{"id":1208,"date":"2024-02-10T21:06:21","date_gmt":"2024-02-10T20:06:21","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1208"},"modified":"2024-02-10T21:06:21","modified_gmt":"2024-02-10T20:06:21","slug":"zanim-sploneli-zywcem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1208","title":{"rendered":"Zanim sp\u0142on\u0119li \u017cywcem"},"content":{"rendered":"\n

Zbli\u017ca si\u0119 80. rocznica zag\u0142ady Huty Pieniackiej na polskich Kresach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tragedia rozegra\u0142a si\u0119 28 lutego 1944 roku. Bandy ukrai\u0144skie UPA i oddzia\u0142y niemieckiej Dywizji SS Galizien z ukrai\u0144skimi \u017co\u0142nierzami napad\u0142y na wie\u015b o \u015bwicie i w ci\u0105gu kilku godzin wymordowa\u0142y ok. 1000 polskich mieszka\u0144c\u00f3w tej du\u017cej wsi, pal\u0105c ich w stodo\u0142ach i w innych pomieszczeniach gospodarczych. Zanim to nast\u0105pi\u0142o, mieli\u015bmy do czynienia z mordami, kt\u00f3re zapowiada\u0142y t\u0119 tragedi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca przed napa\u015bci\u0105 na Hut\u0119 Pieniack\u0105 oddzia\u0142y UPA zaatakowa\u0142y wioski Zalesie, Suchowol\u0119 oraz przysi\u00f3\u0142ek Czernicy, Grobelka. Opowiada o tym Edward Gross z Huciska Brodzkiego (\u201eLudob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na Polakach w wojew\u00f3dztwie tarnopolskim 1939-1946\u201d, Wroc\u0142aw 2004):<\/p>\n\n\n\n

17 stycznia mieszka\u0144cy Huciska Brodzkiego widzieli \u0142uny na p\u00f3\u0142noc od Czernicy. Po kilku dniach wywiad ustali\u0142, \u017ce dokonano masakry ludno\u015bci w Zalesiu, tu\u017c za Czernic\u0105 i w Suchowoli. By\u0142a to ju\u017c zbrodnia na wielk\u0105 skal\u0119. [\u2026] banderowcy byli bardzo okrutni. Wrzucali do p\u0142on\u0105cych zabudowa\u0144 \u017cywych ludzi, innym podrzynali gard\u0142a [\u2026] Ta nowa zbrodnia poch\u0142on\u0119\u0142a 17 os\u00f3b w Zalesiu i 28 w Suchowoli. [\u2026] pojawi\u0142a si\u0119 nowa \u0142una. Tym razem[\u2026] w przysi\u00f3\u0142ku Czernicy zwanym Grobelk\u0105\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cnym elementem w tym komunikacie jest wiadomo\u015b\u0107, i\u017c polskie podziemnie mia\u0142o sw\u00f3j wywiad, kt\u00f3ry \u015bledzi\u0142 dzia\u0142ania UPA i wyci\u0105ga\u0142 niezb\u0119dne wnioski dla obrony polskiej ludno\u015bci. Potwierdzaj\u0105 si\u0119 te\u017c spostrze\u017cenia, co do okrucie\u0144stwa zbrodni. Mordercy ju\u017c nie tylko podrzynaj\u0105 swoim ofiarom gard\u0142a, ale i na du\u017c\u0105 skal\u0119 wrzucaj\u0105 Polak\u00f3w do ognia, by \u017cywi p\u0142on\u0119li i doznawali niewyobra\u017calnych cierpie\u0144. Jednak pojawiaj\u0105 si\u0119 rozbie\u017cno\u015bci dotycz\u0105ce ilo\u015bci ofiar. Gross m\u00f3wi o 28 ofiarach w Suchowoli, za\u015b dwaj inni autorzy, Cz. A. \u015awi\u0119toja\u0144ski i A. Wi\u015bniewski, mieszkaj\u0105cy w samej tej wsi, podaj\u0105 liczb\u0119 znacznie wy\u017csz\u0105, bo 47. Wedle Grossa wywiad ustali\u0142 stan rzeczy, wedle obu autor\u00f3w, oni sami ustalili, widzieli to na w\u0142asne oczy. Wydaje si\u0119, \u017ce ich \u015bwiadectwo jest bardziej wiarygodne. Potwierdza to informacja zawarta w cytowanej powy\u017cej ksi\u0105\u017cce Koma\u0144skiego i Siekierki. Autorzy pisz\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\u201e17 stycznia [\u2026] Tej nocy zostali zamordowani[\u2026]\u201d.<\/em> I wymieniaj\u0105 41 ofiar z imienia i nazwiska oraz 7 ofiar NN. Czyli razem 48 zamordowanych. Cz. A. \u015awi\u0119toja\u0144ski i A. Wi\u015bniewski pisz\u0105 te\u017c, \u017ce kilka os\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

