{"id":1050,"date":"2024-01-27T23:32:35","date_gmt":"2024-01-27T22:32:35","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1050"},"modified":"2024-01-27T23:32:35","modified_gmt":"2024-01-27T22:32:35","slug":"sandor-petofi-poeta-i-narodowy-bohater-wegier","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=1050","title":{"rendered":"S\u00e1ndor Pet\u0151fi \u2013 poeta i narodowy bohater W\u0119gier"},"content":{"rendered":"\n

W <\/strong>201.<\/strong> rocznic\u0119 urodzin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eMy\u015blicie sobie: tw\u00f3rczo\u015b\u0107 to bryczka,<\/em>
Kt\u00f3ra go\u015bci\u0144cem szerokim jedzie?<\/em>
Or\u0142em jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107, ku gwiazdom leci,<\/em>
Tam, gdzie nikt nie by\u0142, droga ta wiedzie.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

S\u00e1ndor Pet\u0151fi, fragment wiersza Do na\u015bladowc\u00f3w<\/em><\/p>\n\n\n\n

W dniu 1 stycznia 2024 roku min\u0119\u0142a 201. rocznica urodzin S\u00e1ndora Pet\u0151fiego. Brytyjski t\u0142umacz i dyplomata John Bowring powiedzia\u0142 o nim: \u201ePet\u0151fi jest najwi\u0119kszym lirykiem \u015bwiata. Wed\u0142ug mnie uciele\u015bnia on lepiej ducha w\u0119giersko\u015bci ni\u017c jakikolwiek inny poeta ducha swego narodu.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Pet\u0151fi to r\u00f3wnie\u017c pierwsze nazwisko, kt\u00f3re przychodzi do g\u0142owy, gdy zapyta si\u0119 Polaka, jakich wybitnych tw\u00f3rc\u00f3w wyda\u0142a w\u0119gierska literatura. Pami\u0119tamy, \u017ce Pet\u0151fi by\u0142 poet\u0105, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w czasach naszych wielkich romantyk\u00f3w Mickiewicza i S\u0142owackiego, walczy\u0142 u boku genera\u0142a Bema podczas rewolucji w\u0119gierskiej 1848 roku i poleg\u0142 za wolno\u015b\u0107 swojego narodu.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e1ndor Pet\u0151fi (1823-1849) by\u0142 synem Serba i S\u0142owaczki. Urodzi\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Kisk\u0151r\u00f6s na po\u0142udniu W\u0119gier, gdzie po latach \u2013 w jego domu rodzinnym \u2013 powsta\u0142o pierwsze w\u0119gierskie muzeum literackie. W latach 1842-1846 Pet\u0151fi wyda\u0142 wiele wierszy i poemat\u00f3w, kt\u00f3re przynios\u0142y mu ogromny rozg\u0142os i s\u0142aw\u0119. W swej tw\u00f3rczo\u015bci podejmowa\u0142 tematyk\u0119 zaczerpni\u0119t\u0105 z \u017cycia ludu, opiewa\u0142 pi\u0119kno rodzinnego kraju i jego przyrod\u0119, ale si\u0119ga\u0142 r\u00f3wnie\u017c do w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 i do\u015bwiadcze\u0144. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 \u201ezaanga\u017cowanym\u201d, bowiem sprawy spo\u0142eczne i narodowe zawsze by\u0142y mu szczeg\u00f3lnie bliskie. W 1848 roku sta\u0142 si\u0119 duchowym przyw\u00f3dc\u0105 w\u0119gierskiej rewolucji. Mniej znan\u0105 \u017cyciow\u0105 rol\u0105 Pet\u0151fiego jest rola adiutanta, ale przede wszystkim przyjaciela, dow\u00f3dcy armii siedmiogrodzkiej genera\u0142a J\u00f3zefa Bema. Podczas kampanii w Siedmiogrodzie p\u0142omienny wiersz Pet\u00f6fiego \u201eArmia siedmiogrodzka\u201d (Erd\u00e9lyi hadsereg<\/em>) zagrzewa\u0142 \u017co\u0142nierzy do boju i wyra\u017ca\u0142 nadziej\u0119 na zwyci\u0119stwo. O Bemie pisa\u0142 w nim tak:<\/p>\n\n\n\n

