Sinolog, emerytowany prof. Kien, bohater powie\u015bci Eliasa Canettiego \u201eAuto da f\u00e9\u201d, \u017cyje oderwany od rzeczywisto\u015bci dnia codziennego, w otoczeniu swojej wspania\u0142ej biblioteki, kt\u00f3r\u0105 latami z pietyzmem tworzy\u0142. W pewnym momencie \u017cycia, na jego drodze stan\u0119\u0142a Teresa, kt\u00f3r\u0105 Kien przyj\u0105\u0142 jako s\u0142u\u017c\u0105c\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy\u015b zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Teresa starannie owin\u0119\u0142a w papier ksi\u0105\u017ck\u0119, by ta si\u0119 nie pobrudzi\u0142a. Ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u017cyczy\u0142 Teresie Kien \u2013 by\u0142a to jaka\u015b ma\u0142o warto\u015bciowa, popularna powie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 s\u0142u\u017c\u0105ca traktowa\u0142a, jakby by\u0142 to \u201ebia\u0142y kruk\u201d. Nie umkn\u0119\u0142o to uwadze starego profesora, kt\u00f3ry coraz bardziej przekonywa\u0142 si\u0119 do Teresy. Do tego stopnia, \u017ce zaproponowa\u0142 jej ma\u0142\u017ce\u0144stwo, raczej z rozs\u0105dku, ale mo\u017ce i troch\u0119 z mi\u0142o\u015bci starego cz\u0142owieka do wiernej s\u0142u\u017c\u0105cej. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem przekle\u0144stwa Kiena. Ma\u0142\u017conka coraz bardziej wp\u0142ywa\u0142a na \u017cycie m\u0119\u017ca, ograniczaj\u0105c jego prawa. Za ka\u017cdym razem powtarza\u0142a: \u201etak si\u0119 nale\u017cy\u201d. Nieprzyzwyczajony do takiego traktowania i do coraz bardziej brutalnej postawy swojej \u017cony, Kien ust\u0119powa\u0142, oddaj\u0105c po\u0142owicy coraz wi\u0119ksze pole dzia\u0142ania. Ograniczaj\u0105c swoj\u0105 wolno\u015b\u0107, Kien liczy\u0142, \u017ce w ko\u0144cu Teresa zadowoli si\u0119 ust\u0119pstwami i da sobie spok\u00f3j. Tak jednak si\u0119 nie sta\u0142o. W ko\u0144cu stary profesor zostaje wyp\u0119dzony z domu, pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci dost\u0119pu do swoich rzeczy, a przede wszystkim, do swoich ukochanych ksi\u0105\u017cek. W beznadziei porzuca my\u015bl, by odzyska\u0107 swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 na drodze prawnej, wszak nikt mu nie pomo\u017ce, bo ma\u0142\u017ce\u0144stwo to tak\u017ce wsp\u00f3lna w\u0142asno\u015b\u0107. Decyduje si\u0119 na szale\u0144czy krok \u2013 pali swoj\u0105 bibliotek\u0119, gin\u0105c wraz z ukochanymi ksi\u0105\u017ckami.<\/p>\n\n\n\n
Canetti w powie\u015bci rysuje drog\u0119 do dyktatury, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017ca, bo jest brutalna, pozbawiona moralnych zasad, nie licz\u0105ca si\u0119 z nikim i z niczym. Masy jej ulegaj\u0105, a w ka\u017cdym razie nie przeszkadzaj\u0105, aby ta forma w\u0142adzy odnios\u0142a sukces. Brutalno\u015b\u0107 i si\u0142a magnetyzuj\u0105 masy, kt\u00f3re zadowalaj\u0105 si\u0119 tak\u0105 form\u0105 w\u0142adzy, bo, po pierwsze \u2013 boj\u0105 si\u0119, po drugie \u2013 licz\u0105 na to, \u017ce za brutalno\u015bci\u0105 czeka spok\u00f3j i dobrobyt, obiecywany w czasach, gdy dyktatura by\u0142a ubrana w pi\u00f3rka demokracji. Powie\u015b\u0107 Canettiego zosta\u0142a zainspirowana wydarzeniami w latach 20. XX wieku, kiedy t\u0142um podpali\u0142 w Wiedniu Pa\u0142ac Sprawiedliwo\u015bci. Pisarz obserwuj\u0105c tamte wydarzenia zauwa\u017cy\u0142 w pewnym momencie osob\u0119, kt\u00f3ra powtarza\u0142a, by \u201eratowa\u0107 akta\u201d. Nie ludzi, a akta, p\u0142on\u0105ce w budynku.<\/p>\n\n\n\n