[\u2026] udusi\u0142o si\u0119 w schowkach pod budynkami, kt\u00f3re zosta\u0142y spalone\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z kolei Czes\u0142aw Keller ze wsi Koniuszk\u00f3w opowiada, \u017ce w styczniu 1944 r. na poblisk\u0105 polsko-ukrai\u0144sk\u0105 wie\u015b Bo\u0142dury napadli banderowcy przybyli z Wo\u0142ynia. A wspomagali ich miejscowi Ukrai\u0144cy. \u015awiadek widzia\u0142 na w\u0142asne oczy efekty tego napadu: 40 pomordowanych wie\u015bniak\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi roczne dziecko z przybitymi do komody r\u0105czkami i nogami. Spostrze\u017cenia dotycz\u0105 nie tylko ilo\u015bci mord\u00f3w, ale i technik zabijania. Gdy si\u0119 zbierze do analizy pewn\u0105 grup\u0119 morderstw, wy\u0142ania si\u0119 obraz okrucie\u0144stwa i m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci. Szczeg\u00f3lnie przejmuj\u0105co brzmi\u0105 s\u0142owa o zn\u0119caniu si\u0119 nad dzie\u0107mi, cz\u0119sto niemowl\u0119tami. Obserwujemy nie tylko rzeczowo pokazane, konkretne tragiczne wydarzenia, ale widzimy te\u017c stan emocji narrator\u00f3w, narastanie grozy, budowanie atmosfery przera\u017cenia. Mordercy zamordowali w Bo\u0142durach, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, ok. 100 Polak\u00f3w, pal\u0105c ich domostwa. Ci, co ocaleli, schowali si\u0119 do du\u017cego murowanego budynku miejscowego folwarku.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czyli od stycznia 1944 r. w powiecie brodzkim zaczyna ju\u017c by\u0107 bardzo gro\u017anie. Ilo\u015b\u0107 napad\u00f3w wzrasta. Oddzia\u0142y UPA z Wo\u0142ynia wkraczaj\u0105 na ziemi\u0119 brodzk\u0105. Miejscowi Ukrai\u0144cy aktywizuj\u0105 si\u0119 i terroryzuj\u0105 wioski czysto polskie oraz napadaj\u0105 na Polak\u00f3w we wsiach i przysi\u00f3\u0142kach mieszanych. Fala terroru coraz bardziej zbli\u017ca si\u0119 do Huty Pieniackiej.<\/p>\n\n\n\n

Nadchodzi luty. Do pogromu w Hucie Pieniackiej zosta\u0142y cztery tygodnie. Jan Henryk Wr\u00f3blewski z przysi\u00f3\u0142ka Chudzi\u0144skie, ko\u0142o wsi Czernica, niedaleko od Huty, informuje, \u017ce 2 lutego 1944 r. pod wiecz\u00f3r, w dzie\u0144 \u015awi\u0119ta Matki Boskiej Gromnicznej, oddzia\u0142 UPA zaatakowa\u0142 wie\u015b od strony lasu. Powsta\u0142 pop\u0142och. By\u0142o ciemno. Autor relacji uciek\u0142 do pobliskiego zagajnika. Banderowcy zabili mu matk\u0119, a cia\u0142o wrzucili do ognia, zamordowali tak\u017ce brata. Przysi\u00f3\u0142ek zosta\u0142 spalony. Wielu cz\u0142onk\u00f3w z siedmiu mieszkaj\u0105cych tam polskich rodzin straci\u0142o \u017cycie i ca\u0142y dobytek.<\/p>\n\n\n\n

