dzy Niemcami a sfer\u0105 wp\u0142yw\u00f3w niemieckich, mo\u017cna powiedzie\u0107, niemieckim protektoratem.\u201d S\u0142abo\u015b\u0107 i niedojrza\u0142o\u015b\u0107 w zakresie tworzenia samodzielnego bytu Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, wrogo\u015b\u0107 Litwin\u00f3w wobec odbudowanej Polski i brak zainteresowania koncepcj\u0105 ze strony \u0141otwy sprawi\u0142, \u017ce Pi\u0142sudski nie zdo\u0142a\u0142 zrealizowa\u0107 swego planu. Mimo tar\u0107 mi\u0119dzy obydwoma politykami, obie orientacje \u2013 niemiecka i rosyjska spe\u0142ni\u0142y swe rol\u0119 w odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W odrodzonej Polsce Dmowski mocno ogranicza\u0142 sw\u00f3j aktywny udzia\u0142 polityce. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 pisarstwem politycznym. W 1925 r opublikowa\u0142 dzie\u0142o \u201ePolityka polska i odbudowanie pa\u0144stwa\u201d. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 co najmniej na dwie sprawy, jakie w tej pracy zawar\u0142. Pierwsza, dotyczy\u0142a stosunku \u017byd\u00f3w do kwestii polskiej podczas I wojny \u015bwiatowej. Pisa\u0142: Wkr\u00f3tce po moim przyje\u017adzie do USA zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie znany powszechnie przyw\u00f3dca \u017byd\u00f3w w Ameryce, p. Louis Marschall. Powiedzia\u0142 mi bez ogr\u00f3dek, \u017ce \u017bydzi s\u0105 wrogami Polski, bo Polska prze\u015bladuje ich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w. Gdy mu zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119, \u017ce w Polsce pogrom\u00f3w nie by\u0142o i nie ma, us\u0142ysza\u0142em znamienn\u0105 odpowied\u017a, \u017ce \u017bydzi wol\u0105 pogromy od bojkotu. P\u00f3\u017aniej wesp\u00f3\u0142 z Paderewskim, wzi\u0119li\u015bmy udzia\u0142 w obiedzie politycznym z przyw\u00f3dcami \u017cydowskimi, urz\u0105dzonym przez jednego z dzia\u0142aczy nowojorskich. Jedno z \u017c\u0105da\u0144 by\u0142o, \u017ceby\u015bmy wprowadzili do naszego Komitetu Narodowego \u017byda ciesz\u0105cego si\u0119 ich zaufaniem. Okaza\u0142o si\u0119 wszak\u017ce natychmiast, \u017ce nie ma takiego \u017byda, kt\u00f3ry by posiada\u0142 nasze i ich zaufanie, Wa\u017cniejsze by\u0142o \u017c\u0105danie, zwr\u00f3cone ju\u017c do mnie, \u017cebym wystosowa\u0142 odezw\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, wzywaj\u0105cego do zaprzestania bojkotu \u017byd\u00f3w Powiedzia\u0142em wi\u0119c im, \u017ce dobrze, wydam tak\u0105 odezw\u0119, ale pod warunkiem, \u017ce oni przedtem wydadz\u0105 odezw\u0119 do \u017byd\u00f3w w Polsce, wzywaj\u0105c\u0105 do tego, by pracowali i walczyli o zjednoczenie i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Dali mi odpowied\u017a, kt\u00f3rej by\u0142em z g\u00f3ry pewny \u2013 \u017ce to jest niemo\u017cliwe.<\/em><\/p>\n\n\n\n Druga sprawa podj\u0119ta przez Dmowskiego dotyczy\u0142a krytyki liberalizmu gospodarczego i nadmiernej industrializacji, b\u0119d\u0105cej przyczyn\u0105 kryzysu gospodarczego. Pisa\u0142: Dzi\u015b widzimy, \u017ce ten szalony rozrost industrializmu, kt\u00f3ry dawa\u0142 Europie bogactwo, zamienia si\u0119 w kl\u0119sk\u0119; \u017ce wysoka kultura materialna, nawyknienie do kultury i komfortu utrudnia jej wsp\u00f3\u0142zawodnictwo gospodarcze z krajami ni\u017cszej kultury, \u017ce typ o\u015bwiaty, kt\u00f3ry si\u0119 tam w masach rozszerzy\u0142, zrodzi\u0142 w nich wstr\u0119t do prostej pracy, wyp\u0119dza je ze wsi i zape\u0142nia miasta ludno\u015bci\u0105, stanowi\u0105c\u0105 coraz wi\u0119kszy ci\u0119\u017car dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Szczyc\u0105ce si\u0119 wspania\u0142ymi instytucjami, znakomicie obs\u0142u\u017cone pa\u0144stwo nowoczesne, sta\u0142o