\u201eW\u0105tpi\u0107 w zwyci\u0119stwo ? Przecie\u017c Bem z nami,<\/em>
Szermierz wolno\u015bci \u2013 szafarz naszych los\u00f3w,<\/em>
On \u2013 Ostro\u0142\u0119ki gwiazda krwawa<\/em>
Idzie na czele p\u0142omie\u0144 zemsty nios\u0105c\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Genera\u0142a Bema i S\u00e1ndora Pet\u0151fiego \u0142\u0105czy\u0142a zupe\u0142nie wyj\u0105tkowa przyja\u017a\u0144. Bem pokocha\u0142 m\u0142odego poet\u0119 jak rodzonego syna, a on z kolei mia\u0142 dla genera\u0142a wielki podziw i szacunek. W li\u015bcie pisanym do Bema po francusku z obozu Szaveszces, opatrzonym dat\u0105 11 kwietnia 1849 roku, Pet\u00f6fi da\u0142 temu wyraz w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201epowr\u00f3ci\u0142em z pocz\u0105tkiem tego miesi\u0105ca do armii, kt\u00f3rej jestem cz\u0142onkiem, a kt\u00f3ra jest moj\u0105 dusz\u0105 \u2013 gdy\u017c dowodzi ni\u0105 Bem, i szcz\u0119\u015bciem moim \u2013 gdy\u017c Bem to m\u00f3j przyjaciel i ojciec\u201d. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, w lipcu 1849, S\u00e1ndor Pet\u0151fi zgin\u0105\u0142 w okrutnej bitwie z przewa\u017caj\u0105cymi wojskami rosyjskimi. Mia\u0142 niespe\u0142na 27 lat. Bardzo szybko zdoby\u0142 europejsk\u0105 s\u0142aw\u0119, tak m\u0119stwem w boju, jak i talentem poetyckim.<\/p>\n\n\n\n

W 1896 r. W\u0119grzy organizowali spektakularne obchody 1000. rocznicy swojej pa\u0144stwowo\u015bci. Przygotowana w Budapeszcie wielka Wystawa Milenijna by\u0142a miejscem ekspozycji dw\u00f3ch gigantycznych malowide\u0142 \u2013 panoramy Osiedlenie W\u0119gr\u00f3w <\/em>autorstwa \u00c1rp\u00e1da Fesztego i Panoramy Rac\u0142awickiej,<\/em> kt\u00f3ra zosta\u0142a specjalnie sprowadzona ze Lwowa. Budapeszte\u0144ska prasa podkre\u015bla\u0142a wysoki poziom artystyczny lwowskiego malowid\u0142a oraz z\u0142udzenie uczestnictwa w przedstawionej na p\u0142\u00f3tnie bitwie, kt\u00f3re uzyskane zosta\u0142o w spos\u00f3b perfekcyjny. G\u00e9za Lamp\u00e9rth by\u0142 pod tak wielkim wra\u017ceniem dzie\u0142a Jana Styki i Wojciecha Kossaka, \u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0142 bohaterowi spod Rac\u0142awic wiersz pt. Ko\u015bciuszko<\/em>. Malowid\u0142o b\u0119d\u0105ce szczeg\u00f3ln\u0105 syntez\u0105 wszystkiego co polskie i patriotyczne bardzo si\u0119 podoba\u0142o w\u0119gierskiej publiczno\u015bci. Jakub Gieysztor w relacji z Wystawy Milenijnej zestawi\u0142 Rac\u0142awice <\/em>z panoram\u0105 Osiedlenie W\u0119gr\u00f3w<\/em>:<\/p>\n\n\n\n