Poj\u0119cie dyktatury m\u00f3wi o \u201eformie wy\u0142\u0105cznej, nieograniczonej i nadzwyczajnej, lecz tymczasowej w\u0142adzy politycznej jednostki lub grupy, ustanawianej w sytuacji powa\u017cnego kryzysu spo\u0142ecznego b\u0105d\u017a parali\u017cu zwyczajnych instytucji w\u0142adzy i zagro\u017cenia \u0142adu politycznego.\u201d Czy ka\u017cda forma dyktatury jest z\u0142a? W teorii nauk politycznych wyst\u0119puje pewna jej odmiana, nazywana dyktatur\u0105 konstytucyjn\u0105. Forma dyktatury konstytucyjnej, czyli s\u0142u\u017c\u0105cej ochronie porz\u0105dku ustrojowego ustanowionego w okresie poprzedzaj\u0105cym kryzys, wyst\u0119powa\u0142a mi\u0119dzy innymi w konstytucjach Republiki W\u0142oskiej z 1947 czy V Republiki Francuskiej z 1958 r. Oczywi\u015bcie, przyk\u0142ad konstytucji w\u0142oskiej czy francuskiej nie jest adekwatny dla takiej dyktatorskiej formy w\u0142adzy jak tyrania czy despotyzm. Wyklucza tak\u017ce form\u0119 przyjmowan\u0105 przez \u201ekacyk\u00f3w\u201d, charakterystyczn\u0105 dla pa\u0144stw Trzeciego \u015awiata.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne okre\u015blenie systemu dyktatury uleg\u0142o zniekszta\u0142ceniu w XX wieku. Sta\u0142o si\u0119 tak pod wp\u0142ywem demokracji, jako formy politycznej przeciwstawnej dyktaturze. W potocznym j\u0119zyku dyktatura dzisiaj ma odbi\u00f3r zdecydowanie negatywny, jako forma rz\u0105du bezprawnego, opartego na przemocy i pogardzie dla praw cz\u0142owieka. Studiuj\u0105c \u017cycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 dyktator\u00f3w, takich jak Mariusz, Juliusz Cezar w staro\u017cytnym Rzymie, Napoleon Bonaparte we Francji czy bli\u017cej nam Romuald Traugutt, da si\u0119 jednak zauwa\u017ca\u0107 istotne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy nimi. Zakres i charakter w\u0142adzy Traugutta, z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w, znacznie odbiega\u0142 od mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142a\u0144 np. Cezara czy Bonapartego.<\/p>\n\n\n\n
Czy dyktatura kiedy\u015b si\u0119 ko\u0144czy \u2013 czasami tak, a jej koniec wi\u0105\u017ce si\u0119 z tragiczno\u015bci\u0105 w sensie og\u00f3lnym, dotykaj\u0105c wielu aktor\u00f3w na scenie politycznej. Czasami jednak dyktatura ulega z\u0142udnemu procesowi liberalizacji. Tak by\u0142o (i jest) w Zwi\u0105zku Sowieckim i obecnej Rosji pod rz\u0105dami Putina. Istniej\u0105 jednak procesy, w kt\u00f3rych dyktatura jest budowana przy u\u017cyciu zasad okre\u015blanych szerok\u0105 nazw\u0105 jako demokratyczne. Dzieje si\u0119 tak za spraw\u0105 \u201ekultu demokracji\u201d. Jak pisa\u0142 Szymon Dzierzgowski: \u201eiluzja demokratyczna nale\u017cy do najci\u0119\u017cszych form psychozy spo\u0142ecznej\u201d. Demokracja sta\u0142a si\u0119 bowiem swoist\u0105 \u201ereligi\u0105 obywatelsk\u0105\u201d, a nawet \u201edewocj\u0105 demokratyczn\u0105\u201d. Jej narodziny przypadaj\u0105 na wybuch rewolucji w 1789 roku we Francji. By\u0142a na tyle odmienna od swych \u017ar\u00f3de\u0142 ate\u0144skich, \u017ce Robert Dahl stwierdzi\u0142, i\u017c: \u201egdyby nasz hipotetyczny Ate\u0144czyk znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d nas, to stwierdzi\u0142by, \u017ce nowo\u017cytna demokracja \u017cadn\u0105 demokracj\u0105 w og\u00f3le nie jest.