si\u0119 o wiele za kosztowne, a\u017ceby je narody przy obecnych swych \u015brodkach zdolne by\u0142y utrzyma\u0107; \u017ce wybuja\u0142y parlamentaryzm, kt\u00f3ry sobie Europa w ci\u0105gu XIX wieku wytworzy\u0142a, uniemo\u017cliwia sensown\u0105 gospodark\u0119 pa\u0144stwow\u0105, zgodn\u0105 ze \u015brodkami spo\u0142ecze\u0144stwa. My\u015bmy t\u0119 \u015bwietn\u0105 dob\u0119, ten wiek XIX, prze\u017cyli tylko w ma\u0142ej cz\u0119\u015bci i te dolegliwo\u015bci w krew nam nie wesz\u0142y. Przywi\u0105zanie do cywilizacji europejskiej nie powinno przekracza\u0107 zdrowych i sensownych granic: nie trzeba dobrowolnie skazywa\u0107 si\u0119 na dzielenie z Europ\u0105 tych cierpie\u0144, od kt\u00f3rych mo\u017cemy by\u0107 wolni, dlatego w\u0142a\u015bnie, \u017ce\u015bmy nie udzielili jej powodze\u0144 i owoc\u00f3w nie u\u017cywali.<\/em><\/p>\n\n\n\n Wbrew g\u0142osom przeciwnik\u00f3w politycznych, tak\u017ce tych obecnych, Dmowski nie by\u0142 zwolennikiem faszyzmu. W pracy \u201eO ustroju politycznym pa\u0144stwa\u201d wyja\u015bnia\u0142 konsekwencje tego systemu: militaryzacja \u017cywio\u0142\u00f3w narodowych, kt\u00f3ra da\u0142a zwyci\u0119stwo we W\u0142oszech i w Niemczech, zabi\u0142a w tych obozach tw\u00f3rczo\u015b\u0107 prawno-polityczn\u0105. Na to sz\u0142a przez kilkadziesi\u0105t pokole\u0144 olbrzymia praca narodu niemieckiego w dziedzinie prawa i post\u0119pu prawnego w spo\u0142ecze\u0144stwie, a\u017ceby dzi\u015b powiedziano Niemcom, i\u017c prawem jest to, co powie Hitler? Musieliby\u015bmy by\u0107 wrogami cywilizacji, a\u017ceby to uzna\u0107 za wz\u00f3r dzie\u0142a narodowego w polityce, za przyk\u0142ad dla innych narod\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n Jak\u017ce dalekie od rzeczywisto\u015bci i prawdy s\u0105 zatem s\u0142owa wypowiedziane przez prof. Tomasza Na\u0142\u0119cza, doradcy prezydenta Komorowskiego w latach 2010 \u2013 2015, kt\u00f3ry w pi\u015bmie \u201eWprost\u201d z marca 2001 roku stwierdzi\u0142: \u201eMniej by\u0142oby powod\u00f3w do wstydu i wyrzut\u00f3w sumienia, gdyby ob\u00f3z Romana Dmowskiego w walce o rz\u0105d dusz nie gra\u0142 na najprymitywniejszych anty\u017cydowskich odruchach. Jasne, \u017ce najbardziej nawet radykalni narodowcy nie planowali mordowania \u017byd\u00f3w, ale lekkomy\u015blnie siali wiatr, bez kt\u00f3rego najpewniej nie by\u0142oby burzy w Jedwabnem.\u201d<\/p>\n\n\n\n Roman Dmowski do ko\u0144ca pozosta\u0142 wierny s\u0142owom \u2013 \u201eJestem Polakiem, wi\u0119c mam obowi\u0105zki polskie: s\u0105 one tym wi\u0119ksze i tym silniej si\u0119 do nich poczuwam, im wy\u017cszy przedstawiam typ cz\u0142owieka\u201d \u2013 kt\u00f3re zawar\u0142 w \u201eMy\u015blach nowoczesnego Polaka\u201d.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eMam ambicj\u0119, \u017ce by\u0142em pierwszym z Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li prowadzi\u0107 polityk\u0119 na w\u0142asny rachunek. Przedtem, nawet nie od rozbior\u00f3w, ale trzy wieki przedtem prowadzili Polacy polityk\u0119 na rachunek Francji, Turcji, Niemiec, Rosji.\u201d S\u0142owa Romana Dmowskiego pokazuj\u0105, w kt\u00f3rym miejscu ten polityk umiejscawia\u0142 siebie w\u015br\u00f3d innych, niemniej zaszczytnych w owym czasie. My\u015bli Dmowskiego obraca\u0142y si\u0119 w… Czytaj dalej Pan Roman<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1483,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[353],"tags":[],"class_list":["post-1482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-32","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1484,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1482\/revisions\/1484"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}