Ale nie tylko powiat Brody ju\u017c p\u0142onie od p\u00f3\u0142nocnego wschodu. Odzia\u0142y UPA docieraj\u0105 do powiatu z\u0142oczowskiego i w gminie Remizowce atakuj\u0105 wie\u015b Czy\u017c\u00f3w. Huta Pieniacka osaczana jest te\u017c od Zachodu. Czy\u017c\u00f3w to niema\u0142a wie\u015b, w wi\u0119kszo\u015bci ukrai\u0144ska. Mieszka\u0142y tam 43 polskie rodziny. W nocy z 10 na 11 lutego banderowcy napadli na polskie domy, zebrali mieszka\u0144c\u00f3w w jednym budynku i tych, kt\u00f3rzy nie uciekli, wymordowali, a budynek podpalili. Kilka dni p\u00f3\u017aniej kontynuowali dzie\u0142o, morduj\u0105c 4 polskie kobiety. Napady powtarza\u0142y si\u0119, a\u017c wie\u015b pozosta\u0142a bez Polak\u00f3w. Niekt\u00f3rzy schronili si\u0119 w Z\u0142oczowie. Opowiada o tym Jan \u017buli\u0144ski ze wsi Czy\u017c\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dziesi\u0119\u0107 dni przed pierwszym napadem na Hut\u0119 Pieniack\u0105, czyli w niedziel\u0119, 13.02.1944 r. napastnicy z UPA otoczyli wie\u015b Hucisko Brodzkie. To druga wi\u0119ksza wie\u015b na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Huty Pieniackiej. Stefania Olender oraz wspomagaj\u0105cy j\u0105 Antoni Januszewski z tej samej miejscowo\u015bci, dok\u0142adnie relacjonuj\u0105 przebieg ataku. Banderowcy napadli na wie\u015b w niedziel\u0119, oko\u0142o po\u0142udnia. Ale zanim to nast\u0105pi\u0142o, mieszka\u0144cy obserwowali otaczaj\u0105ce ich lasy i zauwa\u017cyli du\u017ce zgrupowania oddzia\u0142\u00f3w UPA. Jak liczne? Wed\u0142ug ich oblicze\u0144, si\u0142y te si\u0119ga\u0142y co najmniej 500 os\u00f3b, okrytych w bia\u0142e, jak im si\u0119 wydawa\u0142o, prze\u015bcierad\u0142a. Z pewno\u015bci\u0105 by\u0142y to mundury maskuj\u0105ce. W relacji wida\u0107 naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do rozpoznawania rzeczy ju\u017c znanych lub podobnych. Dlatego mieszka\u0144cy wsi nie m\u00f3wi\u0105 o mundurach maskuj\u0105cych, poniewa\u017c, jak mo\u017cna wnosi\u0107, do tej pory si\u0119 z nimi nie zetkn\u0119li. Ale by nada\u0107 widzianemu zjawisku cechy prawdopodobie\u0144stwa, u\u017cywaj\u0105 okre\u015ble\u0144 im znanych, a r\u00f3wnocze\u015bnie w miar\u0119 wiernie okre\u015blaj\u0105cych rzeczywisty stan rzeczy. Z lasu pad\u0142y pierwsze strza\u0142y. Wie\u015b po cz\u0119\u015bci pozosta\u0142a bez mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy poszli na Msz\u0119 \u015aw. do odleg\u0142ego o 5 km ko\u015bcio\u0142a w Panikwie. Poniewa\u017c nikt nie zareagowa\u0142 na zaczepk\u0119, o\u015bmieleni banderowcy rzucili si\u0119 do walki z karabinami i broni\u0105 maszynow\u0105. Na skraju wsi pocz\u0119\u0142y si\u0119 pali\u0107 domostwa. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 regularny ostrza\u0142. Wtedy Polacy chwycili za bro\u0144, a kobiety, dzieci i starcy pocz\u0119li si\u0119 chowa\u0107 do uprzednio przygotowanych kryj\u00f3wek. Da\u0142 zna\u0107 te\u017c o sobie niewielki odzia\u0142 AK, kt\u00f3ry stacjonowa\u0142 na skraju wsi. Partyzanci rzuci\u0142 si\u0119 do ataku i pocz\u0119li wypiera\u0107 banderowc\u00f3w. Jednak cz\u0119\u015b\u0107 z napastnik\u00f3w przedar\u0142a si\u0119 do polskich chat i pocz\u0119\u0142a mordowa\u0107. Ludzie uciekali w panice, gdzie kto m\u00f3g\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Mamy do czynienia z opisem prawdziwego, dramatycznego wydarzenia i obserwujemy narastanie napi\u0119cia. Narrator nie tylko skupia si\u0119 na pojedynczych faktach, ale relacjonuje zwi\u0105zki, jakie zachodz\u0105 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi faktami, umie je kojarzy\u0107, tworzy histori\u0119 tragedii, kt\u00f3ra ma wielu bohater\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Literacki opis tego napadu, te\u017c oparty na faktach, przedstawia Sulimir \u017buk, pisz\u0105c:<\/p>\n\n\n\n