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Jean Madiran, francuski filozof, kt\u00f3ry podejmowa\u0142 studia nad \u201etyrani\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego liberalizmu\u201d, nie szanuj\u0105cego prawa do \u017cycia i natury rodziny, pisa\u0142 o zak\u0142amaniu or\u0119downik\u00f3w dialogu \u2013 g\u0142uchych na racje wprost wynikaj\u0105ce z Magisterium Ko\u015bcio\u0142a, tak jak wcze\u015bniej bi\u0142 na trwog\u0119, gdy na oczach Europy \u201epraw cz\u0142owieka\u201d Sowieci mia\u017cd\u017cyli W\u0119gry, a w Algierii wymordowano muzu\u0142ma\u0144skich Francuz\u00f3w. Madiran pisa\u0142: \u201eKiedy prawowito\u015b\u0107 w\u0142adzy opiera si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na desygnacji tego, komu powierzono jej wykonanie, w\u0142adza ma prawo robi\u0107 wszystko: bo kt\u00f3\u017c mia\u0142by prawo j\u0105 ograniczy\u0107? Tak naprawd\u0119 hamuj\u0105 j\u0105 przyzwyczajenia, tradycje, rzeczywisto\u015b\u0107, przeciwstawne pogl\u0105dy. \u017badne jednak nie wynika z praw nowoczesnej demokracji, ta za\u015b stara si\u0119 je znie\u015b\u0107 poprzez nieustann\u0105 demokratyzacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Kim zatem by\u0142a Teresa z powie\u015bci Canettiego? Czy\u017c nie by\u0142a \u201edemokratyczn\u0105 reprezentantk\u0105 ludu\u201d, kt\u00f3ra zdobywszy mo\u017cliwo\u015bci, niszczy stary \u015bwiat, w imi\u0119 \u201esprawiedliwo\u015bci\u201d? A \u017ce robi to przy pomocy brutalnych metod doprowadzaj\u0105c do tragedii? No c\u00f3\u017c, wyjrzyjmy za okno i przypatrzmy si\u0119 naszej rzeczywisto\u015bci po 13 grudnia 2023 roku.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sinolog, emerytowany prof. Kien, bohater powie\u015bci Eliasa Canettiego \u201eAuto da f\u00e9\u201d, \u017cyje oderwany od rzeczywisto\u015bci dnia codziennego, w otoczeniu swojej wspania\u0142ej biblioteki, kt\u00f3r\u0105 latami z pietyzmem tworzy\u0142. W pewnym momencie \u017cycia, na jego drodze stan\u0119\u0142a Teresa, kt\u00f3r\u0105 Kien przyj\u0105\u0142 jako s\u0142u\u017c\u0105c\u0105. Kiedy\u015b zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Teresa starannie owin\u0119\u0142a w papier ksi\u0105\u017ck\u0119, by ta si\u0119 nie pobrudzi\u0142a.… Czytaj dalej Dyktatura demokracji<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[351],"tags":[],"class_list":["post-1303","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-30","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1303"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1303\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1304,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1303\/revisions\/1304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}