Przed wej\u015bciem na wystaw\u0119 widzimy na lewo du\u017cy okr\u0105g\u0142y budynek, ubrany we flagi narodowe w\u0119gierskie: jest to panorama Feszty\u2019ego \u201eZaj\u0119cie W\u0119gier przez Arpada\u201d, odtwarzaj\u0105ca w\u0142a\u015bnie \u00f3w moment historyczny, od kt\u00f3rego w bie\u017c\u0105cym roku 1000 lat up\u0142ywa. Rzecz niez\u0142a, jako kompozycja, w wykonaniu jest miern\u0105 i ust\u0119puje znacznie starej naszej znajomej ze Lwowa, kt\u00f3ra przyby\u0142a tak\u017ce do Pesztu i mie\u015bci si\u0119 prawie naprzeciwko panoramy w\u0119gierskiej\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Panorama Rac\u0142awicka<\/em> prezentowana by\u0142a w Budapeszcie kilkana\u015bcie miesi\u0119cy, w latach 1896-1897, odnosz\u0105c wielki sukces \u2013 obejrza\u0142o j\u0105 170 tysi\u0119cy os\u00f3b! W\u0142a\u015bnie ten sukces sprawi\u0142, \u017ce W\u0119grzy tak\u017ce zapragn\u0119li mie\u0107 panoram\u0119 ilustruj\u0105c\u0105 ich bohaterskie walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w latach 1848 \u2013 1849. Zbli\u017ca\u0142a si\u0119 bowiem 50. rocznica powstania w\u0119gierskiego. Jan Styka, kt\u00f3remu zaproponowano namalowanie panoramy, zdecydowa\u0142 si\u0119 na temat przypominaj\u0105cy jednocze\u015bnie udzia\u0142 Polak\u00f3w w walce o wolno\u015b\u0107 W\u0119gier \u2013 zdobycie Sybinu przez armi\u0119 dowodzon\u0105 przez genera\u0142a J\u00f3zefa Bema w dniu 11 marca 1849 r. By\u0142a to jedna z najwa\u017cniejszych batalii w\u0119gierskiego powstania narodowego. Bem brawurowym manewrem pokona\u0142 po\u0142\u0105czone si\u0142y Rosji i Austrii i zdoby\u0142 Sybin. Panorama zwana \u201eBitw\u0105 pod Sybinem\u201d lub \u201eBem w Siedmiogrodzie\u201d powsta\u0142a w 1897 r. Wizj\u0119 pami\u0119tnej batalii wsp\u00f3lnie ze Styk\u0105 tworzyli arty\u015bci w\u0119gierscy \u2013 Tiham\u00e9r Margitay, P\u00e1l V\u00e1g\u00f3 i B\u00e9la Sp\u00e1nyi, oraz malarze polscy: Tadeusz Popiel, Zygmunt Rozwadowski i Micha\u0142 Wywi\u00f3rski. Z zespo\u0142em wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Leopold Sch\u00f6nchen \u2013 niemiecki pejza\u017cysta, specjalista od malowania nieba na wielkich p\u0142\u00f3tnach. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych postaci malowid\u0142a Styka uczyni\u0142 S\u00e1ndora Pet\u0151fiego, kt\u00f3ry by\u0142 bohaterem powstania i s\u0142u\u017cy\u0142 sprawie pi\u00f3rem, jednak w samej bitwie o Sybin nie bra\u0142 udzia\u0142u. Uwiecznienie na p\u0142\u00f3tnie Pet\u0151fiego by\u0142o zabiegiem celowym, obliczonym na dotarcie do serc i wyobra\u017ani w\u0119gierskich widz\u00f3w, kt\u00f3rzy dobrze rozpoznawali swego charyzmatycznego bohatera. Adiutant Bema przedstawiony zosta\u0142 na koniu, w ge\u015bcie pozdrowienia honwed\u00f3w przybywaj\u0105cych z odsiecz\u0105 na pole bitwy.<\/p>\n\n\n\n

W Budapeszcie panorama \u201eBem w Siedmiogrodzie\u201d \u2013 eksponowana na terenie Parku Varosliget \u2013 u\u015bwietni\u0142a marcowe obchody rocznicowe w 1898 r. Po kilku latach malowid\u0142o znalaz\u0142o si\u0119 w Polsce i pokazywane by\u0142o w Warszawie (1907). P\u00f3\u017aniej, podobnie jak wiele innych panoram, zosta\u0142o poci\u0119te na fragmenty, kt\u00f3re tworzy\u0142y samodzielne obrazy z interesuj\u0105cymi motywami figuralnymi. Kilkadziesi\u0105t fragment\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 do dzi\u015b. Wiele z nich znajduje si\u0119 w zbiorach Muzeum Okr\u0119gowego w Tarnowie, w rodzinnym mie\u015bcie genera\u0142a Bema.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie warto odnotowa\u0107, \u017ce najnowszy polski przek\u0142ad poezji S\u00e1ndora Pet\u0151fiego \u2013 autorstwa Jerzego Snopka \u2013 ukaza\u0142 si\u0119 w 2019 roku i opatrzony zosta\u0142 bardzo trafnym tytu\u0142em \u201eLutnia i miecz.\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 201. rocznic\u0119 urodzin \u201eMy\u015blicie sobie: tw\u00f3rczo\u015b\u0107 to bryczka,Kt\u00f3ra go\u015bci\u0144cem szerokim jedzie?Or\u0142em jest tw\u00f3rczo\u015b\u0107, ku gwiazdom leci,Tam, gdzie nikt nie by\u0142, droga ta wiedzie.\u201d S\u00e1ndor Pet\u0151fi, fragment wiersza Do na\u015bladowc\u00f3w W dniu 1 stycznia 2024 roku min\u0119\u0142a 201. rocznica urodzin S\u00e1ndora Pet\u0151fiego. Brytyjski t\u0142umacz i dyplomata John Bowring powiedzia\u0142 o nim: \u201ePet\u0151fi jest najwi\u0119kszym lirykiem… Czytaj dalej S\u00e1ndor Pet\u0151fi \u2013 poeta i narodowy bohater W\u0119gier<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":1051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[348],"tags":[],"class_list":["post-1050","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-28","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1050"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1052,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050\/revisions\/1052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}