Na nabo\u017ce\u0144stwie w Ponikwie by\u0142o w tym czasie kilkaset os\u00f3b. By\u0142em tam i ja [\u2026] z ojcem. W pewnym momencie zacz\u0119\u0142y dochodzi\u0107 odg\u0142osy strza\u0142\u00f3w i wybuch\u00f3w.[\u2026] Nabo\u017ce\u0144stwo zosta\u0142o przerwane. Ludzie w po\u015bpiechu zacz\u0119li wraca\u0107 do dom\u00f3w. [\u2026] organista Tadeusz Kozaczewski [\u2026]odszuka\u0142 kapitana <\/em>(jednostki niemieckiej \u2013 St. Srokowski) na kwaterze i przekona\u0142 go do udzielenia pomocy [\u2026]argumentem [\u2026], \u017ce na wie\u015b napad\u0142a partyzantka sowiecka. Kapitan przez radiotelefon wyda\u0142 rozkaz, aby jeden czo\u0142g wraz z za\u0142og\u0105 zlikwidowa\u0142 bandyt\u00f3w[\u2026]. Czo\u0142g wr\u0119cz oblepili m\u0142odzi ludzie z Huciska Brodzkiego. Pojecha\u0142 z nimi r\u00f3wnie\u017c m\u00f3j ojciec. [\u2026] banderowcy rozpocz\u0119li okrutn\u0105 rze\u017a mieszka\u0144c\u00f3w. [\u2026] Najcz\u0119\u015bciej \u015bmier\u0107 zadawano no\u017cem lub siekier\u0105. [\u2026] Zabitych by\u0142o oko\u0142o czterdziestu os\u00f3b[\u2026][1]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W nast\u0119pnym numerze zag\u0142ada Huty Pieniackiej.<\/p>\n\n\n\n

Fragment ksi\u0105\u017cki autora pt. \u201eZanim sp\u0142on\u0119li \u017cywcem\u201d, kt\u00f3ra niebawem uka\u017ce si\u0119 w druku.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a>     Sulimir Stanis\u0142aw \u017buk, \u201eSkrawek piek\u0142a na Podolu\u201d, <\/em>Warszawa 2009, s. 68, 69, 70. 71.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zbli\u017ca si\u0119 80. rocznica zag\u0142ady Huty Pieniackiej na polskich Kresach Tragedia rozegra\u0142a si\u0119 28 lutego 1944 roku. Bandy ukrai\u0144skie UPA i oddzia\u0142y niemieckiej Dywizji SS Galizien z ukrai\u0144skimi \u017co\u0142nierzami napad\u0142y na wie\u015b o \u015bwicie i w ci\u0105gu kilku godzin wymordowa\u0142y ok. 1000 polskich mieszka\u0144c\u00f3w tej du\u017cej wsi, pal\u0105c ich w stodo\u0142ach i w innych pomieszczeniach… Czytaj dalej Zanim sp\u0142on\u0119li \u017cywcem<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":1209,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[349],"tags":[],"class_list":["post-1208","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-29","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1208"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1210,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1208\/revisions\/1210"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}